Nhớ Phan Nhân và một thế hệ hát “Tình ca đất nước”

“Tình ca đất nước” là bài hát rất hay của nhạc sĩ Phan Nhân, cùng với “Hà Nội niềm tin hy vọng” và nhiều ca khúc khác. Ông qua đời tuần trước ở tuổi 85 nhưng sự nghiệp âm nhạc mãi xanh- cũng như Hoàng Hiệp, Phan Huỳnh Điểu...
>>Bạn bè tiễn đưa nhạc sĩ Phan Nhân về nơi an nghỉ cuối cùng
>>Lãnh đạo TPHCM viếng hai nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu và Phan Nhân
>>Gia đình, bạn bè tiếc thương nhạc sĩ Phan Nhân

Chất nghệ sĩ của nhạc sĩ Phan Nhân qua ống kính của Nguyễn
Đình Toán.

Chất nghệ sĩ của nhạc sĩ Phan Nhân qua ống kính của nhiếp ảnh gia Nguyễn Đình Toán.


1. Năm 1994, nhạc hội Cả nước hát về Hà Nội nhân 50 năm giải phóng Thủ đô diễn ra mấy đêm liền ở Cung Văn hóa Hữu nghị, vang lên hàng trăm ca khúc hay về Hà Nội trong khoảng 600 ca khúc chủ đề này cả thảy.

Tôi đến khách sạn Việt Mỹ phố Lê Duẩn nơi ban tổ chức bố trí cho một số nhạc sĩ ở miền Nam ra- họ có bài được biểu diễn trong các đêm nhạc. Tôi phải lách qua Trịnh Công Sơn đứng án ngữ cầu thang cùng một cô gái xinh đẹp, để tìm gặp Phan Nhân, Hoàng Hiệp. Cô gái là người nhà bạn thân Trịnh Công Sơn. Trịnh Công Sơn “không yêu ai ngoài mẹ” theo Khánh Ly, nhưng năm ấy ông mới ngoài 50 và trông đa tình, còn ánh mắt cô gái kia không giấu nổi ngưỡng mộ, xao xuyến.

Tôi vào căn phòng có đủ Phan Nhân- Hoàng Hiệp, lát sau hai nhạc sĩ miền Bắc là Hồng Đăng và Thế Song, cả đạo diễn Huy Thành cũng ghé chơi. Phan Nhân là kiểu người gây thiện cảm ngay phút đầu gặp gỡ. Ngoại hình, phong cách cực kỳ nghệ sĩ, cực kỳ dễ thương. Phan Nhân, Hoàng Hiệp, Phan Huỳnh Điểu năm ấy đều đã ngoại 60, gây lo âu thấp thỏm rằng khán giả liệu còn gặp họ lâu không. Cũng may, trừ Trịnh Công Sơn còn ba người đều thọ, đều sống trong sự hâm mộ đến cuối đời.

Hà Nội niềm tin hy vọng có thể nói đã điểm trúng huyệt của mọi người Việt Nam hướng về Thủ đô yêu dấu. Một thời, nghe và hát Chân ta bước lòng ung dung tự hào, cảm giác ung dung tự hào thực sự chẳng chút cường điệu, bởi giai điệu quá da diết lại rất đỗi hào hùng.

Tuần trước, hai nhạc sĩ tài danh cùng sống ở phía Nam nhưng có thời gian dài ở Hà Nội sau khi tập kết ra Bắc, rồi lại vào khu 5 chiến đấu và lại ra Bắc, cùng qua đời một ngày- chuyện hi hữu, khiến khán giả thêm tiếc nhớ. Phan Nhân có phần thiệt thòi hơn. Ngay cả khi ông qua đời, người ta chủ yếu nhắc Hà Nội niềm tin hy vọng mà quên rằng ông còn những bài rất hay khác.

Tất nhiên Hà Nội niềm tin hy vọng là đỉnh của Phan Nhân. Nhà nghiên cứu Nguyễn Thụy Kha cho phóng viên biết khi nghe tin ông qua đời: Trong một chuyến đi Mỹ, anh phát hiện Hà Nội niềm tin hy vọng chính là ca khúc Việt Nam duy nhất được đưa vào giảng dạy tại trường âm nhạc Mecca (Houston, bang Texas). Người Mỹ là thế đấy, quân đội đem bom dội thành phố bình yên của người ta, thế rồi trí thức- học sinh lại đi tìm hiểu một thứ nghệ thuật rất liên quan việc đó, lại hát Nghe tiếng cười không quên niềm thương đau; Dệt nên tiếng ca át tiếng bom rền.

Phan Nhân kể về bối cảnh ra đời bài hát: “Sự ngông cuồng của Mỹ tháng 12/1972 xúc phạm không chỉ Hà Nội mà cả nước Việt Nam, cho tôi cảm hứng viết ca khúc này. Nhưng nó ra đời không phải nhất thời mà xuất phát từ tình yêu của tôi với Hà Nội với quê hương đất nước hun đúc thời gian dài. Tôi đến Thủ đô năm 1954 nhưng mãi 18 năm sau, chứng kiến Mỹ muốn hủy diệt Hà Nội mới có thể viết về Hà Nội dù trước đó rất muốn”.

2. Đồng nghiệp nhận xét người An Giang có tên đặc biệt- bốn chữ ba họ- Liêu Nguyễn Phan Nhân rất bình dị, khiêm tốn, đa cảm. Hãy nghe Tình ca đất nước một ca khúc cũng rất hay của Phan Nhân để thấy đa cảm thế nào.

Ca từ Tình ca đất nước là bài thơ hoàn chỉnh, có lối mào đầu từng khổ rất tự nhiên. Mỗi khổ có 5 dòng. Khổ một: Rằng đã về ta, cỏ cây sông núi ruộng đồng/Cửu Long sông Hồng thỏa bao chờ mong... Khổ hai: Rằng đã hồi sinh tình yêu non nước hòa bình/ Việt Nam tưng bừng khúc ca bình minh... Khổ ba: Rằng Bác còn đây, tình thương sông nước tràn đầy/Lòng ta ơn Người có bao giờ phai...

Ca khúc bắt đầu các khổ bằng chữ “rằng” đó viết năm 1976, lời tự sự về đất nước từ nay liền một dải. Hát đến đâu “mềm cả lòng” đến đấy, một trong những bản tình ca hay nhất về đất nước, bên cạnh Giai điệu Tổ quốc (Trần Tiến), Đất nước (Phạm Minh Tuấn), Đất nước tình yêu (Lệ Giang), Đất nước lời ru (Văn Thành Nho)...

Và hãy nghe Mạnh Hà hát “không thể hay hơn” bài Cây đàn guitar của Victor Hara- lạ cả về đề tài và giai điệu. Victor Hara là nhạc sĩ ca sĩ chiến sĩ nổi tiếng nhất đất nước Chile, từng ủng hộ Việt Nam chống Mỹ. Nghe ca khúc nổi tiếng thời chống Mỹ này- hoàn toàn khác các bài khác của Phan Nhân (nói chung Phan Nhân không hề lặp lại mình)- thấy tài năng đa dạng và một sự đồng cảm sâu sắc lắm với người chiến sĩ quốc tế ở đất nước xa xôi kia: Từng phím từng giây thuộc về Tổ quốc/ Có trái tim Chi-lê trong một cây đàn- Victor Hara...

Phan Nhân còn có Em ở nơi đâu đậm chất dân ca Bắc bộ (Anh đi tìm em chứ em ở nơi đâu). Thành phố của tôi thì một thời gian dài cứ đến khung giờ vàng là được HTV tấu lên như nhạc hiệu của thành phố (Thành phố Hồ Chí Minh, tôi yêu thiết tha trong tim mình...). Rồi Chớ buồn nghe em sáng tác thời chiến tranh biên giới. Trẻ con thì rất thích Chú ếch con, Em là con gái má Út Tịch, Vườn cây của ba (Má trồng toàn những cây dễ thương, còn ba trồng toàn cây dễ sợ...). Vân vân. Tóm lại, một sự nghiệp không thể nói không đồ sộ.

3. Hồi bé tí, đám học sinh Ngô Sĩ Liên chúng tôi hay được thầy giáo tên là Thọ dắt díu đến nhà nhạc sĩ Hoàng Nguyễn ở khu tập thể văn nghệ sĩ 96 phố Huế để tập đàn hát. Hoàng Nguyễn là em trai GS Hoàng Tuệ và là chú ruột nhà văn Bảo Ninh, viết một số bài được trẻ con nhớ: Miền Nam em dừa nhiều miền Nam em dứa nhiều; Ngày xưa ai ơi đời mục đồng...

Cho nên tôi mới sớm biết không gian sống một thời của những người nổi tiếng như Xuân Quỳnh, Lưu Quang Vũ, Văn Ký, Nguyễn Văn Tý, Phan Huỳnh Điểu... là thế nào. Nhiều giai thoại về cuộc sống “dưới mức trung bình” được Xuân Quỳnh kể lại đầy hài hước cho bạn bè như Lê Minh Khuê, và sau này mình được nghe lại. Thật là cười ra nước mắt.

Thế nhưng, mỗi khi nhớ về ngày tháng đó, chỉ thấy Phan Huỳnh Điểu mắt mũi ầng ậng, chứa chan hoài niệm ấm áp. “Tôi nhớ Hà Nội, nhớ đồng bào miền Bắc đã thương yêu đùm bọc dân miền Trung miền Nam chúng tôi như thế nào”. Năm 1996 nhà ông ở quận 1 TPHCM bị giải tỏa. Cán bộ Sở Nhà đất khen Thuyền và biển hay quá nhưng chưa giải quyết ngay. Ông bèn ứng tác bài thơ gửi Sở, buồn bã mà vẫn dí dỏm: Chỉ có thuyền mới hiểu/Biển mênh mông nhường nào/ Chỉ có Sở mới biết/Điểu đi đâu về đâu. Cuối cùng Sở Nhà đất cũng đổi nhà cho ông.

Hoàng Hiệp, Phan Nhân cũng vậy, đã sống đẹp, trọn vẹn cho đến phút cuối, không đòi hỏi tính toán công lênh. Có dịp là hoài niệm thiết tha về một thời đạn bom một thời hòa bình, gian khó hiểm nguy nhưng Nơi hầm tối là nơi sáng nhất.

Nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn, Doãn Nho từng phát biểu với báo Tiền Phong: “Âm nhạc thời chống Pháp chống Mỹ đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ với đất nước với dân tộc”. Nếu Nguyễn Minh Châu từng phải “đọc lời ai điếu cho một giai đoạn văn học minh họa” thì âm nhạc không có chuyện tương tự. Ngày đó, người ta không chỉ hát bài hát của các nhạc sĩ tài danh mà còn yêu đương, sống trong lời ca tiếng hát đó- được viết bởi tài năng, tình cảm lớn, trách nhiệm lớn: Một lòng sắt son thủy chung, nghe hồn núi sông mà tình ta thêm sáng trong/ Biển trời mênh mông mà lòng ta thêm mênh mông. Thêm yêu núi sông... (“Tình ca đất nước”- Phan Nhân). Rất thật với lòng mình, không hề phải lên gân, cố gắng. Nghe thì biết.

Có lúc, nghe nhà văn danh tiếng phàn nàn nho nhỏ về chuyện giới nhạc gặt hái ghê quá, “ăn dày”. Trong khi nhà văn dù số 1 đi nữa cũng chả bao giờ được tung hô đến thế, bởi văn xuôi dù hay đến mấy, chả ai nhớ và tấu nổi một đoạn, ở chốn đông chốn vắng. Là nói vui vậy thôi, có lẽ ai cũng hiểu vinh quang bình dị của những nhạc sĩ như Phan Huỳnh Điểu, Hoàng Hiệp, Phan Nhân...là hoàn toàn xứng đáng.

Theo Dương Phương Vinh
Tiền Phong

(Email: vanhoa@dantri.com.vn)

MỚI NHẤT
BTV Hoài Anh nói gì khi bị "chế" ảnh... Thời sự 2020?
BTV Hoài Anh nói gì khi bị "chế" ảnh... Thời sự 2020?

Những ngày qua, cộng đồng mạng xã hội đang rộ lên trò "chế" những câu nói hài hước, gây "sốc" kèm ảnh của BTV Hoài Anh.

Thứ tư, 08/07/2015 - 04:00

Siêu mẫu gia nhập quân đội, chiến đấu chống phiến quân IS
Siêu mẫu gia nhập quân đội, chiến đấu chống phiến quân IS

(Dân trí) - Một cựu người mẫu Canada đã rời xa cuộc sống tiện nghi để tới Syria, gia nhập đội quân chiến đấu chống lại phiến quân Hồi giáo IS.

Thứ tư, 08/07/2015 - 01:10

Khoảng trống để lại phía sau sự ra đi của nhiều nhạc sĩ gạo cội
Khoảng trống để lại phía sau sự ra đi của nhiều nhạc sĩ gạo cội

(Dân trí) - Chỉ chưa đầy 10 ngày, hàng loạt cây đại thụ của nền âm nhạc nước nhà như GS.TS Trần Văn Khê, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, nhạc sĩ Phan Nhân, Thiếu tướng- nhạc sĩ An Thuyên đã ra đi về cõi vĩnh hằng để lại sự tiếc thương vô hạn cho người thân và khán giả…
 >>   Nhạc sĩ An Thuyên qua đời
 >>   Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu qua đời
 >>   GS Trần Văn Khê qua đời

Thứ tư, 08/07/2015 - 12:28

Thăng Fly sẽ nhờ pháp luật can thiệp vụ VTV “đạo” truyện tranh “Ba tôi”
Thăng Fly sẽ nhờ pháp luật can thiệp vụ VTV “đạo” truyện tranh “Ba tôi”

(Dân trí) - Đây được xem là bước đi tiếp theo của Bùi Đình Thăng (Thăng Fly) trong vụ việc truyện tranh “Ba Tôi” của anh có dấu hiệu bị VTV và đơn vị sản xuất “Quà Tặng Cuộc Sống” xâm phạm bản quyền.

Thứ tư, 08/07/2015 - 10:36

“Sóng gió” từ những chương trình truyền hình “bán sóng”
“Sóng gió” từ những chương trình truyền hình “bán sóng”

(Dân trí) - Có thể, đã là “luật bất thành văn”, trong những câu chuyện về scandal liên quan đến truyền hình, khán giả sẽ vẫn luôn là những người chịu tổn thương nhiều nhất?

Thứ tư, 08/07/2015 - 10:30

Bị phạt tù vì… mặc váy đi chợ
Bị phạt tù vì… mặc váy đi chợ

(Dân trí) - Rất nhiều tranh cãi đã nảy sinh khi hai người phụ nữ Morocco bị bắt và phải đối diện với án phạt tù chỉ vì… mặc váy đi chợ.

Thứ tư, 08/07/2015 - 09:54

“Sao mai” Phạm Phương Thảo sáng tác ca khúc tiễn đưa “thầy” An Thuyên
“Sao mai” Phạm Phương Thảo sáng tác ca khúc tiễn đưa “thầy” An Thuyên

(Dân trí) - Ca sĩ Phạm Phương Thảo đã sáng tác ca khúc “Trăng sáng một mình” để tiễn biệt người thầy mà cô luôn yêu kính. Nữ ca sĩ còn bật mí về một ca khúc nổi tiếng “thầy Thuyên” từng viết tặng riêng cho cô…

Thứ tư, 08/07/2015 - 09:53

“NTK Minh Hạnh đã cống hiến to lớn cho văn hóa thời trang châu Á”
“NTK Minh Hạnh đã cống hiến to lớn cho văn hóa thời trang châu Á”

(Dân trí) - “Qua việc sáng tạo kiểu mẫu đa dạng và phong phú kết hợp với nền văn hóa truyền thống Việt Nam và đào tạo các nhà thiết kế thời trang trẻ, bà đã cống hiến to lớn cho sự phát triển của văn hóa thời trang châu Á”, đó là lý do chính mà Giải thưởng FUKUOKA PRIZE 2015 đã được trao cho NTK Minh Hạnh.

Thứ tư, 08/07/2015 - 06:55

Festival Huế 2016 hướng tới chuyện hội nhập của Di sản văn hóa
Festival Huế 2016 hướng tới chuyện hội nhập của Di sản văn hóa

(Dân trí) - Ngày 8/7 tin từ UBND tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết với chủ đề “710 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Thừa Thiên Huế; Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển”, Festival Huế lần thứ 9 sẽ diễn ra từ ngày 29/4 đến ngày 4/5/2016.

Thứ tư, 08/07/2015 - 03:41

Những bối cảnh cổ tích trong phim hoạt hình đẹp lộng lẫy ngoài đời thực
Những bối cảnh cổ tích trong phim hoạt hình đẹp lộng lẫy ngoài đời thực

(Dân trí) - Những bộ phim hoạt hình luôn khiến người xem có cảm giác như đang lạc vào chốn thần tiên, nhưng thực tế, đằng sau những hình ảnh “đẹp như mộng” đó là những địa danh có thật ngoài đời thực.

Thứ tư, 08/07/2015 - 02:10

Khai mạc trại sáng tác điêu khắc “Ấn tượng Quảng Nam”
Khai mạc trại sáng tác điêu khắc “Ấn tượng Quảng Nam”

(Dân trí) - Chiều ngày 8/7, Sở VHTT-DL tỉnh Quảng Nam đã khai mạc trại sáng tác điêu khắc với chủ đề “Ấn tượng Quảng Nam”. 50 tác giả trong cả nước tham gia trại điêu khắc này.

Thứ tư, 08/07/2015 - 02:00

Sự thật gây “sốc” về những “kẻ nghiện ngôn tình”
Sự thật gây “sốc” về những “kẻ nghiện ngôn tình”

(Dân trí) - Mọi động thái đình bản, thu hồi tiểu thuyết ngôn tình “dung tục” của các nhà xuất bản thực tế là hoàn toàn vô nghĩa!

Thứ ba, 07/07/2015 - 03:15

ĐÁNG QUAN TÂM
Chuyện 2 lần đăng ký kết hôn của nhạc sĩ An Thuyên
Chuyện 2 lần đăng ký kết hôn của nhạc sĩ An Thuyên

Gần 40 năm sống chung, có 2 con, 3 cháu… vợ chồng nhạc sĩ An Thuyên đã buộc phải đăng ký kết hôn lần hai vì bị mất giấy kết hôn lần một.

Thứ ba, 07/07/2015 - 11:22

Bông Mai: “Gần 40 tuổi tôi vẫn núp bóng ba…”
Bông Mai: “Gần 40 tuổi tôi vẫn núp bóng ba…”

(Dân trí) - “Ba ơi! Trời nổi bão, lòng người giông tố…”, dòng chia sẻ ngắn ngủi nhưng chất chứa sự bàng hoàng, đau đớn của Bông Mai trước sự ra đi đột ngột của người cha, nhạc sĩ An Thuyên. Ông ra đi khiến cô con gái như mất đi chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất…

Thứ ba, 07/07/2015 - 10:30

Matt Damon “choáng” trước mức độ nổi tiếng của sao Hoa ngữ
Matt Damon “choáng” trước mức độ nổi tiếng của sao Hoa ngữ

(Dân trí) - Matt Damon hiện đang tham gia diễn xuất trong phim của Trương Nghệ Mưu cùng với những thần tượng của giới trẻ Trung Quốc như Lộc Hàm, Trần Học Đông, Vương Tuấn Khải. Damon đã bị choáng trước mức độ “phát cuồng” mà fan dành cho những ngôi sao trẻ này.

Thứ ba, 07/07/2015 - 09:30

Cảnh cưỡng hiếp trên sân khấu kịch khiến khán giả tức giận
Cảnh cưỡng hiếp trên sân khấu kịch khiến khán giả tức giận

(Dân trí) - Cảnh cưỡng hiếp tập thể được dàn dựng trên sân khấu kịch kéo dài tới… 5 phút đã khiến nhiều khán giả không kìm nổi sự khó chịu, tức giận và phải bật lên tiếng la ó phản đối.

Thứ ba, 07/07/2015 - 08:37

Vẻ đẹp của Angelina Jolie khi vào vai Nữ hoàng nổi tiếng nhất lịch sử Nga
Vẻ đẹp của Angelina Jolie khi vào vai Nữ hoàng nổi tiếng nhất lịch sử Nga

(Dân trí) - Angelina Jolie sẽ hóa thân vào vai nữ hoàng nổi tiếng nhất trong lịch sử Nga - người phụ nữ quyền lực trên chính trường và gây ra biết bao tranh cãi trong… tình trường.

Thứ hai, 06/07/2015 - 03:10

Thành Long là nam diễn viên có thu nhập cao thứ hai thế giới
Thành Long là nam diễn viên có thu nhập cao thứ hai thế giới

(Dân trí) - Thành Long đã gây bất ngờ khi xuất hiện trong top đầu những nam diễn viên điện ảnh có thu nhập cao nhất thế giới trong năm qua.

Thứ hai, 06/07/2015 - 01:30

Nhiều nhạc sĩ Việt đang sống trong cảnh túng thiếu, bệnh tật
Nhiều nhạc sĩ Việt đang sống trong cảnh túng thiếu, bệnh tật

(Dân trí) - 4 đời vợ, nhạc sĩ Vinh Sử vẫn sống trong cảnh cô đơn, bệnh tật với “hai bàn tay trắng”. Ở tuổi 89, Nguyễn Văn Tý thân thể kiệt quệ, nằm lẻ loi trong căn phòng chưa đầy 10m2. Nhạc sĩ Hoàng Vân, Thế Song, Nguyễn Ánh 9…cũng đang chống chọi với bệnh tật ở tuổi xế chiều.

Thứ hai, 06/07/2015 - 11:30

Bi kịch ít biết của các ngôi sao nổi tiếng
Bi kịch ít biết của các ngôi sao nổi tiếng

(Dân trí) - Nữ diễn viên Charlize Theron từng phải chứng kiến mẹ đẻ bắn chết cha ruột. Nam diễn viên Liam Neeson mất đi người vợ yêu thương chỉ sau một cú sảy chân tưởng như đơn giản…

Thứ hai, 06/07/2015 - 10:20

Nhạc sĩ An Thuyên- “Hồn tôi bến quê neo đậu”
Nhạc sĩ An Thuyên- “Hồn tôi bến quê neo đậu”

(Dân trí) - Âm nhạc của An Thuyên luôn trĩu nặng nghĩa tình quê hương, thấm đẫm chất Ví-Giặm, và mênh mang một không gian miền Trung…

Thứ hai, 06/07/2015 - 10:10

“Nhạc sĩ An Thuyên đã nương tựa Ví, Giặm trong tất cả nỗi niềm”
“Nhạc sĩ An Thuyên đã nương tựa Ví, Giặm trong tất cả nỗi niềm”

(Dân trí) - "Nhạc sĩ An Thuyên luôn nói về Ví, Giặm với tất cả niềm tự hào, trân trọng, bởi anh hiểu Ví, Giặm như đã nói được cái buồn, vui của hồn người", nhạc sĩ Phan Thanh Chương đã nói về tác giả của "Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác" như vậy.

Thứ hai, 06/07/2015 - 10:01

Hoa hậu Bosnia bị dẫn độ vì các tội danh… giết người và trộm cướp
Hoa hậu Bosnia bị dẫn độ vì các tội danh… giết người và trộm cướp

(Dân trí) - Là một người mẫu, một Hoa hậu, ít ai có thể ngờ người đẹp Bosnia - cô Slobodanka Tosic - lại có quan hệ mật thiết với… tội phạm xã hội đen.

Chủ nhật, 05/07/2015 - 03:20

Những chuyện chưa kể về nhạc sĩ An Thuyên
Những chuyện chưa kể về nhạc sĩ An Thuyên

(Dân trí) - Có rất nhiều câu chuyện người ta chưa kịp kể về nhạc sĩ An Thuyên, như chuyện ông vẫn thường cho tiền học trò để làm album chẳng hạn.

Chủ nhật, 05/07/2015 - 02:01