Nghệ nhân cuối cùng giữ gìn di sản Chầm riêng Chà pây

Dân trí Nghệ thuật chầm riêng Chà pây của đồng bào dân tộc Khmer vừa được công nhận di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đồng bào dân tộc khmer tỉnh Trà Vinh chỉ mỗi nhất nghệ nhân Thạch Mâu biết đàn, hát Chầm riêng Chà pây để truyền dạy cho con cháu.

Nghệ nhân Thạch Mâu đang biểu diễn Chầm riêng Chà pây.
Nghệ nhân Thạch Mâu đang biểu diễn Chầm riêng Chà pây.

Đến nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể khẳng định nghệ thuật Chầm riêng Chà pây xuất hiện từ khi nào mà  chỉ biết phổ biến nhất là cuối thể kỷ XIX đầu thế kỷ XX trong cộng đồng đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ. Hiện nay, nghệ thuật này đang dần mai một.

 Các nghệ nhân biểu diễn Chầm riêng Chà pây phải biết đàn và hát theo kiểu độc tấu, người bình thường phải học suốt mấy năm liền mới có khả năng sử dụng nhạc cụ, sáng tác bài hát nên rất khó để phổ biến rộng rãi. Tại các tỉnh Nam bộ rất ít người biết đàn, hát Chầm riêng Chà pây nhưng hầu hết đều tuổi cao khó có thể truyền dạy cho thế hệ con cháu.

Tại tỉnh Trà Vinh, nghệ nhân Thạch Mâu (SN 1936 ngụ ấp Chông Bát, xã Tân Hiệp, huyện Trà Cú) là người duy nhất biết đàn, hát Chầm riêng Chà pây. Nghệ nhân Thạch Mâu học đàn, hát loại hình nghệ thuật độc đáo này năm 14 tuổi và đi khắp nơi để biểu diễn trong giao đoạn kháng chiến chống Mỹ.

Nghệ nhân Thạch Mâu kể lại: “Lúc đó rất nhiều người trong cộng đồng dân tộc Khmer biết đàn, hát Chầm riêng  Chà pây. Hễ có đám cưới, đám hỏi hay lễ lớn của đồng bào là được mời tới để đàn, hát”.

Bề mặt đàn Chà pây được làm bằng gỗ lụa mềm, chính giữa có khoét lỗ nhỏ để tiếng đàn được êm
Bề mặt đàn Chà pây được làm bằng gỗ lụa mềm, chính giữa có khoét lỗ nhỏ để tiếng đàn được êm

Theo nghệ nhân Mâu, để biểu diễn người ta sử dụng duy nhất loại đàn Chà pây được làm từ gỗ mít, mặt gỗ lụa có 2 dây với 12 phím để đàn. Trong đó, mặt đàn phải làm bằng gỗ lụa chính giữa có khoét lỗ nhỏ để tiếng đàn được êm, sâu lắng. Người học đàn phải học qua các điệu thức là: Phát chây, Phát chây cớt, Som phôn, Som phôn cớt, Ang kô reach chơn prây srây, Ang kô reach chơn prây rốs rồi sau đó mới học sáng tác những bài hát tự sự, trữ tình tùy theo ngữ cảnh của buổi biểu diễn. Việc học sáng tác này là khó khăn nhất vì tùy theo ngữ cảnh để ứng biến lời ca, tiếng hát sao cho vần điệu và vốn kiến thức phải hết sức phong phú. Vì vậy trong cộng động rất hiếm người biết vừa đàn, hát Chầm riêng Chà pây.

Cây đàn Chà pây cổ quý hiếm của nghệ nhân Thạch Mâu
Cây đàn Chà pây cổ quý hiếm của nghệ nhân Thạch Mâu

Ông Đặng Công Uẩn, cán bộ văn hóa xã Tân Hiệp cho biết: “Sau khi nghệ thuật Chầm riêng Chà pây được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh đã có kế hoạch để nghệ nhân Thạch Mâu truyền dạy loại hình nghệ thuật độc đáo này cho thế hệ con cháu tránh nguy cơ mai một, mất hẵn”. 

Bản thân nghệ nhân Thạch Mâu cũng có tâm huyết truyền dạy để lưu giữ loại hình nghệ thuật này cho đồng bào mình. Hiện tại, người con của nghệ nhân Thạch Mâu là Thạch Sarat, 48 tuổi đã biết đàn sau thời gian dài được cha truyền dạy. Tuy nhiên, việc sáng tác, ứng biến trong các buổi biểu diễn thì nhiều năm nữa mới có thể học được.

 Nghệ nhân Thạch Mâu chia sẻ: “Bây giờ đám tiệc của đồng bào dân tộc Khmer chỉ toàn mướn dàn nhạc hiện đại có loa điện đánh ầm ĩ ngày đêm nên người ta dần quên tiếng đàn, lời hát Chầm riêng Chà pây. Nếu không nhanh chóng truyền dạy thì mai mốt thế hệ con cháu chẳng ai còn biết loại hình nghệ thuật độc đáo của cha ông nữa. Bởi vì hiện nay, những người biết Chầm riêng Chà pây rất hiếm và hầu hết đã già”.

Minh Giang

MỚI NHẤT
Hình ảnh tiễn đưa tác giả "Chiếc lược ngà" về nơi an nghỉ cuối cùng
Hình ảnh tiễn đưa tác giả "Chiếc lược ngà" về nơi an nghỉ cuối cùng

(Dân trí) - Rất đông người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã cùng đến tiễn đưa nhà văn Nguyễn Quang Sáng, một trong những cây đại thụ của văn học Nam bộ về nơi an nghỉ cuối cùng.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 03:06

Những nữ diễn viên được khao khát nhất màn ảnh Hoa ngữ
Những nữ diễn viên được khao khát nhất màn ảnh Hoa ngữ

(Dân trí) - Không chỉ sở hữu tài năng diễn xuất mà còn có nhan sắc mặn mà, quyến rũ, họ chính là những nữ diễn viên được khao khát nhất màn ảnh Hoa ngữ.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 02:01

Nên dẹp những lễ hội “man rợ”
Nên dẹp những lễ hội “man rợ”

Trái ngược GS Ngô Đức Thịnh, nhà thơ Trần Nhuận Minh cho rằng, những lễ hội “man rợ” như chém lợn, đâm trâu... nên dẹp. Một số luận điểm khác của nhà thơ cũng có thể xới xáo lên những tranh luận.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 01:13

Sao “vang bóng một thời” trở lại
Sao “vang bóng một thời” trở lại

Sự trở lại của nhiều ngôi sao “vang bóng một thời” đã góp phần tạo nên sức hút đáng kể cho những bộ phim mà họ tham gia.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 11:07

Trương Nghệ Mưu đạo diễn phim đầu tay tại Hollywood
Trương Nghệ Mưu đạo diễn phim đầu tay tại Hollywood

(Dân trí) - Vị đạo diễn tài danh của nền điện ảnh Trung Quốc - Trương Nghệ Mưu - hiện đang trong quá trình thương thảo với hãng phim Universal sau khi hãng này đưa ra lời mời ông làm đạo diễn cho bộ phim “The Parsifal Mosaic” xoay quanh đề tài gián điệp - tình báo.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 07:33

Ấn tượng Lễ hội đền Vạn Lộc
Ấn tượng Lễ hội đền Vạn Lộc

(Dân trí) - Đã thành thông lệ, 3 năm 1 lần, đền Vạn Lộc, thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An lại chính thức khai hội.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 02:23

Lịch sử...chiếc áo lót của phụ nữ qua hình ảnh
Lịch sử...chiếc áo lót của phụ nữ qua hình ảnh

(Dân trí) - Đằng sau chiếc áo lót là một lịch sử “hình thành và phát triển” kéo dài hàng thế kỷ với nhiều chi tiết thú vị.

Thứ bảy, 15/02/2014 - 02:30

Tìm thấy 5 thước phim quý giá
Tìm thấy 5 thước phim quý giá

(Dân trí) - Những thước phim quý giá của lịch sử điện ảnh thế giới tưởng như đã bị mất vĩnh viễn bỗng được tìm thấy một cách đầy tình cờ!

Thứ bảy, 15/02/2014 - 10:40

Phim về nạn diệt chủng tàn ác của Campuchia được đề cử Oscar
Phim về nạn diệt chủng tàn ác của Campuchia được đề cử Oscar

(Dân trí) - Bộ phim của Campuchia - “The Missing Picture” (Bức hình đánh mất) - hiện đang tràn đầy hy vọng sẽ giành giải ở hạng mục Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất tại giải thưởng điện ảnh uy tín nhất hành tinh - giải Oscar.

Thứ bảy, 15/02/2014 - 10:30

“Người sót lại của Cánh đồng hoang” kể những câu chuyện cũ…
“Người sót lại của Cánh đồng hoang” kể những câu chuyện cũ…

(Dân trí)- Phóng viên Dân trí đã tìm gặp được trợ lý đạo diễn của bộ phim Cánh đồng hoang để nghe ông kể lại những chuyện chưa kể về 3S (Hồng Sến+ Nguyễn Quang Sáng+ Trịnh Công Sơn) xuất sắc của bộ phim...

Thứ bảy, 15/02/2014 - 09:50

Phát hiện xác ướp có niên đại 3.600 tuổi
Phát hiện xác ướp có niên đại 3.600 tuổi

(Dân trí) - Các nhà khảo cổ học vừa tìm thấy một xác ướp có niên đại 3.600 năm tuổi tại thành phố cổ Luxor của Ai Cập.

Thứ bảy, 15/02/2014 - 09:41

Nhà thơ nắm tay nhau đọc thơ về tình yêu quê hương đất nước
Nhà thơ nắm tay nhau đọc thơ về tình yêu quê hương đất nước

(Dân trí) – Không còn đứng im đọc tác phẩm như trước, ngày thơ năm nay tại TPHCM các nhà thơ đã “mạnh dạn” nắm tay nhau trên sâu khấu trình diễn những bài thơ về các chủ đề về tình yêu quê hương, đất nước, về biển đảo, về mảnh đất Sài Gòn…

Thứ bảy, 15/02/2014 - 02:01

ĐÁNG QUAN TÂM
Bản giao hưởng hào hùng về tình yêu Tổ quốc trong Ngày thơ VN
Bản giao hưởng hào hùng về tình yêu Tổ quốc trong Ngày thơ VN

(Dân trí) - Với chủ đề “Mùa xuân đất nước- Từ Điện Biên đến Trường Sa”, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều- Phó Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam đã ví Ngày thơ Việt Nam năm nay như bản giao hưởng của các thi sĩ Việt Nam khẳng định tình yêu Tổ quốc.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 02:02

Vĩnh biệt người viết nên “bộ phim Việt Nam xuất sắc nhất thế kỷ”
Vĩnh biệt người viết nên “bộ phim Việt Nam xuất sắc nhất thế kỷ”

(Dân trí)- Bộ phim “Cánh đồng hoang” từ lâu đã trở thành niềm tự hào của điện ảnh Việt. Bộ phim ấy đã được hoàn tất bởi 3 chữ S xuất sắc: Hồng Sến + Nguyễn Quang Sáng+ Trịnh Công Sơn. Chữ S cuối cùng trong bộ 3 đã ra đi hôm qua.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 11:59

Xứ Huế đắm mình trong đêm thơ Nguyên Tiêu
Xứ Huế đắm mình trong đêm thơ Nguyên Tiêu

(Dân trí) - Cứ vào mỗi dịp Rằm tháng Giêng, giới văn nhân nghệ sĩ chốn thần kinh lại hội tụ để bay bổng cùng những vần thơ nốt nhạc giữa mây trời Hương Ngự. Năm nay, hội thơ Nguyên Tiêu lại làm nức lòng bạn thơ với chủ đề “Mùa Xuân – Tuổi trẻ và Tổ Quốc”.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 11:55

Tại sao chúng ta lại... hôn môi?
Tại sao chúng ta lại... hôn môi?

(Dân trí) - Ngày Valentine, ngày để chúng ta trao cho người mình yêu những điều ngọt ngào nhất, bạn đã nghĩ đến việc sẽ hôn người ấy như thế nào, tối nay?

Thứ sáu, 14/02/2014 - 09:50

Những nụ hôn “kinh điển” của màn ảnh
Những nụ hôn “kinh điển” của màn ảnh

(Dân trí)- Những nụ hôn đã trở thành biểu tượng của điện ảnh, trở thành “kinh điển” với những người yêu nhau, và trở thành những điều đẹp đẽ nhất, ngọt ngào nhất trong ký ức của nhiều thế hệ khán giả.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 09:35

Đông đảo bạn bè tiếc thương nhà văn Nguyễn Quang Sáng
Đông đảo bạn bè tiếc thương nhà văn Nguyễn Quang Sáng

(Dân trí) - Tác giả “Chiếc lược ngà” đã qua đời ở tuổi 83, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho những người mến mộ giọng văn giản dị mà đậm đà chất Nam bộ của ông.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 09:27

Rạp chiếu phim bị ném lựu đạn vì... chiếu phim cấp 3
Rạp chiếu phim bị ném lựu đạn vì... chiếu phim cấp 3

(Dân trí) - Một rạp chiếu phim “đen” ở thành phố Peshawar, Pakistan vừa bị tấn công gây thương vong kinh hoàng.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 09:00

Tình yêu bất tận
Tình yêu bất tận

(Dân trí)- Không có gì đắm say, nồng cháy và mãnh liệt hơn những xúc cảm mà mối tình đầu mang lại.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 08:09

Đêm thơ “Hội An, tôi và em” khai hội Tết nguyên tiêu phố cổ
Đêm thơ “Hội An, tôi và em” khai hội Tết nguyên tiêu phố cổ

(Dân trí) - Tối nay, 13/2 (nhằm 14 tháng Giêng âm lịch), đêm thơ “Hội An, tôi và em” diễn ra tại Công viên Kazik, chính thức khai hội Tết nguyên tiêu tại Hội An (Quảng Nam) năm nay.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 06:39

6 giả thiết thú vị về nguồn gốc của biểu tượng tình yêu
6 giả thiết thú vị về nguồn gốc của biểu tượng tình yêu

(Dân trí)- Hình tượng trái tim màu đỏ rực luôn được coi là biểu tượng của tình yêu, vì sao?

Thứ sáu, 14/02/2014 - 02:23

Gìn giữ làn điệu then, đàn tính nơi địa đầu Tổ quốc
Gìn giữ làn điệu then, đàn tính nơi địa đầu Tổ quốc

(Dân trí) - Trình diễn tại Ngày thơ Việt Nam 2014, Câu lạc bộ Đàn và hát dân ca xã Mai Pha (TP Lạng Sơn) gây ấn tượng với du khách trong nước và quốc tế bởi làn điệu then thiết tha, say đắm được cất lên từ những thành viên với tuổi đời còn rất trẻ.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 01:46

Những bức ảnh đoạt giải tháng đầu tiên
Những bức ảnh đoạt giải tháng đầu tiên

(Dân trí) - Sáng 13/2, tại Văn phòng Hội Truyền thông số Việt Nam đã diễn ra buổi chấm tác phẩm ảnh dự thi tháng 1/2014 của cuộc thi ảnh Khoảnh khắc Việt Nam.

Thứ sáu, 14/02/2014 - 01:30