Báo động sự “lệch chuẩn” tiếng Việt trong giới trẻ

Trong căn phòng nhỏ chật kín tài liệu ở một con phố nhỏ tại Hà Nội, Tổng Thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam PGS, TS Phạm Văn Tình đã dành thời gian trò chuyện sôi nổi với chúng tôi về hiện tượng “lệch chuẩn” trong sử dụng tiếng Việt của giới trẻ hiện nay. Đây là vấn đề ông rất tâm huyết khi nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng. Dưới đây là nội dung cuộc trò chuyện.

Xin chúc mừng PGS, TS Phạm Văn Tình vừa đảm nhiệm tốt vai trò chủ trì điều hành tiểu ban “Những vấn đề cơ bản và thời sự về Ngôn ngữ học ứng dụng” trong Hội thảo khoa học quốc tế “Ngôn ngữ Việt Nam 30 năm đổi mới và phát triển”!

Cảm ơn bạn đã quan tâm đến hội thảo khoa học quốc tế vừa rồi. Tiểu ban của tôi có 50 bài nghiên cứu gửi đến, trong đó có 12 báo cáo viên quốc tế, còn lại là các báo cáo viên trong nước. Tiểu ban đã tạo được không khí học thuật chuyên sâu, cởi mở và có ý nghĩa với ngôn ngữ trong thực tiễn đời sống.


PGS, TS Phạm Văn Tình.

PGS, TS Phạm Văn Tình.

Thưa ông, Ngôn ngữ học ứng dụng tập trung vào việc xác định, điều tra và cung cấp các giải pháp cho vấn đề có liên quan đến ngôn ngữ trong thực tiễn đời sống. Vậy, ông đánh giá như thế nào về hiện tượng “lệch chuẩn” trong sử dụng tiếng Việt của giới trẻ hiện nay?

Hiện tượng sử dụng ngôn ngữ mạng (facebook, zalo, blog, gmail…) và tiếng lóng trong giao tiếp của giới trẻ đang là vấn đề quan tâm của toàn xã hội. Có hai luồng ý kiến của dư luận trước hiện tượng trên là chấp nhận và không chấp nhận. Tuy nhiên, đại đa số ý kiến đều phê phán gay gắt những cách sử dụng tùy tiện về ngôn ngữ “thời đại a còng”. Nhưng dưới góc độ của Ngôn ngữ học xã hội thì đây cũng là một vấn đề cần xem xét cẩn trọng hơn. Có những nhân tố mới mà ta phải chấp nhận như một phần tất yếu của ngôn ngữ.

Thực tế, nếu căn cứ vào những cách viết, lối nói được coi là lạ như: 2 e! (chào em!), Mìn k hỉu nủi (Mình không hiểu nổi), 3’ t Hoàn del rùi (Bà thằng Hoàn mất rồi), tình iu (tình yêu), đừng có hồng lâu mộng (đừng có mơ mộng), nó cá chê tao rồi (nó chê tao rồi), hoy (thôi)... để đối chiếu với tiếng Việt toàn dân thì các “tiêu bản” này rõ ràng phải coi là rất “lệch chuẩn”. Chúng chỉ phù hợp khi sử dụng trong phạm vi giao tiếp hẹp, mang tính giải trí đơn thuần của một bộ phận giới trẻ. Việc một cộng đồng nào đó sử dụng một “mã” giao tiếp riêng, không ảnh hưởng đến người khác, không ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục thì đó là quyền của họ. Tuy nhiên, sẽ là đáng báo động nếu được sử dụng nhiều, trở thành thói quen gây ra “nghiện” ngôn từ “lệch chuẩn”. Điều đó dẫn đến việc mất kiểm soát, dùng ngôn ngữ một cách tùy tiện trong văn hóa giao tiếp và ảnh hưởng đến sự trong sáng của tiếng Việt.

Vậy đâu là nguyên nhân của hiện tượng trên, thưa ông?

Nguyên nhân thì có nhiều, tôi tóm tắt trong 4 vấn đề như sau:

Thứ nhất, giới trẻ thờ ơ với tiếng mẹ đẻ. Định hướng nghề nghiệp xã hội khiến những môn khoa học xã hội trong đó có môn Văn học và Tiếng Việt không được chú trọng trong một khoảng thời gian dài. Điều này có ảnh hưởng lớn đến việc trau dồi văn hóa, ngôn ngữ truyền thống của dân tộc.

Thứ hai, công nghệ thông tin làm cho mọi chuyện phức tạp hơn. Con người đặc biệt là giới trẻ mất quá nhiều thời gian vào tiện ích của công nghệ thông tin. Chúng ta có thể ngồi nhà mà vẫn giao tiếp, trao đổi, trò chuyện với thế giới mở trên mạng xã hội. Với sự trợ giúp của mạng xã hội, những “lệch chuẩn” tiếng Việt có tốc độ lan truyền nhanh, trở thành những hiện tượng ngôn từ chưa được kiểm duyệt.


Tấm áp phích tuyên truyền bảo vệ sức khỏe người dân được thể hiện bằng song ngữ Việt  - Mông tại huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang. Ảnh: Nguyên Đức

Tấm áp phích tuyên truyền bảo vệ sức khỏe người dân được thể hiện bằng song ngữ Việt  - Mông tại huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang. Ảnh: Nguyên Đức

Thứ ba, một phần không nhỏ giới trẻ coi việc sử dụng những “lệch chuẩn” trong ngôn ngữ là thời thượng, “mốt” ngôn từ. Họ coi đó là cách nói “sành điệu” mang đến sức hút trong cộng đồng giới trẻ.

Thứ tư, vấn đề giáo dục cũng rất đáng lo. Gia đình, nhà trường và xã hội có vai trò định hướng thẩm mỹ trong xử lý vấn đề về ngôn ngữ. Bố mẹ lơ là, sao nhãng, nhà trường không có định hướng tốt, xã hội thả nổi khiến một bộ phận giới trẻ tự do sử dụng ngôn từ trong giao tiếp, không tự định hướng được văn hóa giao tiếp chuẩn mực.

Nếu cần lời khuyên cho giới trẻ trong việc góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, ông sẽ nói gì?

Các bạn trẻ hiện nay rất năng động trong việc sử dụng ngôn ngữ. Những dấu hiệu “lệch chuẩn” trong ngôn ngữ của họ là quy luật chung của ngôn ngữ trên thế giới chứ không riêng gì ở Việt Nam. Nhưng không vì thế mà lạm dụng và sử dụng tùy tiện trong giao tiếp. Một giáo sư đại học ở Ma-ni-la có nói “việc các sinh viên chat bằng jejemon (ngôn ngữ công nghệ) hay nói tiếng lóng với nhau là quyền của họ, miễn là nó đừng ảnh hưởng đến nếp sống văn hóa và chỉ dùng trong bối cảnh riêng. Nó không được sử dụng trong nhà trường và trong các bài thi”. Chúng ta nhai kẹo cao su để giảm stress chứ không nhai để sống. Ngôn ngữ “lệch chuẩn” cũng vậy, các bạn trẻ cần tự ý thức, tiết chế, biết sử dụng một cách hợp lý trong bối cảnh giao tiếp hẹp và đặc biệt không được lạm dụng một cách tùy tiện, vô lối!

Ngoài ý thức của giới trẻ, cũng cần nhắc đến vấn đề giáo dục một cách hệ thống, đồng bộ. Mỗi người thụ đắc ngôn ngữ từ nhỏ, “bé không vin cả gãy cành”, những sai lệch về ngôn từ đến độ trưởng thành sẽ rất khó sửa chữa. Cốt cách của một dân tộc được thể hiện qua “quốc văn, quốc sử, quốc ngữ”, chính vì vậy cần có một chiến lược trong đào tạo ngôn ngữ. Đặc biệt là việc dạy tiếng Việt như thế nào cho phù hợp, đồng thời biết trau dồi văn hóa giao tiếp là một trong những vấn đề cấp thiết trong thế giới hội nhập ngày nay.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

 

PGS, TS Phạm Văn Tình sinh năm 1954 tại Nam Định. Ông từng công tác tại Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Viện Ngôn ngữ học, Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam và hiện nay là Tổng Thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, Phó tổng biên tập Tạp chí Từ điển học & Bách khoa thư. Ông đã công bố 15 cuốn sách, trong đó có chuyên luận Phép tỉnh lược và Ngữ trực thuộc tỉnh lược trong tiếng Việt (NXB Khoa học Xã hội, 2002).

 

Theo Nguyễn Đức Hà

Quân Đội Nhân Dân

MỚI NHẤT
Trang phục trên phim: Áo Việt cứ ngỡ áo... Tàu
Trang phục trên phim: Áo Việt cứ ngỡ áo... Tàu

Xem phim Việt mà khán giả cứ ngỡ là phim... Trung Quốc, nam giới người Việt ra đường không dám mặc trang phục truyền thống vì sợ bị dòm ngó, chỉ trỏ... Đó là những thực trạng buồn về việc sử dụng trang phục truyền thống trên phim và ngoài đời hiện nay.

Thứ năm, 01/10/2015 - 07:55

Quảng Bình: Phát hiện hang động “mới” ở VQG Phong Nha - Kẻ Bàng
Quảng Bình: Phát hiện hang động “mới” ở VQG Phong Nha - Kẻ Bàng

(Dân trí) - Ngày 30/9, ông Lê Thanh Tịnh, Giám đốc Trung tâm VQG Phong Nha - Kẻ Bàng cho biết, đơn vị vừa tiếp nhận và đang xác minh thông tin từ một người dân ở xã Phúc Trạch về việc phát hiện ra một hang động "mới" ở trong khu vực rừng di sản.

Thứ tư, 30/09/2015 - 08:27

Việt Nam có bao nhiêu ca khúc được sử dụng miễn phí?
Việt Nam có bao nhiêu ca khúc được sử dụng miễn phí?

Ca khúc “Happy Birthday” quen thuộc đến mức ít ai trên thế giới lại không biết.

Thứ tư, 30/09/2015 - 08:10

“Bi hài” chuyến hành trình tị nạn trở thành… “tour lưu diễn quốc tế”
“Bi hài” chuyến hành trình tị nạn trở thành… “tour lưu diễn quốc tế”

(Dân trí) - Dưới đây là câu chuyện “dở khóc dở cười” về chuyến hành trình tị nạn khốn khổ của một ban nhạc rock Syria bỗng trở thành… “tour lưu diễn quốc tế” bất đắc dĩ. Những khi bị cảnh sát giữ lại, ban nhạc này lại biểu diễn “liveshow” trong… đồn cảnh sát.

Thứ tư, 30/09/2015 - 04:08

"Trúng số" dự tuyển Oscar... cho vui
"Trúng số" dự tuyển Oscar... cho vui

"Trúng số" đã được chọn là đại diện cho Việt Nam tham gia vòng dự tuyển của giải Oscar 2016, hạng mục Phim nước ngoài xuất sắc. Thông tin này đã được Cục Điện ảnh công bố hôm qua 29/9.

Thứ tư, 30/09/2015 - 02:17

Cận cảnh 5 chiếc bánh kem đắt giá nhất thế giới
Cận cảnh 5 chiếc bánh kem đắt giá nhất thế giới

(Dân trí) - Đó là những chiếc bánh kem có giá hàng trăm tỷ đồng phá vỡ mọi kỷ lục từ trước đến nay.

Thứ tư, 30/09/2015 - 01:29

Chuyện bà cụ vô danh xuất hiện trong… cả ngàn bộ phim
Chuyện bà cụ vô danh xuất hiện trong… cả ngàn bộ phim

(Dân trí) - Mỗi khi đi trên phố, rất nhiều người nhận thấy bà cụ này thật quen, nhưng họ lại chẳng thế nhớ ra đã gặp bà ở đâu. Bà cụ vô danh mà rất nhiều người “quen mặt” ấy kỳ thực đã xuất hiện trong… 1.000 bộ phim.

Thứ tư, 30/09/2015 - 10:07

Gặp lại gấu Pooh và những người bạn ngoài đời thực
Gặp lại gấu Pooh và những người bạn ngoài đời thực

(Dân trí) - Gấu Pooh không phải một nhân vật văn học tưởng tượng, thật sự có một gấu Pooh ngoài đời thực. Và các bạn của chú cũng vậy, cậu bé Christopher Robin, lợn Piglet, hổ Tigger… Tất cả đều có thật.

Thứ tư, 30/09/2015 - 03:00

"Trúng số" được cử tham dự vòng sơ tuyển Oscar 2016
"Trúng số" được cử tham dự vòng sơ tuyển Oscar 2016

Cục Điện ảnh vừa thông báo, bộ phim Trúng số đã nhận được lượng bình chọn cao nhất của Hội đồng tuyển chọn sẽ đại diện cho Việt Nam tham dự Oscar 2016.

Thứ tư, 30/09/2015 - 02:00

"Hotel California", những huyền thoại kỳ quái về một ca khúc vĩ đại
"Hotel California", những huyền thoại kỳ quái về một ca khúc vĩ đại

Năm 2015, Hotel California được đùa là “bài hát được viết dành riêng cho Facebook” vì câu hát có phần kinh dị: “Bạn có thể trả phòng bất cứ lúc nào, nhưng bạn sẽ không bao giờ có thể rời khỏi đây”.

Thứ ba, 29/09/2015 - 03:46

Hình ảnh về giấc ngủ nhọc nhằn của những em bé tị nạn
Hình ảnh về giấc ngủ nhọc nhằn của những em bé tị nạn

(Dân trí) - Những hình ảnh dưới đây sẽ khiến người xem cảm thấy xót xa cho tuổi thơ của những em bé tị nạn. Sự nhọc nhằn vất vả cùng ám ảnh sợ hãi hiện diện ngay cả trong giấc ngủ của những đứa trẻ đáng lẽ đang ở “tuổi ăn, tuổi lớn”.

Thứ ba, 29/09/2015 - 02:26

Họa sĩ biếm họa Việt Nam, Thụy Điển cảnh báo thảm họa biến đổi khí hậu
Họa sĩ biếm họa Việt Nam, Thụy Điển cảnh báo thảm họa biến đổi khí hậu

(Dân trí) - Một triển lãm tranh biếm họa độc đáo của các họa sĩ Thụy Điển và Việt Nam về biến đổi khí hậu đã khai mạc tại Hà Nội chiều ngày 28/9. Ngắm những bức tranh với góc nhìn vô cùng mới mẻ đã làm cho không ít người xem phải lặng người suy ngẫm.

Thứ ba, 29/09/2015 - 10:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Ấn tượng đêm nghệ thuật “Cảm nhận nước Nga”
Ấn tượng đêm nghệ thuật “Cảm nhận nước Nga”

(Dân trí) - Những tiết mục văn nghệ trong chương trình “cảm nhận nước Nga” do đoàn nghệ sĩ Liên bang Nga thể hiện đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người dân xứ Thanh. Thông qua âm nhạc, điệu múa dân gian, khán giả xứ Thanh có dịp hiểu sâu hơn về đất nước, con người xứ sở Bạch Dương.

Thứ ba, 29/09/2015 - 09:00

Thêm một người đẹp thi hoa hậu “chui”
Thêm một người đẹp thi hoa hậu “chui”

Người đẹp đến từ Hà Nội khiến nhiều người bất ngờ khi có mặt trong dàn thí sinh của cuộc thi Hoa hậu Đông Nam Á 2015 mà không hề được cơ quan chức năng cho phép. Cơ quan chức năng cho biết sẽ xử phạt cô để răn đe.

Thứ ba, 29/09/2015 - 06:50

Đêm thời trang cao cấp mang âm hưởng nhiệt đới
Đêm thời trang cao cấp mang âm hưởng nhiệt đới

(Dân trí) - Một không gian thân thiện mà độc đáo với sự tương phản màu sắc của sàn catwalk xanh chuối và cam đã khiến cho nắng hè rực rỡ thực sự hiện diện. Bước vào trường quay S14 của Đài Truyền hình Việt Nam, khán giả không khỏi ngỡ ngàng vì ý tưởng sân khấu đêm Haute Couture - thời trang cao cấp.

Thứ ba, 29/09/2015 - 05:00

Dọn rác dưới đáy biển, bất ngờ tìm thấy kho báu tiền vàng
Dọn rác dưới đáy biển, bất ngờ tìm thấy kho báu tiền vàng

(Dân trí) - Một kho báu gồm 900 đồng tiền vàng, vốn nằm sâu dưới đáy biển, đã bất ngờ được tìm thấy ở gần một hải cảng, nơi các thợ lặn đang làm nhiệm vụ… dọn rác.

Thứ ba, 29/09/2015 - 05:00

Mãn nhãn màn dù bay trong lễ nghinh Ông
Mãn nhãn màn dù bay trong lễ nghinh Ông

(Dân trí) - Sáng 28/9, Lễ nghinh Ông đã diễn ra trên cửa biển huyện Cần Giờ. Từ rất sớm, các tàu ghe của ngư dân đã tập hợp rất đông tại các bến tàu. Đúng 9h30, thuyền lễ chính bắt đầu xuất phát. Tiếp đó, hàng đoàn tàu nối đuôi theo sau tạo nên khung cảnh vô cùng hoành tráng.

Thứ hai, 28/09/2015 - 10:00

Hoành tráng lễ Nghinh Ông
Hoành tráng lễ Nghinh Ông

(Dân trí) - Sáng 28/9, Lễ nghinh Ông tại huyện Cần Giờ đã diễn ra trên cửa biển huyện. Từ rất sớm, hàng trăm tàu ghe của ngư dân đã tập hợp rất đông tại các bến tàu.

Thứ hai, 28/09/2015 - 06:05

Thêm thông tin về giải thưởng phim của Victor Vũ tại LHP Silk Road
Thêm thông tin về giải thưởng phim của Victor Vũ tại LHP Silk Road

(Dân trí) - Giải thưởng “Phim hay nhất” mà bộ phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của đạo diễn Victor Vũ vừa đạt được tại Liên hoan phim quốc tế (LHPQT) Silk Road (Trung Quốc).

Thứ hai, 28/09/2015 - 03:53

Vì sao Điệp viên 007 “ngốn hết” 6.900 tỉ đồng trong nhiệm vụ mới?
Vì sao Điệp viên 007 “ngốn hết” 6.900 tỉ đồng trong nhiệm vụ mới?

(Dân trí) - Trong nhiệm vụ mới nhất mà Điệp viên 007 đảm nhiệm, điệp viên huyền thoại James Bond đã “ngốn hết” 6.900 tỉ đồng, khiến tập phim “Spectre” ngay lập tức trở thành tập phim “đắt giá” nhất trong lịch sử 24 tập phim làm về Điệp viên 007 trong suốt 53 năm qua.

Thứ hai, 28/09/2015 - 03:00

Thành Long trao giải Phim hay nhất cho “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”
Thành Long trao giải Phim hay nhất cho “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”

(Dân trí) - Liên hoan phim Quốc tế Con đường Tơ lụa lần II vừa được tổ chức ở thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc đã xướng tên bộ phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của đạo diễn Việt kiều - Victor Vũ - là Phim hay nhất.

Thứ hai, 28/09/2015 - 01:11

Những màn biểu diễn võ thuật hấp dẫn trong trận đấu cờ người
Những màn biểu diễn võ thuật hấp dẫn trong trận đấu cờ người

(Dân trí) - Với hình thức thể hiện sinh động, những màn đấu võ đối kháng hấp dẫn, biểu diễn cờ người tại Lễ hội truyền thống Ngư dân Cần Giờ thu hút rất đông khách đến xem.

Thứ hai, 28/09/2015 - 07:14

Câu chuyện của nhiếp ảnh gia Pháp và “cụ bà đẹp nhất thế giới” ở Hội An
Câu chuyện của nhiếp ảnh gia Pháp và “cụ bà đẹp nhất thế giới” ở Hội An

(Dân trí) - Trong số hàng ngàn bức ảnh chụp chân dung và phong cảnh ở Việt Nam, nhiếp ảnh gia người Pháp yêu thích nhất tấm hình bà cụ Bùi Thị Xong, người phụ nữ nghèo làm nghề chèo đò đón khách du lịch ở Hội An.

Thứ hai, 28/09/2015 - 06:55

Clip 50 nghìn và giấc mơ hài Nghệ
Clip 50 nghìn và giấc mơ hài Nghệ

(Dân trí) - Để có kinh phí sản xuất clip hài mang đậm chất Nghệ, mỗi thành viên góp 50 nghìn. Không một ai trong nhóm học sân khấu hay điện ảnh, tất cả đều đến với Hài Nghệ bằng năng khiếu và lòng nhiệt tình. Đáp lại, có clip hài của nhóm đạt được gần 1,5 triệu lượt xem.

Thứ hai, 28/09/2015 - 06:00