TPHCM cần tính xa hơn việc "dọn ổ đón đại bàng"

Với Luật Phát triển đô thị, TPHCM bước vào một chặng đường mới với nhiều quyền chủ động hơn trong quản lý và phát triển. Sau nhiều năm thí điểm các cơ chế đặc thù, lần đầu tiên, siêu đô thị của cả nước được phân cấp, phân quyền toàn diện, đi cùng trách nhiệm tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả.

Ngay khi Luật Phát triển đô thị chưa chính thức có hiệu lực, TPHCM đã chủ động chuẩn bị các nghị quyết nhằm sớm đưa những quy định mới vào thực tiễn. Tại kỳ họp ngày 22/9, HĐND TPHCM đã thông qua 25 nghị quyết để triển khai luật, tập trung vào những nội dung quan trọng như phát triển không gian ngầm, TOD, quy hoạch và đầu tư hạ tầng.

Trong cuộc trao đổi với báo Dân trí, TS Trần Du Lịch cho rằng điều đáng chú ý không chỉ nằm ở những cơ chế mới được trao, mà ở khả năng TPHCM biến không gian chính sách ấy thành năng lực phát triển. Theo vị chuyên gia, với đạo luật mới, thành phố cần chuẩn bị cả một hệ sinh thái đủ sức hấp thụ nguồn lực, để câu chuyện “dọn ổ đón đại bàng” không dừng ở việc thu hút những nhà đầu tư lớn, mà tạo được sức lan tỏa nhằm tạo sự phát triển bền vững.

“Cùng với Luật Phát triển đô thị, TPHCM đã có Nghị quyết 188 về phát triển đường sắt đô thị và Nghị quyết 222 về xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Việc hình thành đồng bộ hệ thống thể chế sẽ tạo điều kiện để TPHCM phát huy tốt hơn không gian phát triển, tận dụng những lợi thế, tiềm năng thời gian tới”, TS Trần Du Lịch nhìn nhận.

TPHCM cần khai mở 4 không gian

TS Trần Du Lịch nhắc lại, trên chặng đường chuyển mình thành siêu đô thị, TPHCM luôn hướng tới việc phát triển đa trung tâm, hình thành các đô thị vệ tinh, định hướng bám sông, hướng ra biển. Với Luật Phát triển đô thị, TPHCM còn có thêm công cụ để tạo các không gian phát triển mới trong bối cảnh mặt đất đã chật hẹp.

“Với luật mới, TPHCM có thể chủ động xây dựng không gian công cộng gắn với không gian văn hóa, khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian trên cao và không gian số. Đây là những không gian đặc biệt quan trọng khi TPHCM định hướng trở thành đô thị thông minh”, TS Trần Du Lịch nói.

TPHCM có thể chủ động xây dựng không gian công cộng gắn với không gian văn hóa, khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian trên cao và không gian số.

Với Luật Phát triển đô thị, những ý tưởng từng được đặt ra từ nhiều thập niên trước như xây dựng bãi đậu xe ngầm dưới công viên cũng có thể được hiện thực hóa. Điều quan trọng là thành phố phải nhìn thấy giá trị của những không gian đang có, thay vì chỉ mở rộng đô thị theo chiều ngang.

Một trong những điểm TS Trần Du Lịch đặc biệt nhấn mạnh là với các chính sách mới, TPHCM đã đủ công cụ để biến nguồn lực đất đai, hạ tầng và tài sản công thành động lực phát triển. Trong đó, mô hình TOD (phát triển đô thị theo trục giao thông công cộng) và việc khai thác giá trị gia tăng từ đất quanh các tuyến đường sắt đô thị là một hướng đi quan trọng.

Ngoài ra, các cơ chế, chính sách mới cũng trao quyền chủ động hơn cho TPHCM liên quan tới hợp đồng đối tác công tư, đầu tư hạ tầng và khai thác quỹ đất. Nếu được thiết kế chặt chẽ, những công cụ này sẽ giúp thành phố giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn ngân sách, tạo thêm nguồn lực cho các dự án hạ tầng lớn.

"Đại bàng" phải kéo theo nhiều "đàn chim nhỏ"

Về việc đón dòng vốn đầu tư lớn, TS Trần Du Lịch nhìn nhận các nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù trước đây từng trao quyền cho TPHCM trong việc thu hút nhà đầu tư chiến lược, kể cả đối với các lĩnh vực mới như chip bán dẫn, đổi mới sáng tạo. Do đó, với những cơ chế đột phá trong Luật Phát triển đô thị, việc “đủ sức đón đại bàng hay chưa” không còn là vấn đề của TPHCM.

Theo TS Trần Du Lịch, điều thành phố cần quan tâm hiện tại là sau khi một “đại bàng” đến, xung quanh có hình thành được cả một hệ sinh thái để kéo theo hàng trăm, hàng ngàn "đàn chim nhỏ" bay về hay không. Một tập đoàn, công ty lớn nếu đứng riêng lẻ có thể tạo ra một dự án lớn, nhưng chưa chắc tạo ra sự chuyển dịch rộng trong nền kinh tế.

"Đại bàng đến nhưng xung quanh nó chỉ như một ốc đảo thì không phải cái chúng ta hướng tới. Vấn đề không phải thu hút một doanh nghiệp lớn, tầm cỡ, mà là xây dựng một hệ sinh thái để doanh nghiệp đó tiếp tục kéo về nhiều doanh nghiệp nhỏ hơn. Đó mới là thành công khi triển khai Luật Phát triển đô thị và mới phục vụ được mục tiêu chuyển dịch mô hình kinh tế của thành phố", TS Trần Du Lịch phân tích.

Theo chuyên gia, “dọn ổ” không chỉ là chuẩn bị một khu đất sạch, chuẩn bị hạ tầng hay một chính sách ưu đãi. Nếu nhà đầu tư lớn đến nhưng phải tự tìm toàn bộ nhà cung ứng, nhân lực, dịch vụ hỗ trợ, đối tác công nghệ và hệ thống doanh nghiệp vệ tinh thì hiệu quả lan tỏa sẽ bị hạn chế.

Bởi vậy, cùng với việc chuẩn bị mặt bằng và cơ chế, TPHCM cần chuẩn bị cả hệ sinh thái kinh tế. Những ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, logistics, tài chính, dịch vụ chuyên nghiệp, công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nhân lực phải có sự kết nối với nhau.

TS Trần Du Lịch cũng kỳ vọng, bằng công cụ thể chế, nguồn lực khổng lồ từ các doanh nghiệp Nhà nước trên địa bàn sẽ được TPHCM tận dụng. Theo vị chuyên gia, với tiềm năng về tài sản, vốn, đất đai, khu vực doanh nghiệp Nhà nước của TPHCM có thể trở thành một trong những trụ cột mở đường, nhất là trong các lĩnh vực hạ tầng và ngành trọng yếu.

Trao quyền cần gắn liền với năng lực

Theo TS Trần Du Lịch, nếu nhìn từ Nghị quyết 20 của Bộ Chính trị năm 2002 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM, Luật Phát triển đô thị là bước tiến rất lớn về phân cấp, phân quyền. Đây là điều các bản nghị quyết trước đây của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM chưa từng có.

"Luật Phát triển đô thị là lần đầu tiên TPHCM được phân cấp, phân quyền một cách rộng rãi, thực chất để phát huy tính năng động, sáng tạo của thành phố trong giai đoạn phát triển mới. Phần lớn lĩnh vực quản lý kinh tế - xã hội, văn hóa, quy hoạch, đô thị đều được phân cấp cho HĐND, UBND hoặc Chủ tịch UBND TPHCM quyết định trong phạm vi luật định, ngoại trừ các lĩnh vực như quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc”, TS Trần Du Lịch phân tích.

Vị chuyên gia nhìn nhận với luật mới, TPHCM không chỉ giữ vai trò thực thi chính sách, mà còn có trách nhiệm xây dựng chính sách, quy định về quy trình, thủ tục đối với một số lĩnh vực. Luật Phát triển đô thị cũng trao thêm cho TPHCM nhiều công cụ để huy động và quyết định sử dụng nguồn lực hiệu quả.

"Thành phố quyết, thành phố thực thi và thành phố chịu trách nhiệm. Đây là sự tháo gỡ và xây dựng cơ chế phù hợp để giải quyết triệt để điểm nghẽn lâu nay chúng ta thường nói là điểm nghẽn thể chế của TPHCM", TS Trần Du Lịch nói.

TS Trần Du Lịch cho rằng cùng với Luật Phát triển đô thị, các cơ chế khác như Nghị quyết 188 về phát triển đường sắt đô thị, Nghị quyết 222 về xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế cũng tạo thành một hệ thống thể chế mới, giúp TPHCM có thêm dư địa để triển khai các kế hoạch phát triển. Điều quan trọng nhất hiện tại của TPHCM là một bộ máy được trao quyền lớn hơn cũng phải có năng lực tương ứng.

Luật Phát triển đô thị đã giải quyết triệt để điểm nghẽn về thể chế của TPHCM với tinh thần thành phố quyết, thành phố thực thi và thành phố chịu trách nhiệm

"Đã phân quyền thì bộ máy hành chính phải có năng lực tương ứng để triển khai. Chúng ta hay nói cơ chế xin - cho có chậm, có cực nhưng đôi khi còn dễ hơn mình tự quyết. Chính chỗ này đòi hỏi TPHCM cần tạo dựng một bộ máy đáp ứng được yêu cầu", Chuyên gia bày tỏ.

TS Trần Du Lịch chia sẻ, thể chế dù mở đến đâu cũng không thể tự tạo ra kết quả. TPHCM cần nhanh chóng xây dựng đầy đủ các tiêu chí, quy trình mà luật yêu cầu, kể cả những tiêu chí về công nghệ trong từng lĩnh vực, để bộ máy có thể vận hành trên những nguyên tắc rõ ràng.

Đây cũng là lúc năng lực của từng vị trí trong bộ máy phải được nhìn lại. Phân quyền nhiều hơn đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn, mỗi vị trí cần có mục tiêu, tiêu chí đánh giá và trách nhiệm cụ thể. Nếu không, quyền lực được chuyển xuống nhưng cách vận hành vẫn theo tư duy cũ thì khoảng cách giữa chính sách và thực tế sẽ không được rút ngắn.