Những bước phát triển mới trong quan hệ Việt Nam - New Zealand
(Dân trí) - Quan hệ Việt Nam - New Zealand đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để tạo ra những bước phát triển mới, nhất là sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2025.
Ngày 12/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Auckland, bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước tới New Zealand theo lời mời của Toàn quyền Cindy Kiro. Đây là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của một Chủ tịch nước Việt Nam tới New Zealand kể từ năm 2007, diễn ra trong bối cảnh hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Trong thời gian tại Auckland, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có các hoạt động cấp cao, trong đó có lễ đón cấp Nhà nước tại Phủ Toàn quyền, hội kiến Toàn quyền Cindy Kiro, gặp Thủ tướng Christopher Luxon và Chủ tịch Quốc hội Gerry Brownlee.
Chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực chính trị để hai nước chuyển những cam kết của khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện thành các chương trình hợp tác cụ thể, thực chất và có giá trị lâu dài.
Quan hệ Việt Nam - New Zealand sau một năm nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện
Sau hơn 50 năm quan hệ ngoại giao, Việt Nam - New Zealand đã lần lượt thiết lập Đối tác Toàn diện năm 2009, Đối tác Chiến lược năm 2020 và nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 2/2025.
Dấu mốc này phản ánh mức độ tin cậy chính trị ngày càng cao và mở rộng khuôn khổ hợp tác giữa hai nước. Hai bên duy trì trao đổi cấp cao, có nhiều điểm tương đồng trong đề cao chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế, thương mại tự do và vai trò trung tâm của ASEAN. Việt Nam hiện là nước điều phối quan hệ ASEAN - New Zealand giai đoạn 2024-2027.
Cùng với việc tham gia CPTPP, RCEP và AANZFTA, đây là nền tảng thuận lợi để hai nước tăng cường phối hợp khu vực, thúc đẩy thương mại, đầu tư và kết nối chuỗi cung ứng.
Hợp tác kinh tế - thương mại những năm gần đây ghi nhận những chuyển biến tích cực. Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa New Zealand và Việt Nam đã tăng từ 1,29 tỷ USD năm 2024 đạt khoảng 1,97 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ chiếm 1,2% tổng kim ngạch xuất khẩu và 1,7% tổng kim ngạch nhập khẩu của New Zealand trong cùng kỳ.
Những con số này cho thấy quan hệ kinh tế song phương đã hình thành nền tảng đáng kể, song vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng. Dư địa này càng rõ nét khi cơ cấu và thế mạnh của hai nền kinh tế có tính bổ trợ tương đối cao, tạo điều kiện để hợp tác không chỉ mở rộng về quy mô mà còn được nâng lên về chất lượng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vẫy tay chào trước khi vào chuyên cơ rời Úc, sang thăm New Zealand (Ảnh: TTXVN).
Việt Nam có lợi thế về thị trường, năng lực sản xuất, chế biến và mạng lưới liên kết kinh tế rộng, trong khi New Zealand có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, quản lý chất lượng, công nghệ thực phẩm, giáo dục và phát triển bền vững. Sự bổ trợ này tạo điều kiện để hai nước từng bước chuyển từ trao đổi thương mại truyền thống sang liên kết sâu hơn trong các chuỗi giá trị.
Giáo dục - đào tạo và giao lưu nhân dân tiếp tục là điểm sáng trong quan hệ hai nước. Năm 2025, New Zealand mở rộng học bổng cho học sinh, sinh viên Việt Nam, trong đó có 45 suất học bổng trung học và 14 suất học bổng đại học, mỗi suất trị giá 15.000 NZD (khoảng 8.800 USD). Cùng với việc mở đường bay kết nối hai nước, những chương trình này góp phần thúc đẩy học tập, du lịch, giao thương và củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ hai quốc gia.
Như vậy, sau khi thiết lập Đối tác Chiến lược Toàn diện, quan hệ Việt Nam - New Zealand đã có nền tảng tương đối toàn diện. Vấn đề đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là làm thế nào chuyển mức độ tin cậy chính trị cao và những cam kết cấp cao thành những chương trình, dự án và kết quả hợp tác cụ thể.
Dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn lớn
Mặc dù quan hệ Việt Nam - New Zealand đã đạt nhiều kết quả tích cực, dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn lớn, nhất là trong bối cảnh môi trường kinh tế và địa chính trị quốc tế đang có nhiều biến động. Quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, xu hướng bảo hộ thương mại, chuyển đổi xanh và các thách thức an ninh phi truyền thống vừa đặt ra yêu cầu thích ứng mới, vừa tạo thêm nhu cầu hợp tác giữa hai nước.
Thuận lợi đáng kể hiện nay là quan hệ Việt Nam - New Zealand có nền tảng chính trị tốt, mức độ tin cậy cao và ngày càng nhiều lợi ích bổ trợ. Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2025 đã tạo khuôn khổ thuận lợi để hai bên mở rộng hợp tác từ chính trị - ngoại giao sang kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục và phát triển bền vững.
Đồng thời, việc cùng tham gia các khuôn khổ hợp tác đa phương và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt giúp hai nước có thêm nền tảng thể chế để thúc đẩy thương mại, đầu tư và liên kết khu vực. Trên nền tảng đó, chuyến thăm cấp Nhà nước tới New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp quan trọng để hai bên thúc đẩy việc triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện theo hướng cụ thể và thực chất hơn.
Chiều 26/2/2025, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon - Chủ tịch Đảng Quốc gia New Zealand thăm chính thức Việt Nam và dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ hai. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN).
Để sớm đạt mục tiêu kim ngạch thương mại song phương 3 tỷ USD, hai nước cần chuyển từ tăng quy mô thương mại sang nâng cao chất lượng hợp tác, thông qua việc tháo gỡ rào cản kỹ thuật, đơn giản hóa các thủ tục kiểm dịch và tăng cường công nhận tiêu chuẩn lẫn nhau.
Đồng thời, hợp tác cần mở rộng sang liên kết chuỗi giá trị trong chế biến nông sản, thực phẩm, logistics lạnh và thương mại điện tử, cùng với thúc đẩy đầu tư trong các lĩnh vực như công nghệ thực phẩm, năng lượng sạch, giáo dục, du lịch, hạ tầng số và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực có thể trở thành những động lực hợp tác mới. Các thế mạnh của New Zealand về nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thực phẩm, giáo dục, nghiên cứu và phát triển bền vững phù hợp với nhu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Đây là cơ sở để hai bên mở rộng hợp tác trong nông nghiệp thông minh, công nghệ xanh, chuyển đổi số, nghiên cứu và đào tạo.
Giáo dục và giao lưu nhân dân cũng cần tiếp tục được phát huy nhằm củng cố nền tảng xã hội lâu dài cho quan hệ song phương. Việc tăng cường kết nối hàng không, du lịch, đào tạo, hợp tác địa phương và trao đổi giữa doanh nghiệp, nhà khoa học và thanh niên sẽ góp phần làm sâu sắc hơn sự gắn kết giữa hai nước.
Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - New Zealand bước sang thập niên thứ sáu, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng tạo thêm động lực để hiện thực hóa khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện bằng những kết quả hợp tác cụ thể. Với nền tảng tin cậy chính trị và sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế, quan hệ Việt Nam - New Zealand có nhiều điều kiện để tiếp tục phát triển thực chất, đóng góp cho lợi ích của hai nước cũng như hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của khu vực.
Tiến sĩ Nguyễn Hà Phương, Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
