Mạng xã hội không phải là “vùng đất ngoài pháp luật”

Trước thực tế vừa qua trên không gian mạng xuất hiện tình trạng nhiều cá nhân tự do bình luận, bày tỏ quan điểm về các vụ việc xã hội, thậm chí có những phát ngôn mang tính quy kết, đấu tố, kết luận một cá nhân hoặc tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật khi chưa có phán quyết của cơ quan có thẩm quyền, Tiến sĩ luật Đặng Văn Cường (Đoàn luật sư thành phố Hà Nội) khẳng định Hiến pháp và pháp luật Việt Nam bảo đảm và bảo vệ quyền tự do ngôn luận, tự do bày tỏ quan điểm thái độ ý kiến của mình đối với các vấn đề xã hội.

Tuy nhiên, theo ông Cường, quyền tự do ngôn luận theo pháp luật Việt Nam phải đặt trong giới hạn, khuôn khổ pháp luật, trên cơ sở tôn trọng các quyền cơ bản công dân và tôn trọng trật tự an toàn xã hội, lợi ích của cộng đồng.

Tự do ngôn luận phải đặt trong giới hạn, khuôn khổ pháp luật

Thực tế không phải ai cũng hiểu điều này, đặc biệt trong việc bày tỏ quan điểm, thái độ trên không gian mạng. Nhiều người phát ngôn trên mạng xã hội thiếu kiểm soát, đưa ra thông tin không được kiểm chứng, thậm chí cố ý bịa đặt, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm người khác.

“Không ít người đã bị xử lý bằng chế tài hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau nên những hành vi vi phạm trên không gian mạng liên quan đến vấn đề phát ngôn vẫn còn diễn biến phức tạp”, ông Cường dẫn chứng.

Cùng với sự phát triển của xã hội, việc giao tiếp qua mạng internet, đặc biệt trên mạng xã hội ngày càng phổ biến. Những năm gần đây không gian mạng trở thành môi trường quan trọng để người dân thực hiện quyền tiếp cận thông tin, trao đổi quan điểm, phản biện xã hội và tham gia vào các vấn đề chung của đất nước. Đây là một biểu hiện sinh động của quyền tự do ngôn luận trong xã hội hiện đại. Nhà nước luôn tạo mọi điều kiện để công dân được bày tỏ quan điểm thái độ của mình đối với các vấn đề xã hội một cách dân chủ, công khai.

Dù vậy, ông Cường nhấn mạnh việc bày tỏ quan điểm, thái độ của mình đối với các vấn đề xã hội phải trong giới hạn của pháp luật và không được lợi dụng quyền tự do ngôn luận để xâm phạm trái pháp luật đến các quyền cơ bản khác của công dân.

“Cần phải nhận thức rõ rằng mạng xã hội không phải là “vùng đất ngoài pháp luật”. Mọi hành vi trên không gian mạng đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật, trong đó có pháp luật về an ninh mạng, pháp luật về dân sự, hành chính và hình sự. Không nên vì thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng hoặc coi thường pháp luật, coi thường danh dự nhân phẩm uy tín của người khác, đề cao cảm xúc cá nhân để quy kết, sỉ nhục, xúc phạm người khác trên không gian mạng, đưa những thông tin bị cấm trên không gian mạng rồi phải đối mặt với hậu quả pháp lý nghiêm trọng”, ông Cường nêu quan điểm.

Việc phê bình, nhận xét, phản ánh thông tin là quyền của công dân, nhưng phải dựa trên sự thật khách quan, có căn cứ. Sử dụng những lời lẽ miệt thị, xúc phạm, bịa đặt, gán ghép người khác phạm tội hoặc có hành vi xấu xa khi không có căn cứ có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý.

Tiến sĩ Đặng Văn Cường cho rằng mỗi công dân khi tham gia không gian mạng cần xây dựng cho mình ba nhóm kỹ năng quan trọng.

Một là kỹ năng kiểm chứng thông tin. Không chia sẻ thông tin chỉ vì thấy nhiều người đăng tải hoặc vì thông tin đó phù hợp với cảm xúc, quan điểm cá nhân.

Hai là kỹ năng tranh luận văn minh. Có thể không đồng tình với một quan điểm, một cá nhân, chính sách nào đó nhưng việc phản biện cần dựa trên lập luận, bằng chứng và ngôn ngữ phù hợp.

Ba là ý thức trách nhiệm pháp lý. Mỗi tài khoản mạng xã hội đều gắn với một chủ thể cụ thể, nên việc nghĩ rằng ẩn danh thì không chịu trách nhiệm là nhận thức sai lầm.

“Trước khi nhấn nút đăng tải một thông tin trên mạng xã hội, mỗi người cần tự đặt câu hỏi: Thông tin có đúng sự thật không? Có xâm phạm quyền của người khác không? Nếu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, mình có sẵn sàng hay không? Ý thức pháp luật của mỗi công dân chính là hàng rào quan trọng nhất để xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn”, ông Cường nói.

Ông Cường nhấn mạnh mọi hành vi vội vàng, thiếu kiên nhẫn, không kiểm soát được cảm xúc hoặc thiếu hiểu biết pháp luật đều phải trả giá bằng tiền, thậm chí có thể tới 7 năm tù. Đó là cái giá rất đắt cho cái tôi kiêu ngạo, cho sự thiếu hiểu biết pháp luật hoặc ý thức coi thường pháp luật.

Không phải “giấy thông hành” để hợp thức hóa hành vi vu khống, bịa đặt

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, nhận định mạng xã hội là một kênh thông tin quan trọng trong xã hội hiện đại. Cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cùng các tổ chức cần làm tốt hơn công tác của mình, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân; chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời để hạn chế thông tin sai lệch, tin đồn thất thiệt.

Đối với thông tin đúng sự thật, có tác động tích cực với xã hội, ông Hòa nhấn mạnh cần khuyến khích, tạo điều kiện để lan tỏa. Ngược lại, thông tin sai sự thật phải nhanh chóng phản bác quyết liệt bằng chứng cứ, quy định của pháp luật.

Cùng với đó, cơ quan chức năng cần tăng cường phát hiện và xử lý nghiêm đối tượng lợi dụng mạng xã hội để đăng tải thông tin sai sự thật, vu khống, bịa đặt. Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng, an toàn thông tin mạng hiện đã khá đầy đủ. Nếu thực hiện nghiêm sẽ góp phần ngăn ngừa, phòng ngừa các hành vi vi phạm.

“Những nội dung chưa đúng sự thật, đem lên mạng xã hội để câu like, câu view, kích thích người xem thì không thể chấp nhận được”, ông Hòa nói.

Ông Hòa dẫn ví dụ vụ gian lận thi cử ở Tuyên Quang, báo chí vào cuộc phản ánh cho thấy lãnh đạo tỉnh Tuyên Quang cầu thị, cung cấp thông tin. Những thông tin chưa được cung cấp có thể do cơ quan điều tra đang làm việc.

Vị đại biểu Quốc hội cho rằng tự do ngôn luận là phải nói trúng, nói đúng, không chỉ trích, không đả kích, không bêu riếu, nói sai sự thật. Tự do ngôn luận không phải “giấy thông hành” để hợp thức hóa hành vi vu khống, bịa đặt hay kích động dư luận.

Ngược lại, nếu người dân phát hiện vấn đề và phản ánh đúng sự thật, không thêu dệt, không thêm bớt, nói đúng bản chất sự việc thì cần được tạo điều kiện để họ bày tỏ ý kiến.

Đối với những trường hợp lợi dụng quyền tự do ngôn luận để xuyên tạc, nói xấu, nói sai sự thật, thao túng dư luận, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa đề nghị phải được phát hiện và xử lý đến nơi đến chốn - kể cả nếu đối tượng ở nước ngoài mà có đủ căn cứ và điều kiện xử lý theo quy định.

Trong khi đó, Tiến sĩ Tô Văn Trường, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, bày tỏ mạng xã hội giúp mở rộng quyền giám sát, nhưng cũng tạo ra hiệu ứng đám đông, nơi cảm xúc lan truyền nhanh hơn sự thật.

Vấn đề đặt ra không phải là xóa bỏ “tòa án dư luận”, mà là liệu xã hội có đủ bản lĩnh để không biến nó thành nơi thay thế pháp luật và học thuật hay không. Từ góc nhìn ấy, các hiện tượng mạng gây tranh cãi cũng là một phép thử.

“Điều đáng sợ không phải có người nói sai. Điều đáng sợ là xã hội đánh mất khả năng phân biệt đúng - sai bằng tranh luận, để thay vào đó là phân biệt bằng tiếng hò reo của số đông. Khi đối thoại được đặt lên trên đấu tố; khi bằng chứng được đặt lên trên cảm xúc và khi pháp luật, học thuật, dư luận đều vận hành đúng vai trò của mình, thì những khác biệt sẽ không còn là mối đe dọa mà trở thành động lực để tri thức phát triển và niềm tin xã hội được củng cố. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của một nền giáo dục khai phóng”, ông Trường nêu quan điểm.