(Dân trí) - Gần 40 năm gắn bó với nghề nuôi ong mật, ông Đinh Minh Châu (ở Ninh Bình) thuộc lòng tập tính của loài côn trùng này như "trong lòng bàn tay" và được ví như "vua ong mật" bên rừng già Cúc Phương.
Về xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình, hỏi thăm nhà ông Đinh Minh Châu (SN 1951) ai cũng biết. Người dân thôn Sấm còn dẫn chúng tôi đến tận nhà. Người dân địa phương thường gọi ông là "Châu ong" hay "vua ong mật Cúc Phương".
Căn nhà gỗ 3 gian khang trang của vợ chồng ông Châu nằm bên sườn đồi, giáp với Vườn quốc gia Cúc Phương. Ngay từ đầu ngõ vào, dưới bóng những tán cây xanh cao phủ bóng mát, gia chủ đã xếp dày đặc các thùng nuôi ong mật.
Lão nông 75 tuổi khoe: "Số lượng đàn ong đặt trước nhà như thế này đã ăn thua gì đâu. Sau vườn, ngoài đồi, thùng nuôi ong tôi đặt khắp nơi. Gần 300 đàn ong mật đấy. Nhiều nhất ở vùng này rồi".
Rót chén trà đun bằng lá cây rừng mời khách, ông Châu nhìn ra khu vườn rộng cả ha của gia đình, sau đó dần kể cho tôi nghe về cơ duyên của mình với loài côn trùng cho mật - một thứ kháng sinh quý hiếm từ thiên nhiên. Theo ông, là nghề đã chọn người, nghề nuôi ong đã tìm đến với ông, để rồi gắn bó gần cả đời người.
Đi bộ đội năm 1968, đến năm 1977 thì ông Châu phục viên. Trở về quê nhà bên cánh rừng già Cúc Phương, ông lập gia đình với cô gái Mường cùng thôn. Vợ chồng ông được bố mẹ mua cho mảnh đất gần nhà sinh sống, canh tác, nuôi trồng để mưu sinh. Từ mái ấm nhỏ, 6 người con 4 trai, 2 gái lần lượt ra đời.
Những ngày đầu ở trên thửa đất bán sơn địa, giáp với rừng già, vợ chồng ông Châu loay hoay với đủ thứ nghề kiếm sống nuôi con ăn học, nhưng cũng chỉ đủ bữa qua ngày.
Năm 1985, khi đó, ông Châu đang làm cán bộ thủy lợi của UBND xã Cúc Phương (huyện Nho Quan cũ, tỉnh Ninh Bình), thì có một kỹ sư người Đức tên là Thomas đến Vườn quốc gia Cúc Phương nghiên cứu về các loài côn trùng có lợi cho cây rừng.
Tình cờ biết được ông kỹ sư nước ngoài đang vận động người dân bản địa nuôi ong mật, giúp có thêm thu nhập lại giúp cho các loại cây rừng được thụ phấn tự nhiên. Từ đó, ông nung nấu ý tưởng nuôi ong trong đầu mình.
"Khi đi khảo sát khu vực người dân sinh sống ở ven rừng Cúc Phương, kỹ sư Thomas bất ngờ đi đến nơi vợ chồng tôi sinh sống. Nhìn quanh nhà, ông ấy thấy có hai chiếc thùng gỗ và biết được tôi đã từng dùng nó bắt ong rừng về nuôi nhưng không thành công", ông Châu nhớ lại.
Lão nông người Mường kể tiếp: "Lúc này, kỹ sư Thomas hỏi tôi, ông có thích nuôi ong không? Tôi như được gợi mở niềm mong muốn bấy lâu, mừng lắm nhưng không biết diễn tả ra sao cho ông ấy hiểu. Hơn nữa mình cũng không biết nuôi kiểu gì và cũng rất sợ bị ong đốt, nhất là khi cả đàn tấn công".
Sau cuộc gặp gỡ đó, kỹ sư Thomas đã đưa ông Châu vào danh sách những người cần được tập huấn về kỹ thuật nuôi ong mật của xã Cúc Phương. Và sau đó, kỹ sư người Đức đã phối hợp hướng dẫn, tập huấn cho người dân bản địa về tính chất của loài ong mật, kỹ thuật nuôi và chăm sóc loài côn trùng đặt biệt.
Sau cuộc tập huấn, gia đình ông Châu cùng với một số hộ dân khác đều là cán bộ xã lúc bấy giờ bắt tay thực hiện nuôi ong mật trước để làm mẫu cho người dân.
"Năm đầu tiên, mỗi hộ chỉ nuôi 2 đàn ong trong thùng gỗ vuông để làm thí điểm. Các hộ dân chúng tôi ai cũng bỡ ngỡ và rất lo lắng. Vì ong là loài côn trùng không nuôi nhốt được như các loài vật nuôi khác, nó bỏ đi thì coi như mất hết", ông Châu kể.
Mọi người không ngờ, đàn ong cứ vậy sinh sôi nảy nở, mỗi ngày một thêm đông lên. Chúng không bỏ đi, cũng không cần chăm sóc, ban ngày tự bay đi kiếm ăn tha mật và phấn hoa về tổ, đêm đến nằm im trong thùng, không có bất cứ tiếng động gì.
Ngày đầu thu mật, kỹ sư Thomas cùng các cộng sự đến từng hộ gia đình hướng dẫn cách lấy các cầu trong thùng ong ra, sau đó cho mọi người chiêm ngắm. Ai cũng trầm trồ vì những cầu ong đặc kín mật vàng sánh, chẳng khác gì những bọng mật ong làm tổ ngoài rừng tự nhiên.
Năm đầu với hai đàn ong thành công ngoài mong đợi, sang năm thứ hai các hộ dân được kỹ sư người Đức hướng dẫn tách đàn, nhân giống 5-10 đàn ong để phát triển.
"Từ năm thứ ba, xã Cúc Phương lúc bấy giờ đã có cả trăm đàn ong mật, nhiều nhất tỉnh Ninh Bình, cũng như các khu vực giáp ranh rừng Cúc Phương. Cả xã nhà nhà nuôi ong mật, người người nói chuyện về ong mật. Nghề nuôi ong khi đó được xem là nghề cứu cánh để người dân chúng tôi thoát nghèo", lão nông nhớ lại.
Những năm 1985-1988, mật ong tự nhiên rất ít, vì thế sản lượng mật người dân nuôi được bao nhiêu, tiêu thụ hết đến đó. Ông Châu bảo, mật ong trong các thùng nuôi khi đó nhiều lắm, mùa hoa thu hoạch liên tục. Khi đó giá chỉ có 30 nghìn đồng/1 lít mật nhưng là rất cao so với vật giá thời bấy giờ.
"Thấy nghề nuôi ong giá trị cao dễ làm, nhanh thu hồi vốn nên người dân cả xã tích cực tham gia. Cả xã Cúc Phương có đến 80% các hộ dân nuôi ong mật. Nhiều hộ chỉ sau vài năm đã thoát nghèo, đổi đời nhờ loài công trùng cho ra thứ mật đặc biệt này", ông Châu nói.
"Mỗi lít mật ong bán ra thu về số tiền 30 nghìn đồng (cách đây khoảng 40 năm), mỗi thùng nuôi ong mùa thu hoạch cho cả chục lít mật. Nuôi ong vừa dễ, không phải chăm sóc, không phải cho ăn mà giá trị mang lại rất cao. Vì thế, người dân Cúc Phương chúng tôi khi đó so sánh, chỉ cần nuôi 10 đàn ong là bằng nuôi 1 con trâu đẻ, nuôi 100 đàn ong bằng thu nhập nuôi 10 con trâu", lão nông chia sẻ.
"Với số lượng lớn đàn ong, sản lượng mật lớn nhất tại địa phương và có thâm niên 40 năm nuôi ong, mọi người gọi ông là "vua ong mật" trong vùng, ông nghĩ sao?", phóng viên đặt câu hỏi. Lão nông Đinh Minh Châu cười, rồi khiêm tốn nói: "Vua ong mật, tôi không dám nhận, chỉ nhận mình là "ông chủ" của những đàn ong mình đang nuôi trong nhà thôi".
Nói rồi, lão nông 75 tuổi chia sẻ, sau hàng chục năm nuôi và chăm sóc các đàn ong, ông thuộc lòng tập tính của loài côn trùng này như "trong lòng bàn tay". Mùa sinh trưởng phát triển, mùa thu hoạch, mùa nghỉ ngơi hay các bệnh tật thường gặp của đàn ong, ông đều rõ hết.
"Nuôi ong bên rừng già Cúc Phương bao nhiêu đàn cũng được. Vì cả khu rừng rộng bao la, mùa hoa bạt ngàn, nguồn thức ăn dồi dào, phong phú. Đây là điều thuận lợi không nơi nào có được. Tuy nhiên, nghề nuôi ong không phải ai cũng gắn bó lâu dài được. Phải kiên trì, yêu nghề, chấp nhận những thăng trầm", ông Châu tâm sự.
Ông chủ của hàng trăm đàn ong chia sẻ tiếp, nghề nuôi ong lấy mật bận rộn nhất là từ tháng 3 đến tháng 6 âm lịch. Năm nào cũng cứ ăn Tết âm lịch xong là cả ong và người nuôi lại tất bật vào vụ mới.
Với số lượng hơn 200 đàn ong đang duy trì nuôi từ năm 2016 đến nay, năm nào gia đình ông Châu cũng thu được gần 3 tấn mật. Một số lượng mật "khổng lồ" mà những đàn ong thu về từ tự nhiên cho gia đình lão nông khiến nhiều người khi mới nghe xong đều "choáng váng".
Vào mùa thu hoạch mật, gia đình ông Châu phải thuê thêm người, cùng với đó là sự giúp sức của anh em trong hội nuôi ong tại địa phương. Mùa hoa, mật dồi dào, cứ một tuần, gia đình ông lại quay cầu thu mật một lần. Mật thu hoạch được đến đâu, thương lái mua hết đến đó. Gia đình ông giữ lại một phần để đóng chai, bán làm thương hiệu mật ong rừng Cúc Phương riêng của gia đình.
Hiện nay, sản phẩm mật ong của gia đình ông Châu thuộc Hợp tác xã mật ong rừng Cúc Phương đã được công nhận là sản phẩm Ocop 4 sao của tỉnh Ninh Bình. Mật ong rừng nguyên chất, chất lượng đảm bảo, vì thế giá mỗi lít mật ong bán ra đều cao hơn thị trường.
Mỗi lít mật hiện nay, tùy từng thời điểm, gia đình ông Châu bán 150.000-200.000 đồng. Với số lượng gần 3 tấn mật, mỗi năm gia đình ông thu về số tiền hàng trăm triệu đồng. Thu nhập này được gia đình ông duy trì đều đặn trong 10 năm qua.
Điều khiến ông Châu tâm đắc nhất của nghề nuôi ong ngoài đem đến cho người dân sản phẩm mật ong thật, thì nghề này cũng rất nhàn, "vừa làm vừa chơi" nhưng lại thu thật.
Cũng vì thế, ngoài nuôi ong, lão nông có thời điểm còn chăn nuôi thêm đến 8 loại con, từ lợn rừng, hươu, nhím, trâu, thỏ, cá… Các loài vật này cũng cho gia đình ông thu nhập mỗi năm thêm hàng chục triệu đồng.
Nhiều năm qua, ông Đinh Minh Châu là tấm gương điển hình tiên tiến trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại địa phương.
Lãnh đạo UBND xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình chia sẻ: "Nhiều năm qua, ông Đinh Minh Châu luôn được các cấp từ xã, huyện (cũ) và tỉnh tặng bằng khen, giấy khen về mô hình phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, ông cũng nhiều lần được khen thưởng khi là người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội tại địa phương".
