Làm thế nào khi tiểu thương muốn mua bảo hiểm cháy nổ nhưng doanh nghiệp từ chối?

Tại buổi tọa đàm "Bảo hiểm cháy nổ - Cứu sinh khi hỏa hoạn" do báo Dân trí tổ chức hôm 17/8, Đại úy Quách Thanh Tài, Phó Đội trưởng Đội Công tác Phòng cháy (PC07, Công an TPHCM), chỉ ra những nguy cơ cháy nổ tại các chợ truyền thống, cơ sở kinh doanh kết hợp nhà ở.

Đồng thời, đại diện PC07 cũng nhấn mạnh bảo hiểm cháy nổ không thể thay thế cho các điều kiện an toàn PCCC, nhưng bảo hiểm cháy nổ là công cụ hỗ trợ tài chính để giúp tiểu thương khắc phục hậu quả sau sự cố.

Hiểm họa tích tụ và những "lỗ hổng" an toàn

Chia sẻ tại tọa đàm, Đại úy Quách Thanh Tài cho biết, chợ truyền thống, trung tâm thương mại và nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh hiện là những loại hình tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ rất cao do tập trung đông người, khối lượng hàng hóa lớn và tần suất sử dụng điện liên tục.

"Đối với chợ truyền thống, chất cháy tập trung chủ yếu như vải, quần áo, giấy, nhựa và hàng tiêu dùng. Có nơi bố trí các ki-ốt san sát nhau, câu nối điện làm mất an toàn. Ngọn lửa bùng phát sẽ lan rất nhanh, gây khó khăn trong việc chữa cháy cũng như cứu nạn, cứu hộ", Đại úy Tài chia sẻ.

Không chỉ các ki-ốt trong chợ, loại hình nhà ở kết hợp kinh doanh cũng thường lưu trữ nhiều hàng hóa dễ cháy. Ý thức của một bộ phận hộ kinh doanh chưa cao; các kỹ năng xử lý tình huống ban đầu còn hạn chế. Nhiều hộ bố trí hàng hóa lấn chiếm lối thoát nạn.

Kinh nghiệm của lực lượng cảnh sát PCCC và CNCH ở TPHCM cho thấy, phần lớn vụ hỏa hoạn ở cơ sở kinh doanh bắt nguồn từ sự cố của hệ thống điện và việc sử dụng nguồn điện, nguồn nhiệt không an toàn.

Lý giải thêm dưới góc độ nghiệp vụ bảo hiểm, bà Nguyễn Phương Lan Anh, Phó Trưởng ban Chuyên môn Nghiệp vụ Tài sản Kỹ thuật, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, cho biết, các chợ truyền thống luôn đối mặt với rủi ro tích tụ và nguy cơ cháy lan diện rộng.

Giá trị hàng hóa của hàng trăm tiểu thương cộng lại lớn gấp nhiều lần giá trị xây dựng của nhà lồng chợ, trong khi hạ tầng thiếu vách ngăn chống cháy lan đạt chuẩn.

Khi xảy ra sự cố, ước tính tổn thất tối đa (probable maximum loss - PML) gần như chạm mức toàn bộ giá trị tài sản, tạo áp lực rất lớn cho công tác thẩm định rủi ro của doanh nghiệp bảo hiểm.

Trường hợp doanh nghiệp từ chối bán bảo hiểm

Làm rõ vai trò của hợp đồng bảo hiểm, Đại úy Quách Thanh Tài khẳng định sản phẩm này không thể thay thế cho các điều kiện an toàn PCCC, mà chỉ là công cụ hỗ trợ tài chính giúp cơ sở khắc phục hậu quả sau sự cố.

Căn cứ Nghị định 105/2025/NĐ-CP, việc kiểm tra an toàn PCCC được phân định theo các mốc định kỳ 1 năm, 2 năm hoặc 3 năm một lần, tùy theo mức độ nguy hiểm của cơ sở.

Đại diện PC07 lưu ý, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền từ chối bán bảo hiểm cháy nổ bắt buộc đối với 2 trường hợp cụ thể. Thứ nhất, cơ sở chưa được cơ quan công an kiểm tra an toàn PCCC hoặc biên bản kiểm tra PCCC đã quá thời hạn 1 năm tính đến thời điểm mua bảo hiểm. Thứ hai, cơ sở đang bị đình chỉ hoạt động do vi phạm các quy định về an toàn PCCC.

"Từ thực tế kiểm tra, chúng tôi nhận thấy việc mua bảo hiểm còn gặp nhiều vướng mắc do khó khăn trong việc xác định chủ thể đứng tên mua, phạm vi bảo hiểm cũng như tình trạng hồ sơ PCCC của cơ sở chưa hoàn thiện", Đại úy Quách Thanh Tài chia sẻ.

Theo đại diện PC07, tình trạng trên không chỉ xảy ra tại các chợ truyền thống mà còn xuất hiện tại các khu chung cư, khi ban quản trị hoặc ban quản lý chỉ mua bảo hiểm cho phần sở hữu chung, còn các hộ dân sinh sống bên trong lại lúng túng khi muốn tham gia bảo hiểm cho phần tài sản riêng của căn hộ.

Giải pháp tháo gỡ rào cản

Đề cập đến giải pháp tháo gỡ rào cản, Đại úy Quách Thanh Tài đề xuất rà soát lại và hoàn thiện các quy định liên quan đến bảo hiểm cháy nổ bắt buộc cũng như các quy định về PCCC để tránh chồng chéo, phù hợp với thực tế.

Trong công tác kiểm tra an toàn phòng cháy chữa cháy, cơ sở kinh doanh phải được hướng dẫn cụ thể trong việc trang bị hệ thống, phương tiện phòng cháy chữa cháy theo quy chuẩn, tiêu chuẩn.

Bên cạnh việc tháo gỡ thủ tục, Đại úy Tài cho rằng, cơ sở kinh doanh cũng phải chủ động rà soát và khắc phục các tồn tại về PCCC. Cơ quan công an cần bảo đảm việc kiểm tra đúng đối tượng, nội dung, thẩm quyền và quy định pháp luật; xử lý nghiêm vi phạm và đôn đốc việc khắc phục để các tồn tại không kéo dài hoặc tái diễn.

“Bảo đảm an toàn PCCC không chỉ tạo thuận lợi cho cơ sở tiếp cận các sản phẩm bảo hiểm phù hợp mà trước hết còn góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản và nâng cao khả năng khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố”, Đại úy Tài nhấn mạnh.

Đại úy Tài cũng đề xuất tăng cường chia sẻ, đồng bộ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị liên quan. Dữ liệu về công tác PCCC, tình trạng an toàn của cơ sở và việc tham gia bảo hiểm cháy nổ có thể được kết nối giữa ngành công an, xây dựng, bảo hiểm và các đơn vị liên quan.

Khi dữ liệu được chia sẻ và khai thác kịp thời, cơ quan quản lý có thể nắm bắt tình trạng của từng cơ sở, qua đó thực hiện tốt hơn việc kiểm tra, hướng dẫn và đôn đốc chấp hành các quy định chuyên ngành.

“Điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân và cơ sở trong việc chủ động phòng ngừa cháy, nổ. Khi công tác PCCC được thực hiện tốt, đồng thời người dân hiểu và thực hiện đúng các quy định về bảo hiểm, sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng phục hồi sau sự cố”, Đại úy Quách Thanh Tài nói thêm.

Về phía doanh nghiệp bảo hiểm, chuyên gia Vũ Anh Hoàng cho rằng, việc đơn giản hóa cách tham gia bảo hiểm và minh bạch ngay từ khâu bán bảo hiểm đến bồi thường sẽ giúp tiểu thương tiếp cận dễ dàng hơn.

"Bảo hiểm chỉ thực sự tạo được niềm tin khi người tham gia hiểu mình mua gì và biết rõ mình được bảo vệ như thế nào khi rủi ro xảy ra”, chuyên gia Vũ Anh Hoàng nói.