Khúc tráng ca về 16 người con quê lúa bất tử ở Bến phà II Long Đại

Những ngày tháng 7, khi từng dòng người lặng lẽ về các vùng đất lửa để tri ân các anh hùng liệt sĩ, câu chuyện về Đại đội Thanh niên xung phong (TNXP) C130 lại được những cựu TNXP kể lại trong nước mắt. 50 năm đã trôi qua, vết thương thịt da đã lành nhưng ký ức về trận bom tàn khốc năm 1972 và 16 đồng đội quê lúa Thái Bình cũ (nay là tỉnh Hưng Yên) mãi mãi nằm  lại ở tuổi đôi mươi vẫn nhói đau nhức nhối.

“Tọa độ lửa” trên tuyến đường chi viện

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Bến phà Long Đại (thuộc tỉnh Quảng Bình cũ, nay thuộc xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị) là điểm nút chiến lược đặc biệt quan trọng trên tuyến đường 15 - huyết mạch nối liền hậu phương miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam.

Để cắt đứt sự chi viện ấy, không quân Mỹ đã biến nơi đây thành một "tọa độ lửa", một "túi bom" khét tiếng. Hàng vạn tấn bom đạn trút xuống lòng sông và hai bên bờ, ngày đêm cày xới từng tấc đất. Tiếng máy bay gầm rú, tiếng bom nổ chát chúa trở thành âm thanh quen thuộc của vùng đất mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Trong ký ức của cựu TNXP Nguyễn Văn Tự (SN 1948, xã Vũ Quý, tỉnh Hưng Yên), tháng 4/1971 vẫn hiện lên vẹn nguyên như mới hôm qua.

Khi ấy, 134 chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi ở các xã, thuộc huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình cũ đã tình nguyện khoác ba lô lên đường. Họ được biên chế vào Đại đội TNXP C130, Tiểu đoàn 2, Sư đoàn 571, Đoàn 559 (Binh đoàn Trường Sơn), làm nhiệm vụ mở đường, bảo đảm giao thông trên tuyến đường chiến lược.

Tháng 7/1972, Mỹ ném bom ác liệt khiến một đơn vị TNXP khác ở Bến phà II Long Đại bị thiệt hại nặng nề, Đại đội TNXP C130 được điều động ra chi viện cùng bộ đội công binh giữ vững mạch máu giao thông tại Bến phà Long Đại.

“Khi một Đại đội thanh niên xung phong tỉnh Nghệ An bị tổn thất nặng nề sau trận bom của địch tại Bến phà II Long Đại, anh em trong đội được điều động từ đường 10 vào thay thế, giữ mạch chi viện cho Bến phà II Long Đại. Chúng tôi quyết tâm bằng mọi giá phải giữ cho tuyến đường thông suốt”, ông Tự nhớ lại.

Còn với cựu thanh niên xung phong Vũ Văn Thiện (SN 1950, xã Vũ Quý, tỉnh Hưng Yên), ngày lên đường vẫn in đậm trong tâm trí.

"Năm ấy, tôi cùng một người bạn ra xã đăng ký. Hai đứa còn đùa với nhau: Không biết mày đi trước hay tao đi trước. Nói vậy thôi, chứ chẳng ai sợ cả. Ai cũng chỉ mong góp sức đánh thắng giặc Mỹ".

Đó là sự hồn nhiên của tuổi trẻ, nhưng cũng là sự lựa chọn đầy can đảm của một thế hệ sẵn sàng đặt Tổ quốc lên trên cả sinh mệnh mình.

16 bông lúa hóa thành bất tử

Theo lời ông Thiện, thời điểm đấy Bến phà Long Đại được mệnh danh là “túi bom” trên tuyến đường Trường Sơn, hàng ngày địch thả bom như trút nước, nhưng Đại đội TNXP C130 thà hy sinh chứ không để mất tuyến đường quan trọng này.

Ngày 19/9/1972, bom Mỹ bất ngờ dội xuống bờ Bắc Bến phà II Long Đại. Tiếng nổ long trời lở đất xé tan không gian, đánh sập hầm trú ẩn và rung chuyển cả dòng sông. 15 cán bộ, chiến sĩ thanh niên xung phong đã ngã xuống ngay trong ngày hôm đó. Bốn ngày sau, ngày 23/9/1972, thêm một trận bom nữa cướp đi người đồng đội thứ 16.

Chỉ trong 4 ngày ngắn ngủi, Đại đội C130 mất đi 16 người (7 nữ, 9 nam) cùng chung quê hương Kiến Xương. Người lớn tuổi nhất khi ấy mới 35, và người trẻ nhất là anh Trần Xuân Bòng, hy sinh khi vừa tròn 17 tuổi, lứa tuổi còn bao ước mơ dang dở.

“Khi biết bom Mỹ đánh vào bờ Bắc bến phà, những anh em còn sống lao ra tìm, cứu đồng đội. Khung cảnh trước mắt khiến chúng tôi chết lặng. Các anh, các chị ấy hy sinh hết rồi. Tôi vác thi thể của các anh, các chị mà máu ướt đẫm người. Đau thương lắm, xót xa lắm!”, ông Thiện nghẹn ngào nhớ lại.

Những trang nhật ký còn dang dở và một mối tình gửi lại Trường Sơn

Mười sáu người cùng quê, cùng lên đường và rồi cùng hy sinh tại Bến phà II Long Đại. Họ gửi lại tuổi trẻ trong những trang nhật ký, những câu thơ và cả những mối tình còn dang dở.

Hiện vật quý giá còn lưu giữ đến hôm nay là cuốn nhật ký “Tiếng hát Trường Sơn” của liệt sĩ Bùi Năng Đắc quê xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình cũ (nay là xã Bình Nguyên, tỉnh Hưng Yên). Những trang viết dừng lại ba tháng trước ngày anh hy sinh.

Ở đó không có bi lụy hay sợ hãi, chỉ chan chứa niềm tin của một người lính trẻ:

"Ta mở đường cho xe ra chiến trường tiếp viện

Mỗi chuyến xe qua lòng ta càng hãnh diện

Vì miền Nam có thêm điều kiện

Tiêu diệt quân thù, giành lấy tự do".

Và cũng trong cuốn nhật ký ấy là những vần thơ anh dành cho cô gái cùng quê, liệt sĩ Ngô Thị Đông, người cũng đã ngã xuống trong trận bom ngày 19/9/1972.

"Lên Trường Sơn xẻ núi mở đường

Gặp em con gái quê hương

Tóc xanh phảng phất mùi hương ruộng đồng

Ôi đôi má em hồng lên vì nắng

Đôi mắt nhìn như xuyên thẳng vào tim

 Ôi nụ cười tô thắm tình duyên

Của cô gái đồng chiêm mười tấn".

Mối tình của họ không có ngày cưới, không có lời hẹn ước trọn đời. Chỉ có những vần thơ còn ở lại, để kể với hôm nay rằng giữa khói lửa chiến tranh, tình yêu vẫn nảy nở trong trẻo và đẹp đến nhường nào!

 “Người hy sinh hôm ấy đáng nhẽ phải là tôi!”

Hơn 50 năm đã trôi qua, có những ký ức mà thời gian không bao giờ đủ dài để làm nguôi ngoai. Nhớ về ngày các đồng đội anh dũng hy sinh ở Bến phà II Long Đại, ông Vũ Thế Huyền (SN 1954, cựu TNXP Đại đội C130) vẫn khắc khoải.

Theo lời ông Huyền, các TNXP đã vượt qua điều kiện khắc nghiệt nơi núi rừng Trường Sơn với những bệnh ngoài da như ghẻ lở, hắc lào, nặng hơn là sốt rét hành hạ. Người nào mới ốm dậy sau trận sốt rét thì đi còn không vững, nhưng vẫn quyết tâm "Sống bám cầu, bám đường - Chết kiên cường, dũng cảm".

Sáng 19/9/1972, ông Huyền (khi đó 18 tuổi) nhận nhiệm vụ trực bến phà, còn liệt sĩ Bùi Năng Đắc nhận nhiệm vụ đi chặt cây trên rừng. Vì bị hắc lào, anh Đắc xin đổi nhiệm vụ với ông Huyền để trực phà xong có thể xuống sông tắm.

"Khi thuyền vừa cập bến, bom Mỹ bắt được mục tiêu và dội xuống. Anh Đắc cùng những anh, chị khác trong đội hy sinh. Đáng lẽ người hy sinh hôm ấy đáng nhẽ phải là tôi... Chỉ một lần đổi nhiệm vụ cho nhau, số phận của tôi và anh Đắc đã rẽ sang hai hướng khác nhau”, ông Huyền nghẹn lời.

Ông kể, lúc ông và những người còn sống lao đến hiện trường, đồng đội không còn nguyên vẹn. Ông chỉ biết dùng đôi tay trần cào bới 2 hầm chữ A đã sập, hy vọng cứu được ai đó. Nhưng trước mắt ông chỉ còn một màu đỏ của máu. Hình ảnh ấy trở thành vết thương không bao giờ khép miệng trong cuộc đời ông Huyền.

Hiện nay, Bến phà II Long Đại đã trở thành Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Dòng Long Đại hiền hòa vẫn là lời nhắc nhở thiêng liêng rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương và tuổi thanh xuân của hàng triệu người con ưu tú.