Hình hài 131 vòm cầu đá hơn 100 năm tuổi ở Hà Nội sắp được cải tạo

UBND phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) đang triển khai các bước chuẩn bị để lập Đồ án thiết kế đô thị riêng tỷ lệ 1/500 đối với khu vực vòm cầu phố Phùng Hưng.

Đồ án hướng tới chỉnh trang, tái thiết không gian đô thị, bảo tồn giá trị di sản, đồng thời phát huy tiềm năng văn hóa, thương mại và dịch vụ đặc trưng của khu vực.

Theo đó, khu vực lập đồ án chỉnh trang có tổng diện tích khoảng 10ha, trong đó đất quy hoạch 8,77ha, tuyến vòm cầu dài tổng cộng 1,716km từ phố Phùng Hưng tới phố Gầm Cầu. 

Hệ thống 131 vòm cầu đá từ phố Phùng Hưng đến phố Gầm Cầu được người Pháp xây dựng hơn một thế kỷ trước (từ năm 1900 đến năm 1902) để phục vụ tuyến đường sắt qua trung tâm Hà Nội. Các ô vòm được xây bằng đá hộc lắp ghép. Mỗi ô cổng vòm có diện tích khoảng 16m2, chiều rộng tương đương nhau, còn chiều cao dao động 2-6m tùy từng đoạn.

Phần lớn các ô vòm trước đây được bịt kín để đảm bảo an toàn và an ninh trật tự. Hiện có 6 ô vòm vẫn được mở để phục vụ giao thông, trong đó hai ô được giữ nguyên hiện trạng, gồm ô số 122 nối phố Nguyễn Thiếp và ô số 9 nối ngõ Hàng Hương với phố Phùng Hưng.

Theo phương án đề xuất, 131 vòm cầu từ ga Long Biên đến nút giao Trần Phú - Ngõ Trạm được chia thành 6 đoạn (A, A1, B, C, D, E), mỗi đoạn mang một chức năng riêng như không gian văn hóa - nghệ thuật cộng đồng, khu ẩm thực, chợ truyền thống và công viên công cộng.

Riêng đoạn E, từ phố Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên, được quy hoạch thành công viên công cộng kết hợp bảo tồn ga Long Biên cũ, tạo không gian xanh và kết nối với tuyến đi bộ dọc hệ thống vòm cầu.

Dọc phố Phùng Hưng hướng về Hàng Cót, gần 20 ô vòm được trang trí bằng các tác phẩm trong dự án phố bích họa Phùng Hưng, do các họa sĩ Việt Nam và Hàn Quốc thực hiện từ cuối năm 2017, hoàn thành đầu năm 2018.

Sau nhiều năm sử dụng, một số hạng mục và tác phẩm đã xuống cấp. Nhiều đoạn bị tận dụng làm bãi đỗ xe máy, ô tô.

Đoạn qua phố Gầm Cầu (cạnh ga Long Biên), các vòm cầu cao khoảng 6m. Đoạn này có các cửa hàng kinh doanh, làn đường phía các ô vòm được kẻ vạch làm bãi đỗ xe, người dân tận dụng để hàng hóa, đậu xe tạo nên khung cảnh nhếch nhác.

Đoạn vòm cầu đá chạy qua phố Gầm Cầu dài 500m. Tuyến đường tập trung đông đúc hộ kinh doanh và quán ăn dù con phố chỉ rộng 4m. 

Ô vòm số 79 vào năm 2021 được đục thông và từng sử dụng để kinh doanh ăn uống nhưng hiện đã đóng cửa, quây tôn. Phía trong ô vòm hiện vẫn được người dân tận dụng làm nơi chứa đồ đạc, bàn ghế, xung quanh cỏ dại mọc um tùm.

Trong tổng số 131 vòm cầu hiện nay, có 6 vòm mở phục vụ giao thông, 97 vòm được xây bịt 2 lớp tường, 21 vòm bịt 4 lớp và 7 vòm còn giữ nguyên trạng.

Nhiều khu vực dưới các vòm cầu và dọc công trình hiện được sử dụng để kinh doanh, buôn bán, một số vị trí nhếch nhác, ảnh hưởng đến cảnh quan. 

Đoạn từ phố Hàng Cót đến phố Hàng Giấy được định hướng phát triển thành không gian ẩm thực, giới thiệu các món ăn truyền thống của Hà Nội. Các ô vòm sẽ bố trí nhà hàng, quán cà phê, cửa hàng đặc sản cùng không gian phục vụ khách tham quan.

Ông Nguyễn Văn Sáu (nhà ở phố Gầm Cầu) cho biết, ông về khu vực này sống khoảng từ năm 1990, khi mới về đây ở, đa số các ô vòm đã được bịt kín lại.

"Trải qua hơn 30 năm, nhiều đoạn phố trở nên nhếch nhác, lộn xộn hơn. Theo tôi việc cải tạo lại là rất cần thiết, phải làm để Thủ đô được đẹp và khang trang hơn nhưng phải làm đúng cách", ông Sáu chia sẻ.

Theo đề án chỉnh trang mới, đơn vị tư vấn đề xuất định hướng phát triển theo từng đoạn: Khu vực từ Cửa Đông đến Lê Văn Linh hình thành không gian thủ công mỹ nghệ; đoạn Lê Văn Linh - Hàng Cót phát triển thành không gian văn hóa, nghệ thuật cộng đồng; đoạn Hàng Cót - Hàng Giấy tập trung phát triển không gian ẩm thực; đoạn phố Gầm Cầu - Nguyễn Thiếp trở thành khu chợ truyền thống; còn đoạn từ Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên được định hướng thành công viên công cộng, gắn với bảo tồn ga Long Biên.