Hà Nội lý giải việc phê duyệt đề án phát triển hệ thống cây xanh, vườn hoa

UBND TP Hà Nội vừa phê duyệt Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước trên địa bàn thành phố. Phóng viên Dân trí có cuộc trao đổi với ông Trần Hữu Bảo, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, để làm rõ một số thông tin về đề án này.

Phát triển không gian xanh đa chức năng, thích ứng biến đổi khí hậu

Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình trồng và phát triển cây xanh trong những năm qua, vì sao thành phố vẫn cần có một đề án tổng thể về quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước vào thời điểm này, thưa ông?

- Trong những năm qua, Hà Nội đã dành nhiều nguồn lực, tập trung, chú trọng cho phát triển cây xanh, cải tạo công viên, vườn hoa và chỉnh trang cảnh quan đô thị, những kết quả đạt được là rất rõ nét. Tuy nhiên, việc trồng cây xanh trước đây mới tập trung vào khu vực công cộng (đất cây xanh sử dụng công cộng), chưa chú trọng đến việc phát triển hệ thống cây xanh tại khu vực đất cây xanh sử dụng hạn chế, đất cây xanh chuyên dụng.

Trong điều kiện quỹ đất công cộng của Hà Nội ngày càng khan hiếm, việc tích hợp cây xanh với các hạ tầng kỹ thuật cho phép một không gian thực hiện nhiều chức năng đồng thời. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa giá trị sử dụng đất, giảm áp lực chuyển đổi đất cho các mục đích xây dựng khác, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa phát triển đô thị và bảo vệ môi trường.

Thực tế cho thấy hệ thống cây xanh của Hà Nội vẫn còn những hạn chế như một số tuyến phố trồng nhiều chủng loại xen kẽ, thiếu đồng bộ; thiết kế cây xanh giữa các dự án chưa thống nhất; công viên, vườn hoa phân bố chưa đồng đều; hạ tầng và tiện ích tại một số công viên đã xuống cấp; dữ liệu quản lý cây xanh chưa đầy đủ và đồng bộ.

Đặc biệt, những thiệt hại sau bão Yagi năm 2024 cho thấy yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ cách quản lý thiên về xử lý sự cố sang quản lý chủ động dựa trên dữ liệu, đánh giá sức khỏe và quản trị rủi ro cây xanh.

Vì vậy, Hà Nội cần một đề án tổng thể để quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước bằng các giải pháp phát triển không gian xanh đa chức năng, thích ứng biến đổi khí hậu.

Tầm nhìn dài hạn, đề án hướng tới chiến lược sau năm 2030 và tầm nhìn 100 năm, coi cây xanh và mặt nước là hạ tầng sinh thái cốt lõi chứ không chỉ là số lượng cây trồng.

Đề án nhằm giải quyết tình trạng thiếu hạ tầng công viên ở ngoại thành, diện tích xanh nội đô thấp (chỉ khoảng dưới 2m2/người) và sự kết nối lỏng lẻo giữa các không gian xanh, mặt nước. Đồng thời, bổ sung không gian xanh cho các khu vực hiện hữu thiếu hụt, thông qua rà soát quỹ đất xen kẹt, đất sau di dời cơ sở sản xuất, kho bãi, trụ sở cũ, đất công cộng chưa sử dụng hiệu quả để hình thành công viên, vườn hoa, không gian mở phục vụ cộng đồng.

Đề án cũng nhằm bảo vệ quỹ đất xanh trước áp lực đô thị hóa, đồng thời phòng ngừa nguy cơ cây gãy đổ do tác động của công trình ngầm - nổi và thời tiết cực đoan.

Cùng với đó, đề án nhằm tổ chức cấu trúc không gian xanh đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, theo đó hình thành mạng lưới không gian xanh liên hoàn kết nối hệ thống sông, hồ, hành lang sinh thái, vành đai xanh và hạ tầng kỹ thuật. Thiết kế công viên, vườn hoa theo hướng đa chức năng và thân thiện môi trường, kết hợp hài hòa giữa cây xanh, mặt nước, không gian mở, đường dạo, khu sinh hoạt cộng đồng, thể dục thể thao và các tiện ích công cộng cần thiết; hạn chế tối đa các công trình xây dựng cứng làm giảm diện tích cây xanh.

Thành phố cũng sẽ tích hợp hạ tầng xanh trong thiết kế đô thị bao gồm cây xanh đường phố, mái xanh, vườn trên mái, tường cây, thảm xanh thấm nước và các giải pháp thoát nước mưa bền vững (SUDS); lưu ý cốt nền công viên, vườn hoa, hồ nước, rãnh thu đảm bảo phù hợp thuận lợi việc thấm, tiêu thoát nước, góp phần giảm úng ngập nhằm tăng khả năng thấm - trữ - điều tiết nước mưa, giảm nguy cơ ngập úng và giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Nói cách khác, đây là bước chuyển từ tư duy “trồng cây xanh” sang “quản trị hạ tầng xanh đô thị”, từ phát triển theo từng dự án riêng lẻ sang quản lý đồng bộ, lâu dài và có tầm nhìn.

Hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước là hạ tầng sinh thái thiết yếu và cốt lõi của đô thị

Ông cho biết đề án lần này có những điểm mới gì so với cách quản lý cây xanh trước đây? Mục tiêu quan trọng nhất mà Hà Nội muốn đạt được đến năm 2030 là gì và thành phố dự kiến cần bao nhiêu tiền để thực hiện đề án này?

- Có thể khái quát một số điểm mới quan trọng của đề án như sau:

Về thay đổi tư duy, đề án mới coi hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước là hạ tầng sinh thái thiết yếu và cốt lõi của đô thị.

Đề án xây dựng không gian xanh thành mạng lưới liên hoàn, theo đó kết nối đồng bộ cây xanh đường phố với sông, hồ, các hành lang sinh thái và không gian công cộng thành một thể thống nhất thay vì phát triển manh mún, rời rạc như trước. Định hướng không gian xanh dọc các trục động lực, trung tâm đô thị mới và các hành lang phát triển của thành phố.

Đề án xác định đưa khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào khảo sát, lập cơ sở dữ liệu số quản lý từng cá thể cây, quy trình chăm sóc, cũng như lên phương án thay thế, di dời một cách khoa học, bài bản.

Đề án tiếp cận không gian nhỏ, phát triển các khoảng xanh quy mô nhỏ trong khu dân cư, hướng tới mô hình đô thị thông minh "đô thị 15 phút" để người dân dễ dàng tiếp cận.

Mục tiêu quan trọng đến năm 2030 của đề án là hướng tới nâng diện tích cây xanh đô thị đạt mức tối thiểu trên 10m2/người trong nội đô/trước mắt, và tiến tới đạt các chuẩn mực cao hơn (17-23m2/người theo các định hướng chiến lược dài hạn).

Tuy nhiên, tôi cho rằng con số diện tích chỉ là một chỉ tiêu. Kết quả quan trọng hơn là Hà Nội phải từng bước hình thành được một hệ thống không gian xanh và hạ tầng xanh đồng bộ, an toàn, dễ tiếp cận và có bản sắc, để người dân thực sự được thụ hưởng.

Về kinh phí, tại thời điểm xây dựng đề án đang xây dựng theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, do đó chưa xác định một con số tổng kinh phí cố định cho toàn bộ của đề án. Đề án xác định nguồn lực thực hiện gồm ngân sách Nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác, kinh phí sẽ được cụ thể hóa theo từng chương trình, dự án và theo khả năng cân đối nguồn lực trong từng giai đoạn cụ thể.

Cách tiếp cận của thành phố là ngân sách Nhà nước tập trung cho các nhiệm vụ thiết yếu, đồng thời huy động các nguồn lực xã hội để tăng tổng nguồn lực đầu tư nhưng vẫn phải bảo đảm lợi ích công cộng.

Thành phố tập trung chú trọng đến phần mềm trên nền tảng GIS, có khả năng tích hợp, kết nối và chia sẻ dữ liệu và kết nối cộng đồng qua ứng dụng Mobile GIS trên nền tảng Android/IOS để các tổ chức, cá nhân có thể để người dân, doanh nghiệp có thể đề xuất đăng ký, tham gia đầu tư công viên, vườn hoa theo hình thức xã hội hóa, cũng như đăng ký trồng, chăm sóc, bảo vệ cây xanh, công viên, vườn hoa trên nền tảng công nghệ số và phục vụ công tác theo dõi, giám sát.

Các tuyến phố Hà Nội sẽ từng bước có hệ thống cây xanh đồng bộ hơn về chủng loại và cảnh quan

Sau khi đề án được thành phố phê duyệt, Sở Xây dựng sẽ ưu tiên triển khai những công việc nào trong giai đoạn 2026-2030? Người dân có thể kỳ vọng những thay đổi cụ thể nào trên các tuyến phố, công viên, vườn hoa và không gian công cộng của Hà Nội, thưa ông?

- Về phát triển không gian xanh đô thị, đề án xác định đến năm 2030 diện tích cây xanh đô thị đạt trên 10m2/người. Tầm nhìn 100 năm sẽ hình thành mạng lưới công viên, vườn hoa, mặt nước và hành lang xanh liên kết toàn thành phố, gắn với hệ thống sông Hồng, sông Đuống và các trục cảnh quan đô thị.

Đồng thời, tổ chức hệ thống không gian xanh theo cấu trúc đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, phù hợp định hướng Quy hoạch tổng thể thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Giai đoạn 2026-2030 là giai đoạn rất quan trọng để chuyển các định hướng của đề án thành những công việc cụ thể. Trước hết, Sở Xây dựng sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, tiêu chí, hướng dẫn kỹ thuật và mô hình tổ chức không gian xanh phù hợp với từng khu vực; kiểm soát chặt chỉ tiêu, diện tích và mật độ cây xanh trong các dự án phát triển đô thị; đồng thời phối hợp xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số về cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước.

Cùng với đó, chúng tôi triển khai đề án với mục tiêu đưa diện tích không gian xanh và mặt nước thành cốt lõi đô thị. Đầu tư hàng loạt công viên chuyên đề mới và cải tạo các công viên hiện hữu theo danh mục ưu tiên.

Về trồng và chăm sóc cây xanh, cơ quan chức năng sẽ đồng bộ hóa hệ thống cây xanh đường phố bằng các giống cây bản địa có sức chống chịu cao, bảo tồn cây xanh gồm các nhóm cây di sản, cây quý hiếm, cây được công nhận có giá trị lịch sử, văn hóa, cây danh lam thắng cảnh phục vụ phát triển du lịch và cây cổ thụ cần bảo tồn.

Chúng tôi cũng sẽ phối hợp triển khai không gian công cộng gắn liền với trục cảnh quan sông Hồng.

Cùng với đó, thành phố ưu tiên khai thác các ô đất xen kẹt, đất chưa sử dụng để bổ sung cây xanh; phát triển công viên, vườn hoa theo quy hoạch; cải tạo các công viên, vườn hoa, mặt nước hiện hữu; trồng mới cây xanh trên các trục giao thông và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số.

Đối với người dân, những thay đổi kỳ vọng có thể nhìn thấy khá cụ thể, các tuyến phố sẽ từng bước có hệ thống cây xanh đồng bộ hơn về chủng loại và cảnh quan; những cây nguy hiểm, già cỗi hoặc không phù hợp sẽ được rà soát, xử lý; công viên và vườn hoa được cải tạo theo hướng tăng cây xanh, đường dạo, không gian sinh hoạt cộng đồng và tiện ích công cộng; các khu vực thiếu cây xanh, đặc biệt khu dân cư mật độ cao, sẽ được ưu tiên bổ sung những không gian xanh quy mô nhỏ.

Đề án cũng lựa chọn thí điểm tổ chức cảnh quan trên các trục Tràng Tiền - Tràng Thi - Điện Biên Phủ - Hoàng Diệu - đường Thanh Niên, qua đó từng bước xây dựng mô hình để nhân rộng.

Thời gian tới, thành phố sẽ có nhiều không gian xanh hơn, không gian công cộng và tỷ lệ cây xanh, mặt nước được mở rộng đáng kể trên toàn địa bàn. Các tuyến phố, vườn hoa nhỏ tại khu vực nội đô được chỉnh trang, làm sạch đẹp và bổ sung tiện ích công cộng. Cùng với đó, các công viên không chỉ để đi dạo mà tích hợp nhiều khu vui chơi, thể thao và sinh hoạt cộng đồng.