Đề xuất áp dụng thủ tục rút gọn với người phạm tội tự nguyện nhận tội

Ngày 17/7, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Phó Viện trưởng VKSND Tối cao Hồ Đức Anh cho biết, việc xây dựng bộ luật là yêu cầu khách quan, cấp thiết cả về chính trị, pháp lý và thực tiễn. Dự thảo gồm 499 điều, được bố cục thành 9 phần, 36 chương (tăng 7 điều so với bộ luật hiện hành).

Trong đó, dự thảo bổ sung thủ tục rút gọn đối với các vụ án có bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng. Hoàn thiện thủ tục xét xử phúc thẩm rút gọn, thể chế hóa chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, phân hóa xử lý tội phạm và khuyến khích người phạm tội thành khẩn khắc phục hậu quả.

Dự thảo bộ luật cũng đề xuất áp dụng thủ tục rút gọn đối với một số trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng; quy định chặt chẽ các nguyên tắc, điều kiện, trình tự, thủ tục áp dụng.

Song song với đó hoàn thiện thủ tục xét xử phúc thẩm rút gọn theo hướng mở rộng phạm vi và quy định cụ thể trình tự, thủ tục áp dụng.

Quy định trên nhằm cá thể hóa trách nhiệm pháp lý, khuyến khích người phạm tội thành khẩn nhận tội, chấp nhận hình phạt, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả được áp dụng thủ tục rút gọn nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án và thu hồi tài sản cho Nhà nước.

Phó Viện trưởng Hồ Đức Anh thông tin, dự thảo bổ sung thủ tục tố tụng trong trường hợp người bị buộc tội được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm bảo đảm đồng bộ với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Điều này tạo cơ chế khuyến khích người phạm tội chủ động khắc phục hậu quả, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, giảm chi phí và nguồn lực tố tụng.

Phạm vi khởi tố vụ án theo yêu cầu của bị hại cũng được mở rộng nhằm thúc đẩy hòa giải, giảm xung đột xã hội, giảm chi phí tố tụng cũng như tập trung nguồn lực xử lý các vụ án nghiêm trọng, phức tạp.

Đáng chú ý, dự thảo quy định không áp dụng tạm giam đối với người phạm tội ít nghiêm trọng, trừ trường hợp tiếp tục phạm tội hoặc bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã. Bổ sung biện pháp giám sát điện tử để thay thế biện pháp tạm giam (áp dụng với người chưa thành niên).

Ngoài ra, VKSND Tối cao đề xuất hoàn thiện các quy định về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự; sửa đổi quy định liên quan đến tương trợ tư pháp, dẫn độ và xử lý yêu cầu truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm thống nhất với các luật mới được ban hành.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh và phạm vi sửa đổi toàn diện của dự thảo bộ luật. Dự thảo cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật và tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị VKSND Tối cao tiếp tục rà soát tổng thể quy định của dự thảo để bảo đảm phù hợp với Hiến pháp.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với nhiều nội dung liên quan đến phân quyền, phân cấp trong dự thảo nhưng đề nghị rà soát kỹ lưỡng việc phân định thẩm quyền để bảo đảm rõ phạm vi, hoạt động, không chồng chéo, mâu thuẫn trong hoạt động tố tụng...

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị VKSND Tối cao hoàn thiện hồ sơ dự án bộ luật để trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất (tháng 8/2026) và xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10 tới.