(Dân trí) - Theo PGS.TS Nguyễn Thị Báo, vừa qua, không ít lãnh đạo đương chức hay về hưu vẫn bị xử lý, thậm chí hình sự. Điều đó minh chứng cho cuộc phòng chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước là không hình thức.
- Việc còn xảy ra những vụ án lớn là điều rất đáng lo ngại. Nó đã gây thất thoát nguồn lực quốc gia, làm xói mòn niềm tin xã hội, trong đó cả đảng viên và cản trở sự phát triển của đất nước.
Tuy nhiên, chúng ta cần nhìn nhận một cách khách quan, khoa học, xét về cả nguyên nhân chủ quan và khách quan.
Thứ nhất, về nguyên nhân chủ quan, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng bên cạnh tuyệt đại đa số cán bộ tận tụy, trách nhiệm, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, vẫn còn một bộ phận suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; sa vào chủ nghĩa cá nhân, như Đảng ta đã chỉ rõ là biểu hiện của “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Họ đặt lợi ích riêng lên trên lợi ích chung, lấy quyền lực được giao làm công cụ vun vén cá nhân.
Thứ hai, xét về nguyên nhân khách quan, đất nước ta đang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với tốc độ chuyển động nhanh, quy mô ngày càng lớn và nhiều lĩnh vực mới liên tục xuất hiện. Trong bối cảnh đó, một số cơ chế, chính sách, phương thức quản lý có mặt chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn; có nơi, có lúc còn chồng chéo, sơ hở hoặc thiếu tính dự báo. Đây là môi trường mà nếu không kịp thời hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực thì rất dễ bị lợi dụng để trục lợi, phát sinh tham nhũng, tiêu cực.
Tuy nhiên, từ góc nhìn khách quan và công bằng, chính việc nhiều vụ án lớn được phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử nghiêm minh, công khai, minh bạch thời gian qua đã cho thấy quyết tâm chính trị rất cao của Đảng và Nhà nước trong làm trong sạch bộ máy, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Vì vậy, không thể từ những sai phạm của một số cá nhân mà phủ nhận toàn bộ thành quả to lớn, có ý nghĩa lịch sử của 40 năm đổi mới dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam. Càng không thể quy chụp tham nhũng là “bản chất của chế độ” hay xuyên tạc rằng đó là hệ quả của chế độ một Đảng. Những luận điệu ấy vừa phiến diện, thiếu cơ sở khoa học, vừa cố tình phủ nhận thực tế rằng ở bất kỳ quốc gia nào, nếu quyền lực không được kiểm soát tốt thì đều có nguy cơ phát sinh tham nhũng. Điểm khác biệt của Việt Nam là kiên quyết nhận diện, xử lý và không dung túng cho sai phạm.
- Tôi cho rằng, những vụ việc có sự cấu kết giữa cán bộ thoái hóa, biến chất với doanh nghiệp để hình thành “nhóm lợi ích” là biểu hiện đặc biệt nguy hiểm của sự tha hóa quyền lực.
Nếu tham nhũng thông thường gây thất thoát tiền bạc, tài sản công, thì tham nhũng kiểu “nhóm lợi ích” làm méo mó thể chế, bóp méo mục tiêu chính sách và tạo ra bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội phát triển. Ví dụ, với chính sách nhà ở xã hội - một chủ trương rất nhân văn dành cho người thu nhập thấp - nếu thiếu kiểm soát, có sự móc nối giữa chủ đầu tư với người có thẩm quyền xét duyệt, thì chính sách đúng đắn có thể bị biến tướng, người cần hỗ trợ thực sự không được thụ hưởng, còn người không thuộc diện lại trục lợi.
Khi cán bộ biến quyền lực được giao thành công cụ phục vụ lợi ích riêng, đó là sự phản bội niềm tin mà Nhân dân giao phó. Đảng ta đã nhiều lần cảnh báo rất rõ về nguy cơ này và thực tiễn thời gian qua cũng cho thấy nhiều cán bộ, kể cả cán bộ cấp cao, đã bị xử lý nghiêm minh. Điều đó khẳng định quyết tâm làm trong sạch bộ máy không dừng ở khẩu hiệu mà được thể hiện bằng hành động cụ thể.
Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy ở đâu quyền lực thiếu ràng buộc, thiếu giám sát hiệu quả thì ở đó có nguy cơ phát sinh tham nhũng. Điểm khác biệt của Việt Nam là kiên quyết nhận diện đúng vấn đề, xử lý không né tránh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Có những người từng giữ cương vị rất cao, kể cả đã nghỉ hưu, vẫn bị xem xét trách nhiệm khi vi phạm.
Chính điều đó đã củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự nghiêm minh của kỷ luật Đảng, pháp luật của Nhà nước và vào quyết tâm xây dựng một nền quản trị quốc gia liêm chính, minh bạch, vì dân và vì sự phát triển bền vững của đất nước.
- Theo tôi, có thể thể chế còn những điểm nghẽn, khoảng trống và bất cập nhất định là một trong những nguyên nhân quan trọng làm phát sinh tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ điểm nghẽn thể chế là một trong những rào cản lớn đối với phát triển đất nước. Khi thể chế chưa đồng bộ, còn chồng chéo, thiếu thống nhất, thủ tục rườm rà, trách nhiệm không rõ người, rõ việc rất dễ nảy sinh tình trạng né tránh, đùn đẩy, hoặc bị lợi dụng để trục lợi.
Chính những sơ hở đó, nếu gặp cán bộ suy thoái về đạo đức, lối sống, thiếu bản lĩnh chính trị, sẽ trở thành môi trường cho lợi ích nhóm và hành vi tham nhũng nảy sinh. Nói cách khác, thể chế không chặt chẽ có thể tạo “kẽ hở”, còn con người thiếu liêm chính sẽ tìm cách chui qua kẽ hở ấy.
Tuy nhiên, điều quan trọng là chúng ta đã nhận diện đúng căn nguyên của vấn đề. Qua các kỳ đại hội của Đảng, đặc biệt thời gian gần đây, nhiều chủ trương lớn đã được đề ra nhằm hoàn thiện thể chế phát triển, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Đó là cách tiếp cận đúng và trúng: vừa chống, vừa xây; vừa xử lý hậu quả, vừa phòng ngừa từ gốc.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, về lý luận và thực tiễn quản trị quốc gia, ở đâu có quyền lực thì ở đó luôn tồn tại nguy cơ tha hóa quyền lực nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả. Vì vậy, phòng, chống tham nhũng phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, không thể chủ quan hay thỏa mãn.
Muốn ngăn chặn bền vững, theo tôi cần kiên trì thực hiện đồng bộ các giải pháp: công khai, minh bạch quy trình ra quyết định; tách bạch lợi ích công - tư; kiểm soát tài sản, thu nhập; nâng cao trách nhiệm giải trình; siết chặt kỷ luật công vụ; và đặc biệt là phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, báo chí, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức chính trị - xã hội. Đây là những giải pháp có giá trị căn cơ, lâu dài để xây dựng nền quản trị quốc gia liêm chính, hiện đại và hiệu quả.
- Quan điểm “không vùng cấm, không ngoại lệ” thể hiện bước phát triển rất rõ trong tư duy lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Đây không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà là nguyên tắc hành động được đúc kết từ thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế.
Thời gian qua, nhiều vụ án lớn đều có yếu tố lợi dụng chức vụ, quyền hạn, thậm chí có sự móc nối giữa người có quyền lực với các nhóm lợi ích. Vì vậy, nếu không kiên quyết thực hiện nguyên tắc “không vùng cấm, không ngoại lệ”, thì phòng, chống tham nhũng rất dễ chỉ xử lý phần ngọn, bỏ sót phần gốc của vấn đề.
Tác động đầu tiên của quan điểm này là răn đe rất mạnh mẽ. Thông điệp được phát đi rõ ràng: bất kỳ ai, dù giữ cương vị nào, đương chức hay đã nghỉ hưu, nếu vi phạm đều phải bị xử lý theo kỷ luật Đảng và pháp luật của Nhà nước. Điều đó buộc những người có ý định tham nhũng, tiêu cực phải dè chừng, không còn tâm lý dựa dẫm vào quyền lực hay “ô dù”.
Tác động thứ hai là giáo dục và cảnh tỉnh sâu sắc. Sau mỗi vụ án lớn là bài học đắt giá về việc danh dự chính trị, sự nghiệp công tác, uy tín gia đình và cả tự do cá nhân có thể đánh mất chỉ vì lòng tham nhất thời. Đây là lời cảnh báo trực diện đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên về trách nhiệm giữ mình, giữ đạo đức công vụ, giữ danh dự cá nhân và cho gia đình, dòng tộc.
Tác động thứ ba là bảo vệ cái đúng, củng cố niềm tin xã hội. Khi cái xấu bị xử lý nghiêm minh, cái tốt sẽ được bảo vệ; khi cán bộ liêm chính được tôn vinh, môi trường công vụ sẽ trong sạch hơn, lành mạnh hơn. Đó là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền hành chính hiện đại, kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân.
Tôi tin rằng, với quyết tâm chính trị hiện nay không một lực cản nào, kể cả tham nhũng, tiêu cực hay lợi ích nhóm, có thể ngăn được bước tiến đi lên của đất nước.
- Mười chữ Tổng Bí thư khái quát, theo tôi rất hàm súc, cô đọng và thể hiện đầy đủ phương châm hành động của cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Đây không chỉ là tổng kết kinh nghiệm của nhiệm kỳ qua, mà còn là thông điệp chiến lược cho chặng đường phía trước.
Giai đoạn tới tôi cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy chống tham nhũng chủ yếu theo vụ việc sang xây dựng hệ thống quản trị quốc gia liêm chính, lấy phòng ngừa chủ động là chính, giảm cơ hội phát sinh tiêu cực ngay từ khâu thiết kế chính sách, thực thi công vụ và kiểm soát quyền lực.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị. Đây không phải việc riêng của cơ quan kiểm tra, thanh tra hay các cơ quan tố tụng. Mỗi cán bộ, đảng viên phải biết tự trọng, tự soi, tự sửa, đặt lợi ích dân tộc lên trên hết. Mỗi người dân cần phát huy quyền giám sát, phản ánh sai phạm, đồng hành cùng Đảng và Nhà nước xây dựng xã hội kỷ cương, minh bạch.
Khi Đảng quyết tâm, Nhà nước nghiêm minh, cán bộ liêm chính và Nhân dân đồng lòng không một lực cản nào có thể ngăn được bước tiến của đất nước trên con đường phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc. Đó cũng là nền tảng để Việt Nam tự tin bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, hiện thực hóa khát vọng trở thành một quốc gia hùng cường trong thế kỷ XXI.
