(Dân trí) - Từ chỉ đạo “không ai được phép vượt lằn ranh đỏ” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, vụ án quan trắc môi trường cho thấy quyết tâm xử lý tham nhũng, tiêu cực không vùng cấm để giữ niềm tin nhân dân.
Không ai được phép vượt quá “lằn ranh đỏ” - Đó là chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài phát biểu kết luận Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng vào sáng 11/12/2025.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình, những công trình, dự án sẽ được triển khai, cùng với đó là nhiều chủ trương, chính sách được áp dụng với cơ chế “thông thoáng”.
Tuy nhiên, điều này đặt ra “lằn ranh đỏ” - ranh giới giữa làm đúng, sáng tạo, dám nghĩ dám làm với tiêu cực, tham nhũng, lợi ích nhóm. Ông nhấn mạnh, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ có lỗi lớn mà còn có tội với Đảng, Nhà nước, nhân dân, làm ảnh hưởng đến niềm tin của người dân.
Tại buổi tiếp xúc cử tri TP Hà Nội sáng 15/12/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (thời điểm đó là Tổng Bí thư Tô Lâm) nhắc đến một vụ việc khiến ông “rất đau lòng”: Tiêu cực, tham nhũng trong công tác quan trắc môi trường.
Đó không chỉ là một vụ án trong lĩnh vực môi trường. Nhìn sâu hơn, đây là một dạng tham nhũng mới, tinh vi hơn, nguy hiểm hơn khi không chỉ dừng ở việc nhận tiền, chia chác lợi ích trực tiếp, mà là sự thao túng dữ liệu quản lý Nhà nước để hợp thức hóa sai phạm, che giấu ô nhiễm và đánh lừa cơ quan chức năng.
Rất nhiều trạm quan trắc môi trường bị can thiệp số liệu, từ đó tạo ra những chỉ số “đẹp” trên giấy tờ. Phía sau các con số ấy là sự câu kết giữa nhà máy, đơn vị lắp đặt thiết bị và cán bộ Nhà nước có trách nhiệm quản lý, giám sát.
Đây chính là biểu hiện cụ thể của điều Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần cảnh báo đó là sự câu kết, móc nối giữa cán bộ thoái hóa, biến chất với doanh nghiệp, hình thành “nhóm lợi ích” để trục lợi, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, làm bức xúc dư luận và nhân dân.
Hơn 3 tháng sau chỉ đạo ấy, những thủ đoạn của “nhóm lợi ích” trong vụ án quan trắc môi trường lần lượt được cơ quan công an phanh phui. Dư luận không chỉ “choáng” bởi quy mô vụ án, mà còn bởi mức độ tinh vi, chuyên nghiệp của các đối tượng, trong đó có cả những người từng giữ chức vụ cao trong cơ quan Nhà nước.
Trước hết là sự câu kết, mối quan hệ “cộng sinh” giữa lãnh đạo, cán bộ Cục Môi trường, Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc với doanh nghiệp. Trong đó, nguyên Cục trưởng Hoàng Văn Thức được xác định là người trực tiếp điều phối, dàn xếp để các doanh nghiệp liên danh với nhau nhằm hợp thức hóa năng lực, bảo đảm khả năng trúng thầu.
Với vai trò là người đứng đầu, ông Thức nắm toàn quyền quyết định, chỉ đạo và định hướng toàn bộ quá trình đấu thầu. Khoảng 35 tỷ đồng là “lợi ích” mà nguyên Cục trưởng Hoàng Văn Thức nhận từ doanh nghiệp. Cấp dưới của ông cũng nhận khoảng 6,4 tỷ đồng.
Nhưng điểm nguy hiểm của vụ án không chỉ nằm ở số tiền được đưa - nhận. Điều đáng nói hơn là các sai phạm đã “tấn công” vào hệ thống dữ liệu về môi trường.
Hàng loạt nhà máy nhiệt điện, công ty sản xuất nhôm, thép đã móc nối với một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xử lý ô nhiễm môi trường để can thiệp, chỉnh sửa chỉ số thiết bị quan trắc, biến các thông số vượt ngưỡng thành trong ngưỡng cho phép. Nhiều Sở Nông nghiệp và Môi trường đã bị “qua mặt” một cách tinh vi. Những chỉ số tưởng như khách quan lại bị hợp thức từ sai thành đúng.
Hậu quả là sức khỏe của người dân, là chất lượng môi trường sống, là hình ảnh “Hà Nội hôm nay ô nhiễm nhất thế giới, xấu hổ lắm” như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nói. Những vi phạm này diễn ra trong thời gian dài nhưng không một cơ quan quản lý nào phát hiện, ngăn chặn, gióng lên hồi chuông về công tác giám sát.
Điều này được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, chỉ đạo là một trong 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ gốc để “không thể” tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, công tác tự kiểm tra, giám sát cần phải được tăng cường từ cơ sở. “Nơi nào không tự phát hiện mà để các cơ quan chức năng phát hiện, thì người đứng đầu và tập thể lãnh đạo phải chịu trách nhiệm và bị xử lý nghiêm”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, Thiếu tướng Thân Văn Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C05, Bộ Công an), cho biết xuyên suốt quá trình phát hiện, điều tra các vụ án trong lĩnh vực môi trường, quan điểm của Cục là thực hiện nghiêm chỉ đạo của Đảng, Chính phủ và lãnh đạo Bộ Công an. Đó là nhận diện, phát hiện, đấu tranh, xử lý vi phạm theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.
Theo Thiếu tướng Thân Văn Hải, với chức năng, nhiệm vụ được giao, Cục C05 vừa trực tiếp đấu tranh với các hành vi phạm tội, vừa hướng dẫn công an các địa phương trong công tác phát hiện, xử lý vi phạm.
Trong công tác đấu tranh, C05 tập trung vào những vụ án có tính chất điển hình, phức tạp, có khả năng tác động rộng đến một lĩnh vực, một địa bàn hoặc một nhóm hành vi vi phạm. Mục tiêu là xử lý nghiêm để tạo tính răn đe cao, đúng với quan điểm “xử lý một vụ cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”.
“Tôi khẳng định, một khi đã phát hiện sai phạm thì sẽ đấu tranh, xử lý nghiêm, xử lý triệt để, không để bất kỳ hành vi hay đối tượng nào đứng ngoài”, Thiếu tướng Hải nhấn mạnh.
Dẫn chứng từ vụ án liên quan đến quan trắc môi trường vừa qua, Cục trưởng C05 cho biết ban đầu cơ quan chức năng phát hiện các vi phạm trong lĩnh vực môi trường. Tuy nhiên, quá trình điều tra, đấu tranh tiếp tục làm rõ thêm nhiều hành vi, dấu hiệu tội phạm khác, liên quan đến thuế, mua bán hóa đơn, đưa và nhận hối lộ.
Theo Thiếu tướng Thân Văn Hải, điều này cho thấy các vụ án trong lĩnh vực môi trường không chỉ dừng lại ở hành vi vi phạm chuyên ngành. Khi được điều tra toàn diện, cơ quan chức năng có thể phát hiện cả một chuỗi hành vi móc nối, che giấu, hợp thức hóa sai phạm hoặc trục lợi từ những kẽ hở trong quản lý.
“Quan điểm của C05 rất rõ, đấu tranh không vùng cấm, dù đối tượng là doanh nghiệp hay cán bộ, công chức Nhà nước”, Cục trưởng C05 nói.
Đề cập chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, nhất là tình trạng cấu kết giữa cán bộ thoái hóa, biến chất với doanh nghiệp để hình thành “nhóm lợi ích”, vị Thiếu tướng cho rằng đây là vấn đề đáng chú ý trong nhiều vụ án lớn thời gian qua.
Theo ông, những hành vi vi phạm diễn ra trong thời gian dài, có tính chất nghiêm trọng, hầu như đều xuất hiện sự câu kết, thông đồng giữa đối tượng phạm tội với một số cán bộ Nhà nước có chức năng quản lý. Sự câu kết này tạo điều kiện để hành vi vi phạm tồn tại, kéo dài.
Thiếu tướng Hải lấy ví dụ vụ án liên quan đến sữa giả. Trong vụ án này, hành vi vi phạm không chỉ là sản xuất, kinh doanh sản phẩm sai phạm, mà còn bộc lộ những dấu hiệu móc nối trong quy trình cấp phép, chứng nhận, quản lý.
Tương tự, trong vụ án liên quan đến quan trắc môi trường, C05 phát hiện không chỉ có sự câu kết giữa doanh nghiệp và cán bộ quản lý, mà còn có sự móc ngoặc giữa doanh nghiệp với đơn vị cung cấp thiết bị quan trắc.
Theo Thiếu tướng Hải, những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng môi trường mà còn gây hao tổn nặng nề niềm tin của xã hội, của người dân.
Từ thực tiễn đấu tranh các chuyên án lớn, Thiếu tướng Thân Văn Hải cho rằng mỗi vụ án được phát hiện, điều tra, xử lý đều là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với các tổ chức, cá nhân có ý định vi phạm.
Theo vị Cục trưởng, tính răn đe của các vụ án không chỉ nằm ở việc xử lý một vài đối tượng cụ thể, mà quan trọng hơn là nhận diện đầy đủ bản chất sai phạm, làm rõ các mắt xích liên quan và xử lý toàn diện những hành vi vi phạm phát sinh trong quá trình điều tra.
“Việc cơ quan điều tra nhận diện, đấu tranh triệt để, toàn diện một vụ án sẽ mang tính bao trùm. Không chỉ xử lý riêng lẻ một hành vi, mà các vụ án đều được mở rộng, xử lý nhiều tội danh”, Thiếu tướng Hải khẳng định.
Ông cho rằng khi một vụ án điển hình được bóc gỡ toàn diện, tác động răn đe sẽ lan tỏa ra cả lĩnh vực, giúp các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người có trách nhiệm nhận ra nếu cố tình vi phạm, móc nối hoặc bao che sai phạm sẽ bị xử lý nghiêm.
Bên cạnh công tác điều tra, xử lý, C05 cũng chú trọng kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách. Thiếu tướng Thân Văn Hải cho biết, thời gian qua, C05 đã có nhiều đề xuất với lãnh đạo Bộ Công an để kiến nghị Chính phủ liên quan đến chính sách và mức xử phạt trong các lĩnh vực thuộc chức năng quản lý.
Một trong những nội dung được C05 kiến nghị là tăng mức phạt nhằm bảo đảm tính răn đe. Theo Thiếu tướng Hải, thực tiễn đấu tranh cho thấy có những quy định pháp luật chưa đồng bộ hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Khi chế tài chưa đủ mạnh, một số tổ chức, cá nhân có thể chấp nhận vi phạm vì lợi ích thu được lớn hơn nhiều so với mức xử phạt phải đối mặt.
Việc đấu tranh không có vùng cấm, không có ngoại lệ không chỉ nhằm xử lý người vi phạm, mà còn góp phần củng cố kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước, bảo vệ môi trường sống của người dân và củng cố niềm tin của xã hội vào công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực của Đảng, Nhà nước.
Những năm qua, cơ quan điều tra, cơ quan tố tụng đã bóc gỡ, xử lý quyết liệt nhiều vụ án tham nhũng, kinh tế lớn, thể hiện rõ tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người vi phạm là doanh nghiệp hay cán bộ cấp cao.
Kỳ 2: “Công cuộc phòng chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước không hề hình thức”
