Việt Nam: Cầu nối chiến lược thúc đẩy đối thoại Nga và ASEAN

Việt Nam đang nổi lên như một cầu nối quan trọng, có vị thế thuận lợi để thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa Nga và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Vai trò này được củng cố bởi tám yếu tố then chốt, từ mối quan hệ lịch sử sâu sắc đến chính sách đối ngoại độc lập và vị trí địa chiến lược quan trọng.

Nền tảng vững chắc cho vai trò cầu nối

Thứ nhất, Việt Nam là quốc gia Đông Nam Á duy nhất có quan hệ đặc biệt lâu dài, hữu nghị truyền thống và mức độ tin cậy chính trị cao với Nga, được tôi luyện qua nhiều thập kỷ lịch sử. Mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện này, cùng với việc trao đổi đoàn và đối thoại chiến lược thường xuyên giữa lãnh đạo cấp cao và các bộ, ngành, tạo nên nền tảng chính trị sâu sắc, giúp Việt Nam có vị thế thuận lợi để thúc đẩy đối thoại giữa Nga và ASEAN.

Thứ hai, Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm và uy tín cao trong ASEAN. Dù gia nhập muộn hơn một số thành viên khác (năm 1995), Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc vai trò Chủ tịch ASEAN các năm 1998, 2010 và 2020, đóng góp tích cực vào xây dựng Cộng đồng ASEAN và luôn chủ trương thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Uy tín này giúp các sáng kiến của Việt Nam liên quan đến hợp tác ASEAN - Nga nhận được sự quan tâm và ủng hộ rộng rãi.

Thứ ba, chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các nước, giúp Việt Nam trở thành quốc gia duy nhất trong ASEAN thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với tất cả 5 thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (Nga, Trung Quốc, Mỹ, Anh, Pháp). Vị thế này giúp Việt Nam được nhìn nhận là một đối tác cân bằng, có khả năng thúc đẩy đối thoại và giảm thiểu khác biệt giữa các bên.

Thứ tư, vị trí địa chiến lược quan trọng tại Đông Nam Á, nằm ở trung tâm các tuyến hàng hải quan trọng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương, với bờ biển dài hơn 3.260km và cửa ngõ kết nối lục địa Á - Âu với Đông Nam Á và Biển Đông, nơi có các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Vị thế này đưa Việt Nam trở thành điểm kết nối tự nhiên cho các sáng kiến hợp tác kinh tế, logistics, năng lượng và giao thông giữa Nga với ASEAN.

Thứ năm, Việt Nam có quan hệ hợp tác kinh tế và năng lượng sâu rộng với Nga, là đối tác kinh tế hàng đầu của Nga trong ASEAN ở nhiều thời điểm. Các lĩnh vực đa dạng như dầu khí, năng lượng, điện hạt nhân dân sự, công nghiệp, nông nghiệp, giáo dục, khoa học công nghệ và kỹ thuật  quân sự, đặc biệt là liên doanh dầu khí Vietsovpetro, biểu tượng thành công của hợp tác Việt - Nga, có thể được mở rộng sang hợp tác giữa Nga với các nước ASEAN khác.

Thứ sáu, cầu nối văn hóa và nguồn nhân lực được thiết lập từ lâu giữa Việt Nam và Nga. Hàng chục nghìn cán bộ, chuyên gia Việt Nam từng học tập tại Liên Xô và Nga, hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa Nga. Việt Nam còn có đội ngũ đông đảo chuyên gia am hiểu cả Việt Nam, ASEAN và Nga, cùng nền tảng xã hội thuận lợi cho giao lưu nhân dân, là lợi thế mà không nhiều nước ASEAN có được.

Thứ bảy, Việt Nam đóng vai trò tích cực trong các cơ chế ASEAN - Nga, luôn ủng hộ việc tăng cường quan hệ thông qua Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng (ADMM+), và thường xuyên thúc đẩy các chương trình hợp tác về an ninh, chống khủng bố, chuyển đổi số, năng lượng, giáo dục, phát triển bền vững.

Thứ tám, Việt Nam được cả Nga và ASEAN đánh giá tích cực. Nga thường nhắc đến Việt Nam là đối tác ưu tiên tại Đông Nam Á, là cửa ngõ để Nga tăng cường hiện diện tại ASEAN. Nhiều nước ASEAN cũng coi Việt Nam là quốc gia có khả năng truyền đạt, giải thích và kết nối lợi ích giữa Nga với Hiệp hội.

Tóm lại, vai trò cầu nối của Việt Nam giữa Nga và ASEAN được hình thành từ bốn nhóm yếu tố lớn: độ tin cậy chính trị đặc biệt với Nga; uy tín và vị thế ngày càng cao trong ASEAN; chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng và đa phương; lợi thế địa chiến lược, kinh tế và giao lưu nhân dân.

Trong bối cảnh quan hệ Nga và ASEAN bước sang giai đoạn mới sau dấu mốc 35 năm đối thoại (1991-2026), Việt Nam có điều kiện thuận lợi để tiếp tục đóng vai trò là một trong những cầu nối quan trọng nhất, góp phần thúc đẩy hợp tác thực chất giữa Nga và ASEAN trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, an ninh và giao lưu nhân dân.

Thể hiện rõ nét và sinh động của Việt Nam tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga ở Kazan

Vai trò cầu nối của Việt Nam giữa ASEAN và Nga đã được thể hiện rõ nét và sinh động tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga tại Kazan (17-18/6), không chỉ bằng tuyên bố chính trị mà còn bằng các sáng kiến hợp tác thực chất.

Một là, Việt Nam tham gia tích cực vào việc định hình Chương trình nghị sự ASEAN - Nga. Việc Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn cấp cao tham dự và đọc tham luận trung tâm tại Hội nghị thể hiện sự coi trọng đặc biệt của Việt Nam về cả quan hệ Việt - Nga và quan hệ ASEAN - Nga, với mục tiêu không chỉ thúc đẩy hợp tác song phương mà còn củng cố quan hệ đối tác chiến lược ASEAN - Nga trong giai đoạn mới.

Hai là, Việt Nam thúc đẩy đồng thuận giữa ASEAN và Nga. Trước hội nghị, Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định sẽ chủ động đóng góp vào thành công của Hội nghị Cấp cao ASEAN - Nga, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu duy trì cân bằng trong quan hệ của ASEAN với các đối tác và bảo đảm vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Điều này phản ánh vai trò trung gian điều hòa lợi ích giữa Nga và các nước ASEAN khi hai bên có quan điểm khác nhau về các vấn đề quốc tế.

Ba là, Việt Nam đề xuất các hướng hợp tác mới, thực chất và bao trùm. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp ASEAN - Nga, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đưa ra 3 định hướng lớn nhằm đưa quan hệ ASEAN - Nga phát triển sâu rộng hơn: tăng cường kết nối kinh tế, thương mại và đầu tư; thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao; xây dựng các chuỗi liên kết bền vững giữa ASEAN và Nga trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động.

Đây là biểu hiện rõ nét của vai trò cầu nối: Việt Nam không chỉ truyền tải quan điểm của ASEAN tới Nga mà còn chủ động đề xuất các lĩnh vực hợp tác mà cả hai bên cùng có lợi.

Bốn là, Việt Nam kết nối Nga với Đông Nam Á thông qua kinh tế và doanh nghiệp. Trong chương trình làm việc tại Kazan, lãnh đạo Việt Nam tham dự các diễn đàn đầu tư, gặp gỡ doanh nghiệp Nga, các tổ chức kinh tế ASEAN - Nga và lãnh đạo vùng Tatarstan, giúp mở rộng các kênh hợp tác kinh tế không chỉ cho Việt Nam mà còn cho toàn ASEAN.

Năm là, Việt Nam thúc đẩy các lĩnh vực mà ASEAN và Nga cùng có nhu cầu. Một nội dung quan trọng của Hội nghị Kazan là mở rộng hợp tác về năng lượng, khí đốt tự nhiên và LNG, chuyển đổi năng lượng, an ninh lương thực, kinh tế số, khoa học - công nghệ.

Đây đều là những lĩnh vực Việt Nam có kinh nghiệm hợp tác lâu năm với Nga, đặc biệt trong dầu khí và năng lượng, nên có khả năng đóng vai trò "người dẫn đường" để mở rộng hợp tác Nga với các nước ASEAN khác.

Sáu là, Việt Nam góp phần duy trì đối thoại trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt. Trong khi một số nước ASEAN có quan hệ gần gũi với phương Tây, một số nước khác có quan hệ chặt chẽ với Nga hoặc Trung Quốc, Việt Nam vẫn duy trì chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng và đa phương hóa. Điều này giúp Việt Nam trở thành một trong những đối tác được cả Nga và ASEAN tin cậy để thúc đẩy đối thoại và hợp tác.

Có thể khẳng định rằng tại Hội nghị Cấp cao ASEAN - Nga ở Kazan năm 2026, Việt Nam đã thể hiện vai trò cầu nối thông qua 3 chức năng chính: cầu nối chính trị nhằm thúc đẩy đồng thuận và đối thoại giữa Nga với ASEAN; cầu nối kinh tế thông qua đề xuất các sáng kiến hợp tác và kết nối doanh nghiệp hai bên; và cầu nối chiến lược nhằm góp phần duy trì cân bằng, ổn định và vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Đây cũng là sự tiếp nối nhất quán vai trò mà Việt Nam đã đảm nhiệm trong hơn 30 năm tham gia ASEAN: vừa là thành viên tích cực của ASEAN, vừa là Đối tác Chiến lược Toàn diện có độ tin cậy cao với Nga.