Thay Bộ trưởng Quốc phòng 35 tuổi: Bước đi gây tranh cãi của ông Zelensky

Lần đầu tiên kể từ mùa thu năm 2022, Ukraine đã xoay chuyển cục diện cuộc chiến với Nga theo hướng có lợi cho mình, từ tiền tuyến cho đến chiều sâu chiến lược.

Trong một động thái có thể trở thành quyết định gây tranh cãi nhất của Tổng thống Volodymyr Zelensky trong những năm gần đây khi bùng phát xung đột với Nga, ông đã lựa chọn bãi nhiệm một nhân vật được xem là động lực chính tạo nên sự thay đổi trên chiến trường.

Quyết định của Tổng thống Zelensky thay Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người nhận được sự ủng hộ rộng rãi của công chúng, chỉ sau 6 tháng tại nhiệm đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trên khắp Ukraine.

Quân đội, các tổ chức xã hội dân sự và nhiều người dân Ukraine cho rằng những cải cách do vị bộ trưởng trẻ tuổi này khởi xướng là con đường dẫn tới hòa bình theo các điều kiện của Ukraine.

Sau nhiều tháng bất đồng giữa ông Fedorov và Tổng tư lệnh Các lực lượng Vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi - người theo đuổi một quan điểm chiến lược và phong cách lãnh đạo hoàn toàn trái ngược - cuối cùng ông Zelensky được cho là đã đứng về phía ông Syrskyi.

Trong số những quyết định nhân sự gây tranh cãi của Tổng thống Zelensky, việc bãi nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov được cho là có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nhất đối với chiến dịch quân sự của Ukraine nhằm đối phó với Nga.

Người tiên phong về công nghệ

Ở tuổi 35, ông Fedorov trở thành người tiên phong trong lĩnh vực công nghệ và sở hữu điều mà giới lãnh đạo chính trị và quân sự Ukraine còn thiếu: một kế hoạch rõ ràng để giành chiến thắng trong xung đột. Đó là một chiến lược.

Đối mặt với quân đội Nga áp đảo vượt trội, Ukraine luôn cần một chiến lược phi đối xứng dựa trên công nghệ tiên tiến và tư duy sáng tạo mới có cơ hội đối đầu với Nga. Một đội quân quy mô nhỏ sẽ không thể đánh bại một lực lượng quân sự quy mô lớn - điều đã được chứng minh qua nhiều năm khi Nga liên tục đạt được những bước tiến chậm nhưng ổn định trên chiến trường.

Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov hiểu điều đó.

Tối đa hóa lợi thế công nghệ, tối ưu hóa mọi hoạt động dựa trên dữ liệu từ mua sắm vật tư đến quản lý nhân sự, cải thiện việc phân phối máy bay không người lái cho các đơn vị tiền tuyến - tất cả đều được thực hiện với mục tiêu rõ ràng là phá vỡ các mục tiêu xung đột của Nga, buộc Moscow phải chấp nhận hòa bình theo các điều kiện của Kiev, đồng thời bảo vệ sinh mạng của binh sĩ Ukraine.

Bằng việc cải tổ hệ thống mua sắm vốn gây nhiều tranh cãi và áp dụng cơ chế đấu thầu cạnh tranh cho phần lớn các hợp đồng, ông Fedorov được cho là đã giúp Ukraine tiết kiệm hàng tỷ USD ngân sách công.

Thông qua việc hoàn thiện và mở rộng chiến dịch tấn công tầm trung và tầm xa của Ukraine, từ các vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát tới các khu vực nằm sâu trong lãnh thổ Nga, ông Fedorov cũng góp phần tạo ra sức ép chiến lược tấn công đối với Moscow ở mức chưa từng thấy trước đây.

Từ việc thuyết phục tỷ phú Elon Musk cắt quyền tiếp cận công nghệ Starlink của Nga - công nghệ được sử dụng cho các máy bay không người lái tầm xa - đến việc cung cấp cho các quốc gia đối tác quyền truy cập cơ sở dữ liệu về vũ khí Nga để nghiên cứu và phát triển biện pháp đối phó, ông Fedorov nhiều lần chứng minh khả năng đưa ra những giải pháp sáng tạo với tác động quân sự rõ rệt.

Ngay cả vấn đề nhạy cảm nhất trong thời chiến ở Ukraine là động viên quân - lĩnh vực mà ông Zelensky luôn cố tránh đề cập - cũng không phải là rào cản với ông Fedorov.

Thông qua việc rà soát tổn thất trên chiến trường và đưa ra hệ thống hợp đồng mới, ông Fedorov tìm cách giải quyết tận gốc cuộc khủng hoảng nhân lực: điều kiện phục vụ trong các đơn vị chiến đấu, đặc biệt là lực lượng bộ binh và xung kích.

Điều này khiến Bộ trưởng Quốc phòng xung đột với Tổng tư lệnh Các lực lượng Vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi, người đại diện cho mọi thứ mà ông Fedorov muốn thay đổi trong quân đội.

Ưu tiên tiến hành một cuộc chiến về mặt tuyên truyền và can thiệp vào chiến trường nhằm tìm kiếm những lợi ích chiến thuật ngắn hạn, văn hóa chỉ huy mang phong cách Liên Xô của ông Syrskyi đã dần làm suy yếu nỗ lực của Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.

Điều này thể hiện rõ trong cuộc khủng hoảng nhân lực của quân đội Ukraine. Những vấn đề mang tính hệ thống trong huấn luyện cơ bản, việc phân bổ binh sĩ được động viên giữa các đơn vị chiến đấu và cách triển khai họ trên chiến trường đã gây ra nhiều tổn thất mà lẽ ra có thể tránh được, khiến số vụ đào ngũ và bỏ vị trí chiến đấu tăng vọt, trong khi nhiều lữ đoàn hầu như không còn bộ binh chiến đấu.

Đó là những vấn đề mà Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov phải tiếp quản.

Việc đổ lỗi cho ông vì "không cải cách được hệ thống động viên" chỉ trong 6 tháng - như tuyên bố được cho là của Tổng thống Zelensky trong một cuộc họp kín với các nghị sĩ - trong khi ông Fedorov là quan chức cấp cao đầu tiên thực sự cố gắng giải quyết vấn đề này, là điều gây nhiều tranh cãi.

Giữa hàng loạt tin tức tích cực về cuộc chiến trong năm nay, người ta có thể dễ quên rằng Ukraine đã ở trong tình trạng như thế nào khi ông Fedorov được bổ nhiệm.

Khi đó, lực lượng Nga liên tục tiến công, gây sức ép mạnh lên các thành phố chiến lược Pokrovsk, Huliaipole và Siversk trong mùa đông. Ukraine chật vật lấp đầy các lỗ hổng phòng tuyến và chuẩn bị đối phó với một chiến dịch tấn công khốc liệt mới vào mùa xuân.

Tên lửa Nga liên tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine, trong khi các máy bay không người lái được trang bị Starlink ngày càng đánh sâu hơn vào các tuyến hậu cần trọng yếu.

Trong khi các lữ đoàn liên tục kêu gọi bổ sung quân số, hàng loạt tân binh được điều động lại bị đưa vào một số trung đoàn xung kích vốn gây nhiều tranh cãi khi sử dụng binh sĩ một cách lãng phí trên chiến trường.

Ông Fedorov xuất hiện và bắt đầu tối ưu hóa những gì nằm trong phạm vi quyền hạn của mình, đóng vai trò đối trọng với ông Syrskyi và từng bước thúc đẩy các cải cách quan trọng hơn.

Công việc của ông đã mang lại kết quả và chỉ trong nửa năm, cán cân sức mạnh chiến lược dường như đã đảo chiều.

Bằng quyết định bãi nhiệm ông Fedorov, Tổng thống Ukraine được cho là đã đưa đất nước trở lại con đường suy giảm chiến lược đúng vào thời điểm xuất hiện cơ hội gây sức ép buộc Nga chấm dứt xung đột.

Người dân Ukraine đã xuống đường biểu tình phản đối quyết định của Tổng thống về việc bãi nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng.

Việc chấm dứt cuộc chiến với Nga, xây dựng một Ukraine vững mạnh sau chiến tranh và chia sẻ hiệu quả kinh nghiệm tác chiến tương lai của Ukraine với các đối tác là những mục tiêu mà ông Fedorov đang góp phần đưa đến gần hơn. Nhưng nếu thật sự không còn chỗ cho ông Fedorov, thì đã đến lúc ông phải ra đi.

Ukraine mong muốn một nền hòa bình được đảm bảo, nhưng điều đó chỉ có thể đạt được bằng cách tiếp tục duy trì đà tiến công, bảo vệ sinh mạng của các binh sĩ và gia tăng sức ép lên Moscow. Việc thay thế người đang trực tiếp thực hiện những điều này có thể là một nước cờ mạo hiểm của Tổng thống Zelensky.