Dấu hiệu Nga - Ukraine sắp "tất tay"?

"Trận đấu quyền anh không giới hạn số hiệp"

Theo Kyiv Independnet, cuộc đọ sức giữa Nga và Ukraine là một trong những cuộc xung đột đẫm máu nhất thế kỷ 21. Tuy nhiên, thuật ngữ "chiến tranh tổng lực" hiếm khi được nhắc đến trong các cuộc thảo luận.

Chừng nào Tổng thống Nga Vladimir Putin chưa tuyên bố lệnh tổng động viên bắt buộc trên quy mô lớn, và chừng nào hoạt động kinh tế ở cả 2 nước vẫn diễn ra tương đối bình thường, thì người ta vẫn chưa thực sự cảm thấy cả hai bên đang dốc toàn lực cho cuộc chiến.

Thế nhưng, nhiều rào cản từng ngăn cuộc xung đột biến thành chiến tranh tổng lực đang dần biến mất.

Đối với Kiev, năm thứ 5 của cuộc xung đột toàn diện này đã chứng kiến nhiều tín hiệu tích cực so với cùng kỳ năm ngoái. Khi đó, Ukraine đang phải gồng mình để sinh tồn, chao đảo trước viễn cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump "bỏ rơi", trong khi lực lượng Nga liên tục gây áp lực và tiến quân dọc theo chiến tuyến.

Quan trọng nhất là, trong khi số lượng thương vong của Nga trên chiến trường vẫn ở mức ổn định, thì những bước tiến về lãnh thổ của họ lại rất hạn chế.

Giờ đây, chiến dịch tấn công quy mô lớn hơn của Ukraine vào hậu phương Nga lần đầu tiên tạo ra áp lực chiến lược lên Moscow, bao gồm cả các đòn đánh tầm trung (50-200km) nhắm vào các vùng do Moscow kiểm soát và các cuộc tấn công tầm xa hơn nhắm vào các nhà máy lọc dầu, cơ sở xuất khẩu năng lượng cùng các kho tàng nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

"Đây đã trở thành một trận đấu quyền anh không giới hạn số hiệp", Mykola Bielieskov, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Ukraine kiêm chuyên gia phân tích cấp cao tại quỹ Come Back Alive, nhận định.

"Mỗi bên đều coi chiến thắng của mình là khả năng trụ vững đến hiệp đấu cuối cùng, với hy vọng đối phương sẽ sụp đổ dưới sức tàn phá khủng khiếp cùng những vấn đề tích tụ về mặt xã hội, kinh tế và chính trị", ông nhận định.

"Chiến tranh tổng lực đồng nghĩa với nỗ lực toàn diện của quốc gia, huy động mọi yếu tố sức mạnh quốc gia cho cuộc chiến", Thiếu tướng Lục quân Australia đã nghỉ hưu Mick Ryan chia sẻ với Kyiv Independent.

"Điều này có nghĩa là bạn tận dụng mọi nguồn lực của đất nước để tiến hành cuộc chiến, dù là phòng thủ hay tấn công, và cuộc chiến càng kéo dài, tính chất "tổng lực" của nó càng trở nên rõ rệt", ông Ryan giải thích.

Các chiến dịch tàn phá hậu phương đối thủ - một thành phần then chốt của chiến tranh tổng lực - đã trở nên khả thi nhờ sự tiến bộ của công nghệ. "Tình hình này giống như một cuộc chiến tranh tổng lực điển hình phù hợp với các công nghệ mới - những nỗ lực làm suy yếu tiền tuyến thông qua việc phá hủy cơ sở hạ tầng hậu phương thiết yếu để duy trì chiến tranh", chuyên gia Bielieskov nhận định.

Leo thang về mặt kinh tế

Vào cuối tháng 6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã công bố một "chiến dịch gây sức ép kéo dài 40 ngày" với mục tiêu buộc Moscow phải ngồi vào bàn đàm phán.

Trong giai đoạn này, Ukraine đã thực hiện nhiều cuộc tấn công tầm xa mới, không chỉ nhắm vào các nhà máy lọc dầu và cảng biển của Nga, mà còn nhắm vào hàng loạt tàu chở dầu thuộc "đội tàu bóng tối" trên biển Azov và các kho hàng của gã khổng lồ thương mại điện tử Wildberries.

Tuy nhiên, tác động kinh tế trên diện rộng - điều nhiều khả năng đã được tính toán trước - bao gồm thiệt hại hàng tỷ USD cho nền kinh tế Nga, nguy cơ xảy ra cú sốc tài chính lớn và quan trọng hơn cả là cảm giác ngày càng rõ rệt rằng cuộc xung đột đang ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân Nga bình thường.

Thay vì bị buộc phải giảm quy mô cuộc chiến, trong giai đoạn 40 ngày này, Moscow lại đáp trả bằng cách leo thang các cuộc tấn công nhắm vào nền kinh tế Ukraine. Nhiều kho hàng bán lẻ và hậu cần của Ukraine - từ chuỗi siêu thị lớn Epicentr, siêu thị Silpo, dịch vụ bưu chính Nova Poshta cho đến Rozetka (đối thủ của Wildberries) - đều liên tục hứng chịu các cuộc tấn công ngày càng dữ dội.

Có lẽ quan trọng nhất là làn sóng tấn công mới nhắm vào cơ sở hạ tầng cảng biển và tàu chở hàng tại tỉnh Odesa đã làm giảm hoạt động vận tải biển của Ukraine trên Biển Đen, khiến nước này mất đi nguồn thu thiết yếu từ xuất khẩu ngũ cốc và nguyên liệu thô.

Ông Bielieskov nhận định: "Các cuộc tấn công nhắm vào Kiev - nơi đóng góp khoảng 20% ​​GDP - có thể gây ra hàng loạt vấn đề về xã hội, kinh tế, quân sự và chính trị nếu không được giải quyết kịp thời".

Động thái leo thang kinh tế mới của Nga diễn ra trong bối cảnh hệ thống phòng không Ukraine đang gặp nhiều khó khăn, kho dự trữ tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot ở mức cực thấp khiến nước này gần như không có khả năng tự vệ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo, trong khi các loại UAV Geran thế hệ mới sử dụng động cơ phản lực cùng các loại vũ khí lai giữa tên lửa và UAV đang tìm cách vô hiệu hóa lưới lửa đánh chặn UAV hiệu quả của Ukraine.

"Khác với Ukraine, Nga đặt cược rất lớn vào việc phá hủy cơ sở hạ tầng thiết yếu duy trì sự sống", ông Bielieskov lưu ý và bày tỏ, "tuy nhiên, logic đằng sau cách tiếp cận của mỗi bên lại hoàn toàn giống nhau".

Trước thềm mùa đông được dự báo là khắc nghiệt nhất từ ​​trước đến nay đối với Ukraine, đang hiện hữu nguy cơ Nga nhắm mục tiêu vào các cảng biển, doanh nghiệp và cơ sở hạ tầng trọng yếu, tạo ra hiệu ứng cộng hưởng điển hình của một cuộc "chiến tranh tổng lực".

Dốc toàn lực

Yếu tố cốt lõi của chiến tranh tổng lực là việc huy động quy mô lớn - thường là cưỡng bức - nam giới trong độ tuổi nhập ngũ vào quân đội, đây là đặc điểm chung mà các bên tham chiến then chốt từng trải qua trong cả hai cuộc thế chiến.

Có lẽ lập luận chính bác bỏ quan điểm cho rằng cuộc xung đột Nga - Ukraine là chiến tranh tổng lực đối với Moscow nằm ở việc ông Putin đã nỗ lực hết sức để tránh thực hiện lệnh tổng động viên tại Nga.

Vào tháng 9/2022, sau khi lực lượng Kiev chọc thủng phòng tuyến của Nga trong một cuộc phản công chớp nhoáng tại tỉnh Kharkov, ông Putin đã tuyên bố "động viên cục bộ" khoảng 300.000 binh sĩ, gây một số xáo trộn đối với người dân Nga bình thường.

Kể từ đó, để đảm bảo nguồn quân số ổn định phục vụ các chiến dịch tấn công tiêu tốn nhiều nguồn lực, Nga chủ yếu dựa vào hình thức tự nguyện nhập ngũ. Các chính sách như tiền thưởng hấp dẫn, mức lương cao đã liên tục thu hút khoảng 30.000 tân binh mỗi tháng, phần lớn đến từ các khu vực kinh tế khó khăn.

Trong thực tế chiến trường năm 2026 - khi Ukraine đạt được nhiều thành công hơn trong việc ngăn chặn các đợt tấn công thâm nhập của Nga nhờ thiết lập các "vùng tiêu diệt" dày đặc sử dụng UAV - hiệu quả tác chiến của lực lượng Moscow tại tiền tuyến đã ngày càng suy giảm.

"Nga cố gắng thành lập các đơn vị mới trong vài năm qua nhưng bất thành do thiếu hụt binh sĩ mới", chuyên gia phân tích quân sự Rob Lee, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), chia sẻ với Kyiv Independent. "Năm nay, tỷ lệ hao hụt lực lượng về cơ bản đã ngang bằng với tỷ lệ tuyển quân mới", ông đánh giá.

Chính vì lý do này - chưa kể đến những khó khăn ngày càng tăng trong việc huy động thêm binh sĩ tình nguyện ký hợp đồng từ các địa phương - đã xuất hiện nhiều đồn đoán rằng ông Putin có thể sẽ miễn cưỡng ra lệnh cho một đợt tổng động viên mới.

Quan trọng hơn, lệnh tổng động viên có thể là dấu hiệu cho thấy quyết định cuối cùng của ông Putin để tiếp tục theo đuổi các mục tiêu tối đa của mình.

"Trong giai đoạn 2024-2025, lý thuyết chiến thắng của Nga dựa trên lợi thế về nguồn lực và nhân lực để chờ đợi sự ủng hộ của phương Tây dành cho Ukraine suy giảm, đồng thời tiến quân dù chậm chạp trên chiến trường... Giờ đây, chúng ta thấy chiến lược chiến trường của Nga đang chững lại do không đạt kết quả tích cực như trước, buộc nước này phải cân nhắc một đợt tổng động viên mới", ông Bielieskov nhận định.

Trong khi đó, Ukraine - với nguồn nhân lực hạn chế hơn nhiều - đã thực hiện lệnh tổng động viên bắt buộc ngay từ khi xung đột toàn diện bùng nổ. Quá trình này làm trầm trọng thêm những căng thẳng xã hội trong một bộ phận dân chúng: họ không muốn "đầu hàng" Nga nhưng đồng thời cũng mang trong mình sự bất mãn âm ỉ đối với chính quyền Kiev, đặc biệt là nhắm vào các nhân viên tuyển quân - những người đôi khi bị cáo buộc sử dụng các biện pháp bạo lực, bất hợp pháp và tham nhũng.

Chính quyền Kiev cũng áp dụng các chính sách miễn trừ nghĩa vụ quân sự cho một số nhóm đối tượng, chẳng hạn như cho phép thanh niên từ 18-24 tuổi xuất cảnh, đồng thời dung túng cho một hệ thống miễn trừ cồng kềnh và thường xuyên xảy ra tham nhũng dành cho nam giới trong độ tuổi nhập ngũ.

"Vấn đề là, như chúng ta từng thấy ở các cuộc chiến tranh khác, cuộc chiến càng kéo dài thì xã hội càng ít ủng hộ các biện pháp cưỡng bức tòng quân bổ sung. Bất chấp những thách thức về nhân khẩu học mà Ukraine đang đối mặt, cốt lõi của vấn đề là: nếu không còn đất nước thì cũng chẳng còn vấn đề gì để bàn nữa", ông Ryan nói.

Cuộc chiến trường kỳ

Khi chiến dịch 40 ngày của ông Zelensky dần lùi vào quá khứ, các cuộc tấn công tầm xa gia tăng và trận chiến giành "vành đai pháo đài" Donbass ở miền Đông Ukraine bắt đầu bước vào giai đoạn quyết liệt, hy vọng về một lệnh ngừng bắn trước mùa đông đã tan biến.

Hơn nữa, ngay cả khi tiền tuyến không thay đổi, chừng nào chưa bên nào thực sự buộc phải đưa ra những nhượng bộ đáng kể, cuộc xung đột dường như sẽ ngày càng trở thành một cuộc chiến tổng lực.

"Khi không thể đạt được mục tiêu thông qua giao tranh tại tiền tuyến, người ta sẽ tìm cách làm suy yếu đối thủ bằng cách phá hủy các mục tiêu trọng yếu ở hậu phương - những nơi duy trì sự vận hành của đối phương", ông Bielieskov nhận định. "Nói cách khác, đó là nỗ lực khuất phục đối thủ trước khi chính mình sụp đổ", ông nói thêm.

Áp lực từ phía Ukraine lên nền kinh tế Nga sẽ tiếp tục tạo ra những nan đề trong nước cho Moscow, nhưng việc xác định - chứ chưa nói đến dự đoán - thời điểm bùng phát khủng hoảng vẫn là điều vô cùng khó nắm bắt, ngay cả đối với các chuyên gia.

Những năm tháng giao tranh vừa qua thường xuyên chứng kiến ​​các cuộc thảo luận về việc thời gian thực sự đang đứng về phía nào. Nếu ông Putin quyết định thực hiện bước đi khó khăn là tuyên bố tổng động viên, Nga sẽ không chỉ tìm cách mở rộng tấn công trong ngắn và trung hạn, mà quan trọng hơn là có thể duy trì các hoạt động đó trong nhiều năm tới.

Trong khi đó, bài toán khắc nghiệt về sự bất lợi về nhân lực trên chiến trường bộc lộ điểm yếu rõ ràng của Kiev trong một cuộc chiến tổng lực kéo dài.

"Chiến lược của Ukraine cần tập trung vào tính bền vững, bởi không ai biết cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu. Nó có thể trải qua những giai đoạn giao tranh ác liệt, những giai đoạn lắng dịu hơn, hoặc có thể có lệnh ngừng bắn rồi lại bùng phát trở lại sau 6 tháng. Điều quan trọng là phải có tầm nhìn dài hạn", ông Lee nói.