Cuộc chiến trên không: Đòn đánh bồi định đoạt xung đột Nga - Ukraine

Cuộc chiến trên không

Nga và Ukraine đang sản xuất số lượng ngày càng lớn các loại vũ khí không quân tân tiến, với hy vọng tạo ra một bước đột phá trong bối cảnh cuộc chiến trên bộ phần lớn đã rơi vào bế tắc. Khi tuyến đầu ở Ukraine biến thành một thế bế tắc, quỹ đạo tương lai của cuộc chiến đang được định hình trên bầu trời.

Cuộc chiến trên không này là một cuộc đối đầu toàn diện, kéo dài từ vài mét phía trên những rặng cây cháy xém cho đến các vệ tinh ở quỹ đạo tầm thấp của Trái Đất. Tổn thất vật chất của nó được thể hiện qua những vụ hỏa hoạn do tên lửa và máy bay không người lái (UAV) gây ra, mặc dù phần lớn cuộc chiến vẫn diễn ra âm thầm, trong cuộc đua triển khai trí tuệ nhân tạo và kiểm soát phổ sóng vô tuyến.

Ukraine đang sử dụng các UAV cảm tử để tập kích các cơ sở dầu mỏ của Nga từ Siberia đến St. Petersburg và các cảng của Nga từ biển Baltic đến biển Đen. Ngày qua ngày, các nhà kho của nhà bán lẻ trực tuyến lớn nhất nước Nga ngập trong biển lửa, và bán đảo Crimea chìm trong bóng tối. Ukraine đang tập kích Nga với tần suất lớn hơn nhiều so với giai đoạn đầu của cuộc chiến, bao gồm cả các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình vào các mục tiêu quân sự cách tiền tuyến hàng trăm km.

Cùng lúc đó, Nga đang lập kỷ lục hàng tháng về các cuộc không kích, khai thác các lỗ hổng trong hệ thống phòng không đang cạn kiệt của Ukraine để gây ra thiệt hại lớn.

Trong tháng 7, Moscow đã bắn hơn 380 tên lửa, trong đó gồm khoảng 130 tên lửa đạn đạo, mức cao nhất kể từ khi chiến sự bùng nổ, theo một phân tích của New York Times dựa trên dữ liệu của Không quân Ukraine.

Bên cạnh thương vong về người, các cuộc tấn công của Nga đã buộc Ukraine phải tạm dừng các chuyến vận chuyển ngũ cốc và thép quan trọng từ các cảng biển. Các cuộc tấn công cũng phá hủy cơ sở hạ tầng vốn đã bị tàn phá nặng nề, dấy lên lo ngại rằng nước này có thể phải đối mặt với một mùa đông khác thiếu hụt sưởi ấm và điện lưới.

Cuộc chiến “2 trong 1”

Một cuộc chiến diễn ra suốt ngày đêm bởi bộ binh và các kíp điều khiển UAV trong các nơi ẩn nấp dọc theo tuyến đầu dài hơn 1.000km. Nga vẫn cố gắng kiểm soát thêm lãnh thổ Ukraine, trong khi Ukraine vẫn đang bảo vệ lãnh thổ bằng quân đội yếu thế hơn về số lượng và tìm cách giành lại đất ở những nơi có thể, bao gồm cả ở miền Nam.

Cuộc chiến còn lại diễn ra theo từng đợt trên bầu trời, nhằm vào các thành phố và các địa điểm quân sự xa xôi ở cả hai nước, thường là trong đêm tối, và ngày càng trở nên đẫm máu hơn đối với cả Ukraine và Nga.

Mục tiêu của các cuộc không kích này vượt ra ngoài các mục đích quân sự thuần túy. Kiev đang tìm cách làm trầm trọng thêm tổn thất kinh tế cho Nga, đưa xung đột vào sâu đất Nga nhằm buộc Moscow chấp nhận một lệnh ngừng bắn theo các điều khoản của Ukraine. Đối với Moscow, đây là sự tiếp nối của một chiến dịch kéo dài nhiều năm nhằm bào mòn ý chí của Ukraine và biến các thành phố trở thành nơi không thể sinh sống.

Trận chiến trên không ngày càng trở nên khốc liệt khi cả hai bên sản xuất ngày càng nhiều loại vũ khí cải tiến với quy mô ngày càng lớn.

Nga hiện gắn động cơ phản lực lên các UAV giá rẻ mô phỏng theo dòng Shahed của Iran, phóng vệ tinh để hỗ trợ dẫn đường cho vũ khí của mình và triển khai các tên lửa hành trình giá rẻ giúp lấp đầy khoảng trống giữa các UAV tấn công tốc độ chậm và tên lửa chiến lược tân tiến. Các tiêm kích Nga đang bắn các quả bom lượn dẫn đường bằng vệ tinh để san phẳng các mục tiêu ở Ukraine một cách có hệ thống.

Ở bên kia chiến tuyến, Ukraine đang sản xuất một kho vũ khí liên tục phát triển gồm các UAV và các dòng lai giữa tên lửa - UAV với hệ thống điều hướng và thông tin liên lạc tiên tiến, cho phép chúng tập kích với độ chính xác cao hơn trên khắp nước Nga. Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố sẽ đẩy nhanh các cuộc không kích trong bối cảnh Ukraine thử nghiệm những tên lửa đạn đạo sản xuất trong nước đầu tiên.

Cả hai bên đều đang sử dụng các phương pháp mới để chống nhiễu điện tử và áp dụng các hệ thống tự hành nhằm điều hướng vũ khí đến mục tiêu mà không cần sự can thiệp của con người.

Khi Nga và Ukraine mở rộng kho vũ khí tấn công, hệ thống phòng không của họ đang phải chật vật để theo kịp.

Ukraine đang đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng các tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ thiết kế, lá chắn duy nhất của nước này trước các tên lửa đạn đạo của Nga.

Ông Zelensky đã chỉ đạo các nhà ngoại giao của mình nỗ lực hơn để thuyết phục các đồng minh cung cấp thêm hệ thống Patriot. Tuy nhiên, nguồn dự trữ sụt giảm trên toàn cầu, hậu quả của cuộc chiến ở Iran, đã khiến nhiệm vụ này trở nên khó khăn hơn, và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rút lại lời hứa cho phép Ukraine sản xuất Patriot trong những năm tới.

Đối với Nga, thách thức chính là việc bảo vệ một lãnh thổ rộng lớn từng là lợi thế trong các cuộc chiến quá khứ nhưng lại trở thành điểm yếu hiện tại khi Ukraine đang sản xuất hàng loạt UAV tấn công tầm xa. Bằng cách điều chỉnh phần mềm, phần cứng và thuật tác chiến, Kiev đã tạo ra những lỗ hổng trong mạng lưới phòng không từng được coi là vững chắc nhất thế giới.

Anatolii Khrapchynskyi, một sĩ quan dự bị Không quân Ukraine kiêm nhà phân tích quân sự, cho biết trước khi xung đột toàn diện nổ ra vào năm 2022, Nga dựa vào sự răn đe do kho vũ khí hạt nhân mang lại, trong khi hệ thống phòng không "chỉ có thể bao phủ khoảng 40% các cơ sở quân sự chiến lược của họ”.

Sau này, Nga buộc phải chuyển các hệ thống phòng thủ như Pantsir và Tor đến gần Ukraine hơn, khiến các căn cứ quân sự và trung tâm công nghiệp ở sâu trong nội địa Nga trở nên dễ tổn thương hơn trước các cuộc tập kích của Ukraine.

Giờ đây, các nhà phân tích cho biết, mỗi bệ phóng và hệ thống radar bị phá hủy đều buộc Moscow phải lựa chọn giữa việc bảo vệ tiền tuyến hay bảo vệ nội địa.

"Thách thức của Nga về cơ bản mang tính địa lý. Khi Ukraine buộc Nga phải kéo các hệ thống về từ tiền tuyến để bảo vệ các thành phố hoặc nhà máy lọc dầu ở hậu phương, nó sẽ tạo ra lỗ hổng ở khắp mọi nơi", Justin Bronk, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), một viện nghiên cứu an ninh ở London, cho biết.

Mặc dù Nga vẫn có hệ thống bảo vệ trên không mạnh mẽ, nhưng áp lực đã xé nhỏ lá chắn của nước này thành các khu vực phòng thủ bị cô lập, điều mà Ukraine đang khai thác bằng các cuộc tập kích vừa vào sâu bên trong lãnh thổ Nga, vừa ở gần tiền tuyến để làm suy yếu năng lực hậu cần của Nga.

Các nhà phân tích cho biết, Kiev gần đây đã mở rộng các mục tiêu bao gồm cả các nhà kho của trang thương mại điện tử lớn nhất của Nga, Wildberries, buộc Moscow một lần nữa phải điều chỉnh lại cách phân bổ nguồn lực phòng thủ.

Để lấp các lỗ hổng mới xuất hiện, Nga đã tìm đến các giải pháp tạm thời như lắp đặt các tổ hợp Pantsir trên các tòa nhà cao tầng để có tầm nhìn tốt hơn và triển khai tàu chiến để bảo vệ các vùng phía bắc như Murmansk.

Các chỉ huy Ukraine cũng chỉ ra sự thay đổi trong học thuyết chiến đấu của họ. Thay vì chờ đợi phê duyệt từ trung ương, các phi công được cấp quyền chuyển hướng khỏi các mục tiêu nhiệm vụ đã lên kế hoạch nếu họ phát hiện cơ hội tấn công một mục tiêu ưu tiên như radar hoặc bệ phóng của Nga.

Điểm mà Ukraine không thể sánh được với Nga là quy mô công nghiệp. Moscow sản xuất hàng loạt UAV tấn công, mồi bẫy và tên lửa hành trình chuẩn hóa theo hàng nghìn chiếc. Các cơ quan tình báo Ukraine ước tính Nga sản xuất khoảng 120 tên lửa đạn đạo mỗi tháng, vượt xa tổng sản lượng tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ.

Moscow cũng đang phát triển các UAV đánh chặn và vẫn triển khai một số lượng lớn các tổ hợp phòng không S-400 và S-300 hiện đại.

Điều quan trọng là ngành công nghiệp quốc phòng của Nga được hỗ trợ bởi các chuỗi cung ứng đã chống chịu được các lệnh trừng phạt, tận dụng linh kiện vi điện tử và công nghệ lưỡng dụng của nước ngoài để nhanh chóng điều chỉnh các hệ thống của mình.

Chiến lược của Nga dựa trên một tính toán rằng họ có thể làm kiệt quệ hệ thống phòng thủ của Ukraine trước khi mạng lưới của chính họ bị sụp đổ.