Robot mổ cột sống: Chính xác đến từng milimet, giảm biến chứng

Bệnh lý cột sống ngày càng trẻ hóa, khi nào cần phẫu thuật?

Chia sẻ tại buổi tọa đàm trực tuyến "Ứng dụng robot mổ cột sống chính xác, ít xâm lấn" diễn ra trên Báo Dân trí ngày 14/7, PGS.TS.BS Hoàng Gia Du, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Vinmec Smart City, cho biết nguyên nhân của bệnh lý thoát vị đĩa đệm có thể đến từ quá trình thoái hóa, chấn thương hoặc sự phối hợp của cả hai yếu tố này.

Trước đây, các bệnh lý này thường gặp ở người cao tuổi bởi thoái hóa là quá trình diễn ra theo tuổi tác.

Tuy nhiên, hiện nay có nhiều yếu tố đang làm gia tăng nguy cơ thoát vị đĩa đệm ở người trẻ, như đặc thù công việc văn phòng, lối sống ít vận động, chơi thể thao không đúng cách, hút thuốc lá, thừa cân, béo phì và chấn thương. Đặc biệt, khi cân nặng tăng, áp lực lên cột sống và đĩa đệm cũng lớn hơn, làm tăng nguy cơ vi chấn thương.

Bên cạnh đó, sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán hiện đại giúp phát hiện bệnh sớm hơn. Cũng vì thế, các bệnh lý liên quan đến thoát vị đĩa đệm và cột sống được phát hiện nhiều hơn ở tất cả các nhóm đối tượng, trong đó có người trẻ.

Theo ông, việc chỉ định phẫu thuật cột sống phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Những bệnh nhân bị chèn ép thần kinh cấp tính gây rối loạn vận động, rối loạn cảm giác, yếu hoặc liệt chi, hay rối loạn đại, tiểu tiện cần được phẫu thuật khẩn cấp, thậm chí là phẫu thuật cấp cứu.  

Với các trường hợp đã điều trị bảo tồn đúng phác đồ nhưng không hiệu quả, triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, người bệnh cũng nên được cân nhắc phẫu thuật để xử lý triệt để nguyên nhân.

“Điều trị phẫu thuật cột sống ngày nay mang tính cá thể hóa rất cao. Mỗi cơ thể đều có sự khác biệt về chiều cao, cân nặng, cấu trúc giải phẫu cũng như mức độ tổn thương. Vì vậy, mỗi ca phẫu thuật đều cần được xây dựng kế hoạch điều trị riêng, phù hợp với từng người bệnh”, PGS Du nói.

Ứng dụng robot giúp mổ cột sống an toàn, chính xác hơn

Theo PGS Du, trước đây, điều người bệnh lo lắng nhất là nguy cơ gặp biến chứng khi mổ như liệt, mất khả năng vận động, phải nằm một chỗ… Tuy nhiên, công nghệ hiện đại giúp bảo đảm sự an toàn của phẫu thuật thông qua việc nâng cao độ chính xác.

Hệ thống robot và các công nghệ định vị thế hệ mới cho phép bác sĩ xác định chính xác vị trí cần can thiệp ngay trong lúc phẫu thuật. Nhờ sử dụng dữ liệu thời gian thực, robot giúp hạn chế sai số do thay đổi tư thế người bệnh (nằm ngửa khi chụp cắt lớp vi tính, nhưng khi phẫu thuật lại nằm sấp), giảm nguy cơ tổn thương thần kinh, mạch máu và nâng cao hiệu quả điều trị.

“Trong phẫu thuật cột sống, chỉ một sai lệch rất nhỏ cũng có thể khiến dụng cụ chạm vào thần kinh hoặc mạch máu, từ đó gây ra tai biến, biến chứng. Công nghệ thế hệ mới giúp giảm thiểu những sai số không cần thiết và nâng cao độ chính xác của cuộc phẫu thuật”, PGS Du nói.

Chung quan điểm với PGS Du, ThS.BSNT Vũ Xuân Phước, Giám đốc Trung tâm Cột sống Vinmec Smart City cho biết thêm công nghệ ngày nay đã thay đổi rất nhiều và được ứng dụng rộng rãi trong y học, qua đó hỗ trợ tối đa cho các cuộc phẫu thuật.

Trước đây, phẫu thuật cột sống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của phẫu thuật viên và hình ảnh X-quang hai chiều nên độ chính xác còn hạn chế. Hiện nay, sự hỗ trợ của công nghệ hình ảnh 3D, hệ thống định vị và robot đã giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí cần can thiệp ngay trong quá trình phẫu thuật.

Dữ liệu hình ảnh được thu nhận trực tiếp trong mổ phản ánh đúng tình trạng thực tế của người bệnh, trong khi hệ thống định vị và robot giúp dẫn đường, giữ ổn định quỹ đạo của dụng cụ và hạn chế sai số do thao tác. Nhờ đó, phẫu thuật có thể đạt độ chính xác đến từng milimet, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao độ an toàn cho người bệnh.

BS Phước giải thích, cánh tay robot sử dụng dữ liệu từ hình ảnh ba chiều và hệ thống định vị để thiết lập vị trí, hướng đi và quỹ đạo thao tác. Những thông số này có thể được thiết lập và điều chỉnh ngay trong quá trình mổ.

Cánh tay robot giúp giữ ổn định quỹ đạo của dụng cụ, bảo đảm các thao tác đi đúng hướng, đúng đường. Điều này cũng hạn chế sai số có thể xuất hiện khi cuộc mổ kéo dài hoặc khi các thao tác lặp lại khiến phẫu thuật viên bị mỏi cơ, từ đó ảnh hưởng đến độ chính xác.

“Nhìn chung, những công nghệ hỗ trợ này góp phần nâng cao tối đa mức độ an toàn, đồng thời hỗ trợ phẫu thuật viên thực hiện chính xác từng thao tác, thậm chí có thể tính đến từng milimet. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phẫu thuật thần kinh cột sống, bởi chỉ một sai lệch khoảng một milimet cũng có thể gây ra những biến chứng khó khắc phục cho người bệnh”, BS Phước chia sẻ.

Dù vậy, PGS Du cũng khẳng định, hiện nay, trên thế giới vẫn chưa có loại robot nào có thể tự thực hiện một ca phẫu thuật hoàn toàn. Robot chỉ là một phương tiện hỗ trợ bác sĩ, chứ không thể tự thao tác hay tự đưa ra quyết định.

Bản thân robot là một cỗ máy được lập trình sẵn, không có khả năng suy đoán, phán đoán hay xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình phẫu thuật. Chính bác sĩ là người sử dụng robot để hỗ trợ kiểm soát các nguy cơ, biến chứng và rủi ro.

“Điều quan trọng là robot không thay thế hay chiếm quyền kiểm soát của phẫu thuật viên. Bản chất của cuộc phẫu thuật vẫn do con người thực hiện. Bác sĩ là người đánh giá, phân tích, lập kế hoạch, đồng thời phối hợp với hệ thống định vị và hệ thống dẫn đường để kiểm soát toàn bộ quá trình phẫu thuật.

Nói cách khác, con người vẫn là yếu tố quyết định, còn robot là công cụ giúp nâng cao độ chính xác và an toàn trong từng thao tác phẫu thuật”, PGS Du nhấn mạnh.

Trí tuệ nhân tạo - cuộc cách mạng của loài người

Trong phẫu thuật cột sống, chỉ một sai lệch rất nhỏ cũng có thể khiến dụng cụ chạm vào thần kinh hoặc mạch máu, từ đó gây ra tai biến, biến chứng. Công nghệ thế hệ mới giúp giảm thiểu những sai số không cần thiết và nâng cao độ chính xác của cuộc phẫu thuật.

Theo PGS Du, trí tuệ nhân tạo (AI) là một cuộc cách mạng của loài người. Công nghệ này có khả năng tổng hợp dữ liệu, hỗ trợ phân tích và giúp bác sĩ đưa ra lựa chọn chính xác nhất.

Trong phẫu thuật cột sống, AI giúp tổng hợp dữ liệu để tạo nên hình ảnh 3D, qua đó giúp phẫu thuật viên hình dung rõ sơ đồ, hình khối và cấu trúc giải phẫu. Khi đặt dụng cụ hoặc vật liệu vào đốt sống, bác sĩ có thể biết cần đặt ở vị trí nào, với độ chính xác ra sao.

Công nghệ định vị không gian ba chiều kết hợp dữ liệu thu thập trực tiếp từ người bệnh, phân tích và đồng bộ các dữ liệu đó để đưa ra hình ảnh trực quan, giúp bác sĩ dễ hình dung và thao tác chính xác hơn.

Đối với những trường hợp có giải phẫu thông thường, việc xác định các mốc có thể không quá khó khăn. Tuy nhiên, có những trường hợp cấu trúc giải phẫu bất thường, như mất một bên cuống sống, tiêu cuống sống, thiểu sản hoặc dị dạng, việc đặt dụng cụ vào thân đốt sống để nắn chỉnh sẽ rất khó nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm của bác sĩ.

AI sẽ giúp tổng hợp, đồ họa hóa và mô hình hóa các dữ liệu để bác sĩ nhìn rõ mình đang ở vị trí nào trong không gian cơ thể người bệnh. Khi xác định đúng tọa độ, các thao tác kỹ thuật có thể được thực hiện với độ chính xác gần như tuyệt đối. Nhờ đó, nguy cơ tai biến và biến chứng được giảm thiểu tối đa.

Công nghệ AI còn giúp đo đạc cụ thể vị trí cần sửa chữa, đồng thời kiểm tra lại kết quả sau khi bác sĩ hoàn thành thao tác. Hệ thống máy tính có thể khảo sát lại xem các bước phẫu thuật đã được thực hiện đúng theo kế hoạch lập trình hay chưa, qua đó kiểm chứng chất lượng ngay trong cuộc mổ.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ hiện đại giúp rút ngắn đáng kể thời gian phẫu thuật, có những ca giảm khoảng 1/3 so với trước đây, đồng thời nâng cao độ chính xác, giảm biến chứng và cải thiện hiệu quả điều trị cũng như chất lượng sống của người bệnh.

Theo PGS Du, hiện nay, Việt Nam đã làm chủ nhiều công nghệ hàng đầu thế giới, sử dụng thành thạo các hệ thống hiện đại và kiểm soát được những công nghệ tiên tiến tương đương với nhiều nước phát triển. Trong thời gian qua, hệ thống y tế Vinmec đã đầu tư gần 20 hệ thống robot đa chuyên ngành trên toàn hệ thống.

Hiện nay, đối với các hệ thống sử dụng robot kết hợp công nghệ định vị, dẫn đường, độ chính xác có thể đạt trên 99%.

Theo chuyên gia, xu hướng của y học thế giới hiện nay là điều trị cá thể hóa, trong đó mỗi người bệnh được xây dựng kế hoạch phẫu thuật riêng dựa trên đặc điểm tổn thương, thể trạng và nhu cầu điều trị. Việt Nam cũng đang từng bước tiếp cận xu hướng này với việc triển khai các công nghệ hiện đại như robot, hệ thống định vị dẫn đường và chụp hình ảnh 3D trong mổ.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chúng ta lạm dụng robot trong tất cả các ca phẫu thuật. Robot có thể được ứng dụng cho nhiều loại phẫu thuật cột sống, nhưng bác sĩ sẽ đánh giá từng trường hợp cụ thể để lựa chọn.

Các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện các triệu chứng liên quan đến cột sống hoặc vận động, người dân nên đến cơ sở y tế chuyên sâu để được thăm khám và điều trị kịp thời. Việc khám đúng chuyên khoa ngay từ đầu giúp rút ngắn thời gian điều trị và tránh bỏ sót các tổn thương nghiêm trọng.