Đinh lăng: Thức ăn, vị thuốc

Dân trí Đinh lăng còn gọi là cây gỏi cá là một cây quen thuộc với người Việt Nam chúng ta. Lá đinh lăng thường dùng để ăn gỏi cá như một loại rau, nhiều phụ huynh phơi khô lá để độn gối cho trẻ nhỏ. Rể hay củ đinh lăng được dùng làm thuốc vì thuộc họ hàng với củ nhân sâm.

Gần đây, có đồn thổi những bộ rễ đinh lăng lâu năm có khả năng trị “bá bệnh”, khiến nhiều người không tiếc tiền triệu đi săn lùng.

Dưới đây là những thông tin khoa học về cây đinh lăng…

Đinh lăng: Thức ăn, vị thuốc - 1

Định danh

Đinh lăng còn có tên là cây gỏi cá, nam dương sâm tên khoa học là Polyscias fruticosa, Panax fruticosum, Panax fruticosus là một loài cây nhỏ thuộc chi Đinh lăng (Polyscias) của Họ Ngũ gia bì (Araliaceae). Cây đinh lăng được trồng làm cảnh, thức ăn hay làm thuốc trong y học cổ truyền.

Cây đinh lăng nhỏ, chỉ cao từ 1-2 mét. Lá kép, chẻ khía, mọc so le, lá chét có răng cưa nhọn. Hoa đinh lăng màu lục nhạt hoặc trắng xám, quả dẹt, màu trắng bạc.

Đinh lăng được dùng chủ yếu là phần lá và rễ. Lá được hái, sử dụng quanh năm. Rễ đinh lăng được thu hái vào mùa đông, ở những cây đã có từ 4-5 tuổi trở lên, cỡ độ tuổi này, rễ mới có nhiều hoạt chất. Khi đào lấy rễ, rửa sạch, cắt bỏ phần rễ sát với góc thân. Rễ nhỏ thì dùng cả, nếu rễ to thì dùng phần vỏ rễ.

Thành phần dược liệu

Nhựa trong thân và rễ (củ) đinh lăng có các alcaloit, glucoside, saponin, tannin, flavonoid, vitamin B1 các axit amin tối cần thiết trong đó có lysin, cystein và methionin …và một số chất vi lượng khác.

Theo kết quả nghiên cứu của các khoa dược lý, dược liệu và giải phẫu bệnh lý Viện Y học quân sự Việt Nam, chiết xuất đinh lăng có những tác dụng sau: (1) tăng sức dẻo dai của cơ thể tương tự như nhân sâm, tam thất và các cây khác cùng họ, (2) giảm trương lực cơ tim, làm tim co bóp chậm, huyết áp giảm, (3) tăng cường hô hấp về biên độ và tần số, (4) làm tăng co bóp tử cung nhẹ, (5) tác dụng lợi niệu, (6) tăng sức đề kháng của chuột đối với tác hại của bức xạ siêu cao tần, tác dụng kéo dài hơn Ngũ gia bì, Đương qui, Ba kích, (7) Ngô ứng Long và Xavaev nhận thấy cây thuốc có tác dụng tốt đối các nhà du hành vũ trụ khi luyện tập trong tư thế tĩnh, đầu dốc ngược, do đó các nhà nghiên cứu Nga gọi là "Thuốc sinh thích nghi" (adaptogen) và đã được sử dụng trong chương trình vũ trụ Intercosmos. Viên bột rễ làm tăng khả năng chịu đựng của bộ đội, vận động viên thể dục, thể thao trong các nghiệm pháp gắng sức cũng như luyện tập.

Những cách dùng đinh lăng

* Lá đinh lăng

Đinh lăng: Thức ăn, vị thuốc - 2

Được hái, sử dụng quanh năm. Người ta thường dùng lá như là loại rau ăn kèm, đặc biệt khi ăn gỏi cá. Nhiều bà mẹ đã phơi khô lá đinh lăng để lót gối hoặc trải giường cho con nằm để tạo mùi thơm, chống giật mình và giấc ngủ tốt.

* Rễ đinh lăng

Đinh lăng: Thức ăn, vị thuốc - 3

Thái nhỏ, phơi khô chỗ râm mát, thoáng gió để bảo đảm mùi thơm của dược liệu và bảo đảm hoạt chất của rễ. Khi dùng, để nguyên hoặc tẩm rượu gừng 5% rồi sao qua, tẩm thêm 5% mật ong, sao vàng thơm.

Rễ đinh lăng sau đó có thể dùng: (1) Ngâm rượu, (2) Tán làm thuốc bột và thuốc viên, (3) Thuốc hãm, (4) Thuốc cao đinh lăng.

Đinh lăng: Thức ăn, vị thuốc - 4

* Các đơn thuốc có đinh lăng

Đinh lăng được dùng phối hợp trong các đơn thuốc: (1) Chữa liệt dương, di tinh, mộng tinh, (2) Chữa nóng sốt lâu ngày, (3) Chữa bệnh viêm gan mạn tính, (4) Chữa bệnh thiếu máu, (5) Chữa đau nhức tay chân, phong thấp, (6) Phụ nữ tắc sữa, giúp tăng lượng sữa cho con bú, (7) Ho viêm mãn tính.

Những điều lưu ý

Cũng như các loại cây có nhựa mủ, đinh lăng cho nhựa nhiều nhất ở phần vỏ (chứa cá bó libe). Người ta thường thu hái đinh lăng vào mùa đông, trên những cây trồng từ 3 tuổi trở lên. Khai thác non hàm lượng hoạt chất ít không đảm bảo chất lượng làm thuốc. Những củ rễ quá to, quá già thì chỉ dùng lấy phần vỏ của rễ củ, loại bỏ phần lõi cứng bên trong; nếu củ nhỏ thì mới dùng hết cả.

Cũng là dược chất, chiết xuất của đinh lăng cũng có liều lượng dùng và liều gây độc. Trên chuột, liều chết LD 50 của đinh lăng là 32,9g/kg (nhân sâm 16,5g/kg, ngũ gia bì 14,5g/ kg). Ở liều độc gây xung huyết ở gan, tim, phổi, dạ dày, ruột. Saponin trong đinh lăng có thể gây huyết tán (vỡ hồng cầu). Ở người, uống quá nhiều đinh lăng sẽ bị say, mệt mỏi, tiêu chảy..

Đinh lăng là một thực phẩm chức năng hay thực phẩm thuốc, phần dược chất tập trung ở mủ nhựa phần vỏ thân hay rễ cây. Cần khai thác, sử dụng đúng cách đúng liều lượng.

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

MỚI NHẤT
Cần Thơ: Cứu sống bệnh nhân bị đâm thủng phổi, kéo còn dính chặt ở lưng
Cần Thơ: Cứu sống bệnh nhân bị đâm thủng phổi, kéo còn dính chặt ở lưng

(Dân trí) - Ngày 14/2, nguồn tin từ bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ cho biết, các bác sĩ khoa Ngoại lồng ngực của bệnh viện này vừa cứu sống bệnh nhân bị đâm thủng phổi. Bệnh nhân được đưa đến BV trong tình trạng chiếc kéo vẫn còn đâm xuyên vùng lưng.

Chủ nhật, 14/02/2016 - 04:05

Cóc vàng: Bổ ít, độc nhiều!
Cóc vàng: Bổ ít, độc nhiều!

(Dân trí) - Dù thỉnh thoảng đây đó vẫn có thông tin về ngộ độc thịt cóc với những cái chết thương tâm cho trẻ nhỏ, nhưng vẫn có một số phụ huynh vì quá tin tưởng, đến độ “mê tín” khả năng chữa bệnh suy dinh dưỡng, còi cọc của thịt cóc nên vẫn tự chế biến hoặc mua về cho con

Chủ nhật, 14/02/2016 - 01:35

Những loại thực phẩm giúp hơi thở thơm mát
Những loại thực phẩm giúp hơi thở thơm mát

Để có hơi thở thơm mát, bạn hãy tham khảo những loại thực phẩm dưới đây:

Chủ nhật, 14/02/2016 - 07:58

BV Việt Đức: 17 ca TNGT nặng xin về trong 7 ngày Tết
BV Việt Đức: 17 ca TNGT nặng xin về trong 7 ngày Tết

(Dân trí) - Vui Tết, nhiều người quên tuân thủ luật giao thông, uống rượu bia rồi lái xe, không đội mũ bảo hiểm khiến nhiều ca tai nạn nghiêm trọng xảy ra. Tại BV Việt Đức trong 7 ngày Tết có đến 17 ca nặng xin về là do tai nạn giao thông.

Chủ nhật, 14/02/2016 - 06:32

Giải mã 6 hiểu lầm thường gặp về bệnh ung thư
Giải mã 6 hiểu lầm thường gặp về bệnh ung thư

(Dân trí) - Có phải đường làm tăng nguy cơ ung thư? Những tác nhân gây ung thư hiện đại là nguyên nhân cơ bản nhất của bệnh? Những lý giải dưới đây sẽ giúp làm sáng tỏ những quan niệm sai lầm lớn nhất xung quanh căn bệnh chết người này.

Chủ nhật, 14/02/2016 - 04:32

Bạn biết gì về bệnh tiểu đường thai kỳ?
Bạn biết gì về bệnh tiểu đường thai kỳ?

(Dân trí) - Trắc nghiệm dưới đây sẽ giúp bạn hiểu thêm về các biến chứng của tiểu đường thai nghén và bệnh sẽ ảnh hưởng thế nào đến em bé nếu không được điều trị.

Thứ bảy, 13/02/2016 - 02:09

Các đấng mày râu hãy cảnh giác!
Các đấng mày râu hãy cảnh giác!

Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Mỹ (FDA) vừa cảnh báo các quý ông khi sử dụng các sản phẩm được tiếp thị sai lệch dưới cái mác “thực phẩm chức năng” hay “thuốc bổ” có nguồn gốc từ thiên nhiên, hứa hẹn sẽ cải thiện hoạt động tình dục hoặc làm tăng kích thích tình dục… có thể các sản phẩm này ẩn chứa thành phần thuốc không được công bố, gây nguy hiểm cho sức khỏe.

Thứ bảy, 13/02/2016 - 01:15

100 ca chấn thương, cấp cứu do pháo nổ
100 ca chấn thương, cấp cứu do pháo nổ

(Dân trí) - Theo báo cáo của Bộ Y tế, từ ngày 29 Tết (9/2) đến ngày mùng 5 Tết cả nước ghi nhận khoảng 100 ca chấn thương, cấp cứu do pháo nổ, may mắn không có bệnh nhân tử vong.

Thứ bảy, 13/02/2016 - 11:17

Phát hiện ung thư da qua dấu hiệu “chuối chín trứng cuốc”
Phát hiện ung thư da qua dấu hiệu “chuối chín trứng cuốc”

(Dân trí) - Khi chuối chín, dưới tác động của enzym tyrosinase, trên vỏ chuối sẽ xuất hiện vô số các nốt đen nhỏ. Và các nhà khoa học tin rằng những dấu hiệu này sẽ giúp chẩn đoán nhanh và dễ hơn căn bệnh ung thư da ở người, giúp tăng cơ hội sống cho người bệnh.

Thứ bảy, 13/02/2016 - 10:19

Kháng sinh liều nào là tốt nhất để ngăn ngừa kháng thuốc?
Kháng sinh liều nào là tốt nhất để ngăn ngừa kháng thuốc?

(Dân trí) - Cách tiếp cận đúng đắn để chống lại sự tiến hóa của các vi khuẩn kháng thuốc là sử dụng liều cao nhất nhưng an toàn, hoặc liều thấp nhất nhưng hiệu quả.

Thứ bảy, 13/02/2016 - 08:12

Phật thủ - Thuốc tốt chữa bệnh tiêu hóa
Phật thủ - Thuốc tốt chữa bệnh tiêu hóa

Sau Tết, nhiều người không biết dùng phật thủ để làm gì hoặc dùng tùy tiện nên rất phí phạm. Thực ra, phật thủ là vị thuốc được sử dụng nhiều trong Đông y.

Thứ bảy, 13/02/2016 - 06:17

Tập thể dục đúng: Lúc nào, bao lâu và ở đâu?
Tập thể dục đúng: Lúc nào, bao lâu và ở đâu?

(Dân trí) - Ai cũng biết, tập thể dục dưỡng sinh là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cũng như để chữa bệnh. Nhưng tập thể dục thế nào cho đúng, cho hiệu quả thì thường chưa được lưu ý đúng mức

Thứ bảy, 13/02/2016 - 04:44

ĐÁNG QUAN TÂM
Một người Trung Quốc nhiễm vi rút Zika
Một người Trung Quốc nhiễm vi rút Zika

Chiều 11/2, Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho biết ngày 10-2,Ủy ban Y tế và Kế hoạch hóa gia đình Trung Quốc thông báo đã ghi nhậntrường hợp đầu tiên nhiễm vi rút Zika xâm nhập về từ vùng dịch.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 10:02

“Giải độc” cơ thể thế nào mới đúng?
“Giải độc” cơ thể thế nào mới đúng?

(Dân trí) - Năm mới đã đến có nghĩa là chúng ta có vô số lý do để tích trữ đủ các loại rau, mua những loại nước quả đắt tiền và đăng lên mạng vô số những bức ảnh về những đĩa sa lát “thanh lọc” cơ thể.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 02:17

Lệch huyết Tam Giang: "Sung lắm"
Lệch huyết Tam Giang: "Sung lắm"

(Dân trí) - Tam Giang-Cầu Hai là hệ đầm phá lớn nhất nước ta. Chỉ riêng phá Tam Giang đã chiếm đến 11% tổng diện tích đầm phá cả nước, khoảng 52 km2. Phá trải dài 24 km dọc theo bờ biển, từ cửa sông Ô Lâu đến của sông Hương, qua địa phận ba huyện Phong Điền, Quảng Điền và Hương Trà, Thừa Thiên Huế. Độ sâu trung bình từ 2 đến 4m, có nơi sâu đến 7m.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 01:27

Omega 3 và "đồng loại"
Omega 3 và "đồng loại"

(Dân trí) - Omega là một nhóm các axit béo chưa no, rất cần thiết cho cơ thể (essential fatty acid, EFA). Cơ thể không tự tổng hợp được mà chỉ được đưa vào cơ thể từ thức ăn.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 10:32

“Công chúa bệnh viện” kể chuyện dùng ý chí chiến thắng ung thư
“Công chúa bệnh viện” kể chuyện dùng ý chí chiến thắng ung thư

27 tuổi bị di căn cổ tử cung, hơn 10 năm sau lại di căn dạ dày nhưng người phụ nữ được mệnh danh “công chúa bệnh viện”, bà Đinh Thị Bảy (SN 1946, trú tại số 104, Hàm Tử Quan, Hà Nội) vẫn quyết tâm có thêm con như một kỷ niệm để lại cho chồng. Chuyện cách đây đã 40 năm, song khi nhắc lại bà Bảy vẫn rưng rưng như mới ngày hôm qua.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 09:18

Cách nào giảm chấn thương khi đi bộ, chạy bộ?
Cách nào giảm chấn thương khi đi bộ, chạy bộ?

(Dân trí) - Chạy bộ, đi bộ nhanh là hoạt động thể thao được ưa chuộng bởi cách thức tập luyên đơn giản, không đòi hỏi dụng cụ hay khu vực tập chuyên biệt. Tuy nhiên, chính vì vậy mà nhiều người đã gặp các chấn thương mãn tính mà không biết rằng nguyên nhân là do mình đi chưa đúng tư thế.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 08:14

Vui Xuân hết bệnh
Vui Xuân hết bệnh

Sau vài tháng của mùa đông ảm đạm, Xuân đến rộn ràng như vị khách quí của nhân gian

Thứ sáu, 12/02/2016 - 07:13

Những tai nạn nhớ đời vì chuyện “yêu” ngày Tết
Những tai nạn nhớ đời vì chuyện “yêu” ngày Tết

Dịp Tết nghỉ ngơi dài ngày, lại vào thời điểm đón năm mới, nhiều cặp vợ chồng hứng chí “lì xì” nhau bằng phút yêu đương lãng mạn. Có đôi hoan hỉ vui mừng nhưng không ít cặp dở khóc dở cười vì những tai nạn khó nói.

Thứ năm, 11/02/2016 - 03:44

"Tút" lại dung nhan đón xuân về
"Tút" lại dung nhan đón xuân về

(Dân trí) - Mùa xuân đang rộn ràng gõ cửa, mọi người, đặc biệt phái nữ, đều cũng muốn mình mới, đẹp và hoàn hảo hơn để vui đón tân niên. Nhưng, làm thế nào để mong ước giản đơn ấy trở thành hiện thực…..

Thứ năm, 11/02/2016 - 02:28

Uống như thế nào để hạn chế tác hại của rượu?
Uống như thế nào để hạn chế tác hại của rượu?

(Dân trí) - Trong những ngày Tết không thể thiếu những ly rượu chúc nhau sức khỏe, thành đạt, dù muốn cũng khó chối từ. Những cách dưới đây sẽ giúp bạn đỡ “biêng biêng” vì uống rượu và giảm bớt các tác hại không mong muốn.

Thứ năm, 11/02/2016 - 01:25

Đồ ăn vặt “lành mạnh” có thể khiến bạn tăng cân
Đồ ăn vặt “lành mạnh” có thể khiến bạn tăng cân

(Dân trí) - Ăn vặt để ngăn cơn đói là việc chúng ta rất hay làm, nhưng việc chọn món ăn vặt không đúng có thể gây hại nhiều hơn lợi.

Thứ năm, 11/02/2016 - 10:19

Bài tập chữa mắt cận thị
Bài tập chữa mắt cận thị

(Dân trí) - Cận thị là bệnh lý phổ biến nhất của khúc xạ mắt.Ước tính 30% người châu Âu và 60% người châu Á bị cận thị. Trong hầu hết các trường hợp, bệnh xảy ra trước 20 tuổi. Về giải phẫu, nhãn cầu bị kéo dài, gây ra sự khúc xạ ánh sáng không đúng, các tia sáng rơi vào nhãn cầu và hội tụ ở trước thay vì trên võng mạc.

Thứ năm, 11/02/2016 - 08:11