Cận cảnh quy trình tìm ra “kẻ thù” hàng đầu của bác sĩ ghép tạng

Đằng sau mỗi ca ghép tạng thành công đều cần quá trình xét nghiệm nhằm xác định mức độ hòa hợp mô giữa người hiến và người nhận. Nếu không có sự phù hợp về miễn dịch, cơ thể người có thể nhận diện tạng là yếu tố “lạ” và hình thành phản ứng đào thải.

Mỗi ngày tại Bộ môn - Trung tâm Huyết học Truyền máu, Bệnh viện Quân y 103, các y bác sĩ, kỹ thuật viên sẽ tiến hành đánh giá mức độ tương hợp miễn dịch giữa người hiến và người nhận tạng thông qua nhiều xét nghiệm chuyên sâu.

Một trong những xét nghiệm quan trọng trước ghép là xét nghiệm định type HLA độ phân giải cao cho 1 locus (A, B, C, DR, DQ, DP) bằng kỹ thuật PCR-SSO.

Theo TS.BSCKII Tạ Việt Hưng, Giám đốc Trung tâm Huyết học và Truyền máu, Bệnh viện Quân y 103, có thể hình dung HLA gần giống nhóm máu của bạch cầu, thể hiện sự khác biệt giữa tế bào của người này với người khác. Vì vậy, xét nghiệm HLA giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đánh giá mức độ tương thích mô giữa người hiến và người nhận tạng.

"Người ghép tạng và người hiến tạng phải có sự phù hợp về HLA trước khi ghép. Đây là một trong những yếu tố then chốt quyết định đến sự thành công của cuộc ghép", TS Hưng cho biết.

Nhân viên thực hiện quy trình định type HLA bằng kỹ thuật PCR-SSO theo các bước tuần tự. Trước tiên, ADN được tách chiết từ mẫu máu toàn phần. Sau khi tinh sạch, ADN được thu nhận và điều chỉnh nồng độ phù hợp để sử dụng cho bước khuếch đại.

ADN được khuếch đại bằng phản ứng PCR với các cặp mồi đặc hiệu cho từng locus HLA. ADN sau khuếch đại được biến tính và trung hòa, sau đó lai với hỗn hợp các hạt bead mang probe đặc hiệu cho từng locus HLA.

Quá trình lai được thực hiện ở nhiệt độ và thời gian theo quy trình kỹ thuật nhằm tạo sự bắt cặp đặc hiệu giữa sản phẩm ADN và các probe tương ứng.

Sau bước lai, các hạt được rửa và tiến hành gắn nhãn bằng thuốc thử SAPE (Streptavidin-Phycoerythrin). Các sản phẩm sau cùng được chuyển đọc kết quả và phân tích trên hệ thống Luminex. Dựa trên các tín hiệu huỳnh quang thu được và phần mềm phân tích chuyên dụng, kiểu gen HLA của từng locus được xác định.

Kết quả định type HLA cung cấp cơ sở để đánh giá mức độ tương hợp, hỗ trợ lựa chọn người hiến phù hợp, góp phần giảm nguy cơ thải ghép và kéo dài thời gian hoạt động của mảnh ghép.

Một kỹ thuật khác trong chu trình xét nghiệm miễn dịch là định danh kháng thể kháng HLA bằng hệ thống Luminex. Xét nghiệm giúp phát hiện và xác định đặc hiệu các kháng thể HLA có trong huyết thanh người bệnh.

Huyết thanh được ủ với các hạt bead mang kháng nguyên HLA lớp I và lớp II. Sau đó, mẫu được rửa và ủ với PE-conjugated anti-human IgG để gắn nhãn các kháng thể. Tín hiệu huỳnh quang được đọc và phân tích trên hệ thống Luminex, qua đó xác định đặc hiệu kháng thể kháng HLA.

Kết quả xét nghiệm giúp đánh giá mức độ mẫn cảm miễn dịch và nguy cơ thải ghép trước ghép, đồng thời hỗ trợ tiên lượng và theo dõi người bệnh sau ghép.

Bên cạnh định type HLA và định danh kháng thể kháng HLA, mẫu của người hiến và người nhận được sử dụng để thực hiện xét nghiệm Lympho cross-match nhằm phát hiện kháng thể kháng HLA của người nhận có khả năng phản ứng với tế bào lympho của người hiến trước ghép.

Trong xét nghiệm, lympho của người hiến được chuẩn bị từ máu toàn phần, sau đó ủ với huyết thanh người nhận. Các kháng thể gắn trên bề mặt tế bào được phát hiện bằng kháng thể anti-IgG-FITC, đồng thời sử dụng các dấu ấn CD3-PE và CD19-PC5 để phân biệt quần thể lympho T và lympho B. Sau khi rửa, mẫu được phân tích trên hệ thống Flow Cytometry DxFLEX.

Kết quả được đánh giá riêng trên quần thể lympho T và lympho B. Cross-match âm tính khi cả lympho T và lympho B đều nằm trong vùng âm tính. Cross-match dương tính khi lympho T và/hoặc lympho B nằm trong vùng dương tính, cho thấy người nhận có kháng thể phản ứng với tế bào lympho của người hiến.

Xét nghiệm Cross-match là cơ sở quan trọng để đánh giá nguy cơ phản ứng miễn dịch và thải ghép, đặc biệt thải ghép tối cấp, từ đó hỗ trợ lựa chọn người hiến phù hợp trước khi tiến hành ghép.

Theo TS Hưng, các xét nghiệm có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá tương hợp miễn dịch, hỗ trợ lựa chọn người hiến phù hợp, giảm nguy cơ thải ghép và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Việc làm chủ các kỹ thuật xét nghiệm miễn dịch cũng giúp bác sĩ có thêm cơ sở khoa học để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng trường hợp ghép tạng.

"Chúng tôi xác định xét nghiệm miễn dịch giữa người hiến và người nhận tạng là một trong những kỹ thuật mũi nhọn cần tập trung đầu tư và phát triển để đáp ứng yêu cầu của những kỹ thuật ghép tạng phức tạp hơn trên cơ thể người", TS Hưng cho biết thêm.