Điểm mặt "tứ đại gia" giàu nhất Sài Gòn

Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, ở Sài Gòn nổi lên tứ đại hào phú lẫy lừng: “Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Định”.

Họ không chỉ giàu nhất Sài Gòn, mà còn giàu nhất Nam Kỳ lục tỉnh và Đông Dương. Tuy nhiên, theo một số tài liệu, vị trí thứ tư còn được dành cho một số đại phú hộ khác: Tứ Trạch, Tứ Hóa hoặc Tứ Bưởi.

Nhất Sỹ - Lê Phát Đạt (1841-1900)

Lê Phát Đạt, còn có tên gọi là Sỹ, về sau được Pháp phong Huyện hàm, nên còn được gọi là Huyện Sỹ và có tên thánh Philipphê.

Huyện Sỹ sinh ra trong một gia đình theo đạo công giáo tại Cầu Kho (Sài Gòn) nhưng quê quán ở Tân An (Long An). Thuở nhỏ, ông được đi học trường Dòng tại Penang (Malaysia), nên thông thạo các ngôn ngữ: La tinh, Pháp, Hán và quốc ngữ (chữ Việt mới sơ khai). Do trùng tên với một người thầy dạy nên đổi tên thành Lê Phát Đạt. Khi về nước, ông được Chính phủ Nam Kỳ bổ dụng làm thông ngôn, rồi làm Ủy viên Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ (từ năm 1880). Tuy nhiên, phần lớn thời gian ông dành cho hoạt động phát triển nông nghiệp và truyền bá đạo thiên chúa. Nhà thờ Huyện Sỹ (tại quận 1, TP HCM ngày nay) và nhà thờ Hạnh Thông Tây (tại quận Gò Vấp) do ông bỏ tiền ra xây cất trên đất của mình.

Các con của Huyện Sỹ như: bà Lê Thị Bính (mẹ của Nam Phương hoàng hậu), Lê Phát Thanh, Lê Phát Vĩnh, Lê Phát Tân… đều là những đại điền chủ có rất nhiều đất đai ở Tân An, Đức Hòa, Đức Huệ và Đồng Tháp Mười… Riêng con cả Lê Phát An được vua Bảo Đại phong tước An Định Vương, là người duy nhất trong lịch sử Nam Kỳ thuộc hàng dân dã, không là “hoàng thân, quốc thích” được lên ngôi vị cao quý nhất của triều đình.

Tương truyền, năm 1934, nhân dịp gả cháu gái Nguyễn Hữu Thị Lan cho vua Bảo Đại, Lê Phát An đã tặng cho Nam Phương hoàng hậu 1 triệu đồng tiền mặt để làm của hồi môn (tương đương 20.000 lượng vàng lúc bấy giờ).

Năm 1900, ông Lê Phát Đạt mất. Sau khi vợ ông - bà Huỳnh Thị Tài qua đời năm 1920, người ta mới đưa xác hai ông bà chôn ở gian chái sau cung thánh nhà thờ Huyện Sĩ như một nhà mồ.

Nhì Phương - Đỗ Hữu Phương (1844-1914)

Do được Pháp phong Tổng đốc hàm nên Đỗ Hữu Phương còn được gọi là Tổng đốc Phương. Ông sinh tại Chợ Đũi (Sài Gòn), gốc người Minh Hương, biết chữ Hán, nói được một số tiếng Pháp.

Đỗ Hữu Phương còn được gọi là Tổng đốc Phương, được mệnh danh là người giàu thứ nhì Sài Gòn xưa.

Năm 1872, Đỗ Hữu Phương được Thống đốc Nam Kỳ chỉ định làm hội viên Hội đồng thành phố Chợ Lớn. Năm 1879, ông làm phụ tá cho Xã Tây Chợ Lớn. Ở chức việc này, ông Phương không bỏ qua cơ hội để làm giàu, làm trung gian để các thương gia hối lộ cho viên chức Pháp. Nhờ vậy, sự nghiệp của ông trở nên đồ sộ nhất nhì ở Sài Gòn thời đó.

Đỗ Hữu Phương chính là một trong những người đề xướng và đã bỏ tiền ra xây trường Collège de Jeunes Filles Indigènes vào năm 1915, tức trường Nữ Trung học Sài Gòn, mà người dân thường gọi là trường Áo Tím (nay là Trường Trung học Phổ thông Nguyễn Thị Minh Khai)…

Trước 1975, ở Chợ Lớn có con đường Tổng Đốc Phương, mà bây giờ là Châu Văn Liêm thuộc quận 5.

Tam Xường - Lý Tường Quan (1842-1896)

Bá hộ Xường, tên thật là Lý Tường Quan, tự Phước Trai, sinh năm 1842, mất năm 1896.

Cuộc đời và sự nghiệp của Bá hộ Xường, sách vở biên chép rất ít, chỉ biết đại khái ông là người Minh Hương, lánh nạn phong kiến nhà Thanh, sang đất Nam Kỳ, vào học trường Tây, rồi làm thông ngôn cho chính quyền Pháp - rất được yêu mến và trọng dụng bởi sự thông minh, đắc dụng. Năm 30 tuổi, ông bỏ nghề thông ngôn bước vào lĩnh vực kinh doanh lương thực dịch vụ, thầu cung cấp vật dụng thức ăn, độc quyền cung cấp thịt cá cho Sài Gòn và các tỉnh lân cận.

Sách Sài Gòn năm xưa của Vương Hồng Sển chép: Hộ Xường vốn là thông ngôn xuất thân. Sớm xin thôi, ra lãnh thầu cung cấp vật dụng thức ăn cho thị xã, rồi mua đất xây cất biệt thự tại vùng Chợ Lớn để cho thuê và bán. Nhờ khéo tay thêm gặp thời, ông trở thành cự phú không mấy hồi… Thế nhưng, sau khi ông chết, số tài sản kếch sù đều bị con cháu nhanh chóng bán tiêu xài hết. Cái mà nay còn lại là khu nhà mồ cổ khá kiên cố do “tôn tử tương tề đồng tâm” xây dựng vào tháng 12/1896, hiện ở gần di tích Địa đạo Phú Thọ Hòa, thuộc phường 18, quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.

Tứ Định – Trần Hữu Định

Người xếp hạng tư là bá hộ Định, tên thật Trần Hữu Định. Xuất thân là chủ tiệm cầm đồ (hoá ra thời ấy đã có dịch vụ “cầm, cắm”), rồi được chính quyền Pháp cho làm Hộ trưởng (bấy giờ, Chợ Lớn là một tỉnh riêng biệt gồm 20 hộ, độc lập cùng với tỉnh Gia Định) kinh doanh đất đai, xuất nhập khẩu vải sợi, ông phất lên nhanh chóng nhờ biết nắm thời cơ những lúc hàng khan hiếm.

Có biệt thự ở nhiều nơi và cũng như bá hộ Xường, danh xưng bá hộ Định hay Hộ Định là do dân Chợ Lớn thấy ông giàu có nên gọi như vậy. Sau khi ông mất, con cháu không biết giữ của, tiêu xài và xoá sạch vết tích của nhà cự phú này.

Năm 1960, trong tác phẩm Sài Gòn năm xưa, Vương Hồng Sển mô tả cơ ngơi của Trần Hữu Định như sau: “Nhà ở khoảng giữa đường Trần Thanh Cần, gần dốc cầu Palikao một đầu và chợ Quách Đàm một đầu. Ngôi nhà năm căn trệt chạm trổ thật khéo, cột cẩm lai bóng ngời ngó thấy mặt; trong nhà từ cái bàn, cái ghế, cái đôn sành đều có vẻ cũ xưa. Mấy năm trước chính mắt tôi còn thấy làu làu vững chắc tuy khuỷnh vườn sân trước đã bị cắt xén sát mặt tiền nhường chỗ làm thềm và đường cái mở rộng nên lấp kênh. Gần đây, vì đất chợ cao giá nên tuy nhà lập làm phần hương hoả mà con cháu đã bán và dỡ đi. Thay vào đó là một dãy phố lầu tiệm buôn khách trú. Phần hoa lợi tuy có thêm, nhưng thiệt hại về cổ tích từ đây và cứ theo đà này, đô thành Sài Gòn ngày một mất dần những dấu vết xưa...”.

Theo An Đông

Đất Việt

Tag :
MỚI NHẤT
Đỗ ĐH với 27 điểm, cậu học trò nghèo lo không có tiền học
Đỗ ĐH với 27 điểm, cậu học trò nghèo lo không có tiền học

(Dân trí) - Ngày nhận giấy báo đậu ĐH, cậu học trò Trần Đình Dũng nấn ná mãi mới thông báo cho bố biết. Hai bố con vừa mừng, vừa lo, lo vì ngày nhập học sắp đến mà chưa có tiền. Thương con thiệt thòi từ bé, anh Tình đã động viên con đi học...

Thứ năm, 08/09/2011 - 09:19

“Mẹ ơi, xin đừng mang con về con sợ phải chết lắm”
“Mẹ ơi, xin đừng mang con về con sợ phải chết lắm”

(Dân trí) – Người mẹ nghèo rối bời tâm can nhìn đứa con thơ cố níu lấy tay mình van lơn. Chị bối rối vì trót nói trước mặt con “chắc phải mang bé về”. Dẫu biết rằng chị sẽ vĩnh viễn mất con nhưng vợ chồng chỉ còn hai bàn tay trắng, chị biết làm gì hơn.

Thứ năm, 08/09/2011 - 08:55

Truy tặng liệt sĩ cho xóm trưởng hy sinh cứu người trong lũ
Truy tặng liệt sĩ cho xóm trưởng hy sinh cứu người trong lũ

(Dân trí) - Bị lũ cuốn trôi sau khi dũng cảm cứu người, ông Đặng Văn Ký, xóm trưởng xóm Tài Năng, xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc, vừa được Đảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu liệt sĩ.

Thứ năm, 08/09/2011 - 08:21

Đồ chơi trung thu truyền thống lép vế trước hàng Trung Quốc
Đồ chơi trung thu truyền thống lép vế trước hàng Trung Quốc

(Dân trí) - Mặc dù chủ yếu là hàng Trung Quốc với mức giá tăng 30% so với năm trước nhưng thị trường quà tặng dành cho trẻ em dịp Tết Trung thu tại Hà Nội những ngày cao điểm được ghi nhận là rất sôi động và hút hàng.

Thứ năm, 08/09/2011 - 07:58

Cứu bé trai suýt bị chôn sống theo mẹ
Cứu bé trai suýt bị chôn sống theo mẹ

Ngày 7/9, Trạm y tế xã Trà Cang (H.Nam Trà My, Quảng Nam) xác nhận cán bộ của trạm vừa can thiệp, cứu một bé trai sơ sinh suýt bị gia đình chôn sống theo mẹ vì hủ tục.

Thứ năm, 08/09/2011 - 07:53

Hạ giá nhà thu nhập thấp bằng cách nào?
Hạ giá nhà thu nhập thấp bằng cách nào?

(Dân trí) - Nhà thu nhập thấp nhưng giá quá cao khiến cho nhiều người đủ điều kiện khó tiếp cận. Thậm chí một số người trúng nhà nhưng không đủ tiền để mua phải tìm cách tháo chạy.

Thứ năm, 08/09/2011 - 07:30

Ai giàu nhất Trung Quốc?
Ai giàu nhất Trung Quốc?

(Dân trí) - Theo bảng xếp hạng các nhân vật giàu nhất Trung Quốc vừa được công bố, chủ nhân của vị trí đầu bảng đã thuộc về một cựu giám đốc nhà máy sản xuất vũ khí với khối tài sản lên tới 11 tỷ USD.

Thứ năm, 08/09/2011 - 07:21

Lầu Năm Góc Mỹ báo động tại các căn cứ quân sự
Lầu Năm Góc Mỹ báo động tại các căn cứ quân sự

(Dân trí) - Lầu Năm Góc hôm qua đã nâng mức báo động tại các căn cứ quân sự Mỹ - chủ yếu là các căn cứ trong nước, và cả tại Lầu Năm Góc, vài ngày trước lễ kỷ niệm 10 năm vụ khủng bố 11/9.

Thứ năm, 08/09/2011 - 06:53

5 “quan xã” bị khởi tố vì "rút ruột" tiền đền bù
5 “quan xã” bị khởi tố vì "rút ruột" tiền đền bù

(Dân trí) - Trong quá trình công tác, hòng chiếm đoạt số tiền đền bù giải phóng mặt bằng nên các đối tượng nguyên là cán bộ xã Quảng Thịnh, huyện Quảng Xương đã móc nối với nhau để lập hồ sơ khống. Các đối tượng trên đã bị cơ quan CSĐT khởi tố chờ ngày xét xử.

Thứ năm, 08/09/2011 - 06:46

Tìm giải pháp cơ bản lâu dài cho vấn đề Biển Đông
Tìm giải pháp cơ bản lâu dài cho vấn đề Biển Đông

Tại buổi tiếp Ủy viên Quốc vụ Quốc vụ Trung Quốc Đới Bỉnh Quốc, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho rằng, về vấn đề biển Đông, hai bên cần thông qua đối thoại chân thành, tôn trọng và tin cậy lẫn nhau, trên cơ sở luật pháp quốc tế… để tìm kiếm giải pháp cơ bản lâu dài.

Thứ năm, 08/09/2011 - 01:46

Hà Nội chuẩn bị lắp đặt 500 trụ nước cứu hỏa
Hà Nội chuẩn bị lắp đặt 500 trụ nước cứu hỏa

(Dân trí) - Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, UBND Thành phố vừa chấp thuận đầu tư xây dựng, lắp đặt 500 trụ, điểm lấy nước cứu hỏa trên địa bàn giai đoạn 2011 - 2012. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 101,4 tỷ đồng.

Thứ năm, 08/09/2011 - 01:33

Xe buýt lật nhào, hơn 40 người thoát chết trong gang tấc
Xe buýt lật nhào, hơn 40 người thoát chết trong gang tấc

(Dân trí) - Do đường trơn, lại chạy với tốc độ cao, chiếc xe buýt chở hơn 40 người khi vào cua đã bất ngờ va quệt với xe tải đang lưu thông theo hướng ngược chiều và lật nhào xuống bên đường.

Thứ năm, 08/09/2011 - 12:08

ĐÁNG QUAN TÂM
Hòa Phát HN chính thức bị xóa sổ trên bản đồ V-League
Hòa Phát HN chính thức bị xóa sổ trên bản đồ V-League

(Dân trí) - Trải qua nhiều cuộc bàn thảo, hôm nay (7/9) tập đoàn Hòa Phát sớm hoàn tất thủ tục chuyển giao đội bóng, suất dự V-League, cơ sở vật chất cho Hà Nội ACB. Cái tên Hòa Phát HN đã chính thức bị xóa sổ khỏi bản đồ bóng đá sau 8 năm tồn tại.

Thứ tư, 07/09/2011 - 09:28

Một giám đốc bị đâm chết vì va chạm giao thông
Một giám đốc bị đâm chết vì va chạm giao thông

(Dân trí) - Sau khi xảy ra va chạm giao thông, anh Huy Hoàng liền bỏ chạy thoát thân. Vài phút sau, anh này quay lại lấy xe máy thì bị đối thủ dùng dao mổ lợn đâm tới tấp. Với nhiều thương tích nghiêm trọng, nạn nhân đã tử vong tại chỗ.

Thứ tư, 07/09/2011 - 09:18

Máy bay Nga gặp tai nạn thảm khốc, ít nhất 43 người chết
Máy bay Nga gặp tai nạn thảm khốc, ít nhất 43 người chết

(Dân trí) - Ít nhất 43 người hôm nay đã thiệt mạng khi một chiếc máy bay chở một đội bóng gậy trên băng của Nga gặp nạn trong lúc cất cánh gần thành phố Yaroslavl, cách Mátxcơva khoảng 250km về phía đông bắc.

Thứ tư, 07/09/2011 - 08:38

Ấn tượng ảnh núi lửa phun trào nhìn từ vũ trụ
Ấn tượng ảnh núi lửa phun trào nhìn từ vũ trụ

(Dân trí) - Nhìn từ vũ trụ cách xa Trái đất hàng trăm kilomet, những núi lửa hung dữ, phun trào khói và tro bụi ngùn ngụt đã trở thành những hình ảnh kỳ vĩ, ấn tượng.

Thứ tư, 07/09/2011 - 05:42

An vị tượng Phật ngọc lớn nhất Việt Nam
An vị tượng Phật ngọc lớn nhất Việt Nam

(Dân trí) - Lễ An vị tượng Phật ngọc nguyên khối lớn nhất Việt Nam vừa được sách kỷ lục Guiness Việt Nam xác lập sẽ diễn ra vào lúc 20h00 ngày 15/9/2011 (tức 18/8 năm Tân Mão) tại chùa Tùng Vân (thị trấn Thổ Tang, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc).

Thứ tư, 07/09/2011 - 04:59

Nam thanh niên tử vong vì bồn nước rơi trúng đầu
Nam thanh niên tử vong vì bồn nước rơi trúng đầu

(Dân trí) - Đang chăm chú làm việc, bất ngờ anh Tý bị một bồn nước loại 500 lít rơi từ độ cao trên 10 mét rơi trúng đầu khiến anh này chết ngay sau đó. Một công nhân khác cũng bị thương nặng được đưa đi cấp cứu trong tình trạng khá nguy kịch.

Thứ tư, 07/09/2011 - 04:55

10 năm sau vụ 11/9: Nước Mỹ thiếu tự tin và ít tự do hơn?
10 năm sau vụ 11/9: Nước Mỹ thiếu tự tin và ít tự do hơn?

Mặc dù Osama bin Laden đã bị tiêu diệt, nhìn chung thì cho tới giờ những kẻ khủng bố đang nắm thế thượng phong: nước Mỹ đã trở nên thiếu tự tin hơn, kém an toàn hơn và ít tự do hơn, như phân tích của tác giả Doug Bandow trên tạp chí Forbes.

Thứ tư, 07/09/2011 - 04:38

Thăm ngôi nhà mồ độc nhất vô nhị
Thăm ngôi nhà mồ độc nhất vô nhị

(Dân trí) - Tại thôn BơLiêng, xã Ating, huyện Đông Giang, Quảng Nam có một ngôi nhà mồ (Ping) của người Cơtu có thể coi là “độc nhất vô nhị”. Một tác phẩm điêu khắc đặc sắc trên gỗ, rất hiếm hoi còn sót lại…

Thứ tư, 07/09/2011 - 04:19

Thủ tướng dự lễ khánh thành Trung tâm sản xuất chương trình truyền hình VN
Thủ tướng dự lễ khánh thành Trung tâm sản xuất chương trình truyền hình VN

(Dân trí) - Sáng nay (7/9), dự lễ khánh thành Trung tâm sản xuất chương trình hiện đại nhất Việt Nam bước 1 - giai đoạn 1, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu sớm xây dựng Đài Truyền hình Việt Nam trở thành tập đoàn truyền thông mạnh, có uy tín trong khu vực và thế giới.

Thứ tư, 07/09/2011 - 03:33

Hoàng My tự tin diện bikini tiếp xúc ban giám khảo
Hoàng My tự tin diện bikini tiếp xúc ban giám khảo

(Dân trí) -Người đẹp dự thi HHHV đã có buổi tiếp xúc với BGK hôm 6/9. Các cô gái diện bikini khoe vẻ đẹp hình thể và qua buổi gặp gỡ, BGK đã phần nào lựa chọn được ứng viên cho Top 16 (15 người do BGK chọn và 1 người được bình chọn nhiều nhất trên mạng).

Thứ tư, 07/09/2011 - 03:28

Bám trụ 6 ngày trên cột đài truyền hình để trốn cảnh sát
Bám trụ 6 ngày trên cột đài truyền hình để trốn cảnh sát

(Dân trí) - Một thanh niên vô gia cư sống tại bang Oklahoma (Mỹ) đã trèo lên 1 tháp truyền hình và “bám trụ” trên đó 6 ngày liên tục mà không hề ăn uống để trốn khỏi sự truy đuổi của cảnh sát.

Thứ tư, 07/09/2011 - 03:02

Leo lên tầng thượng để dọa… công an
Leo lên tầng thượng để dọa… công an

Chiều 6/9, hàng chục người dân hiếu kỳ đã kéo đến trước căn nhà số 2 đường Trần Hưng Đạo, TP. Nha Trang (Khánh Hòa) để dõi theo lực lượng chức năng thuyết phục một nam thanh niên (bị còng tay) ngồi vắt vẻo trên tầng thượng của ngôi nhà.

Thứ tư, 07/09/2011 - 02:55