Những người phụ nữ mở lối đưa hàng trăm liệt sĩ trở về từ lòng đất

Có những cuộc trở về bắt đầu từ một ký ức tưởng như đã nằm lại cùng thời gian. Ở Đồng Tháp, ký ức ấy được một người phụ nữ lưu giữ qua lời kể của mẹ chồng. Từ câu chuyện đó, bà Lê Thị Ngân Hà (56 tuổi, trú ấp Cả Cái, xã Tân Thành) tìm đến Đội K91, cung cấp thông tin về một khu đất từng là nghĩa trang liệt sĩ.

Ở một nơi khác, cuộc tìm kiếm lại bắt đầu từ một khu vườn sầu riêng. Bà Lê Thị Đón (54 tuổi) sẵn sàng để lực lượng chức năng đào tìm trên diện tích gần 3.000m2, nơi gia đình đã trồng cây, chăm sóc và thu hoạch nhiều năm.

Giữa hai câu chuyện ấy là một người phụ nữ đã qua đời nhưng để lại một ký ức quý giá, giúp những người lính có thêm manh mối trên hành trình tìm kiếm đồng đội.

Những ký ức không để người nằm lại bị lãng quên

Mẹ chồng bà Hà từng là thương binh, đồng thời quản lý Nghĩa trang Cả Cái cũ. Khi còn sống, bà từng trực tiếp tham gia chôn cất nhiều liệt sĩ nên biết rõ khu vực này từng có những người lính nằm lại.

Theo thời gian, nghĩa trang không còn giữ nguyên hình hài. Đất đai thay đổi, cây cối phủ xanh, những dấu tích chiến tranh dần bị xóa mờ. Nhưng câu chuyện về những người đã nằm xuống vẫn được mẹ chồng bà Hà kể lại. Sau khi mẹ chồng qua đời, bà Hà vẫn ghi nhớ những thông tin ấy.

Tháng 8, bà tìm đến Đội K91 và cung cấp thông tin về khu vực nghĩa trang cũ. Từ nguồn tin của người dân, lực lượng tìm kiếm tiến hành khảo sát, xác minh và tổ chức tìm kiếm. Kết quả, 66 hài cốt liệt sĩ được quy tập tại khu vực vườn dừa.

Một câu chuyện được kể lại sau nhiều thập niên đã trở thành manh mối giúp hàng chục người lính được đưa ra khỏi lòng đất.

Cũng trong hành trình ấy, một khu vườn sầu riêng ở xã Ngũ Hiệp trở thành nơi lực lượng tìm kiếm tập trung nhiều ngày.

Khu đất gần 3.000m2 từng là Nghĩa trang cũ Bình Hòa A. Khoảng 15 năm trước, gia đình bà Đón bắt đầu trồng sầu riêng. Những cây sầu riêng lớn dần, trở thành nguồn thu nhập đáng kể cho gia đình.

Thế nhưng, dưới những tán cây ấy có thể vẫn còn những người lính chưa được tìm thấy.

Cha bà Đón, cụ Lê Văn Tưởng, khi còn sống từng phát hiện 3 bộ hài cốt trong lúc xẻ rãnh trồng sầu riêng. Sau khi báo chính quyền và đưa các liệt sĩ về an táng, cụ vẫn luôn trăn trở rằng có thể trong khu vườn còn những người khác đang nằm lại. Cụ không biết chính xác họ ở đâu.

Nhiều năm trôi qua, những gốc sầu riêng vẫn lớn lên trên mảnh đất ấy. Nhưng ký ức về những người lính chưa được tìm thấy vẫn được gia đình lưu giữ.

Khi Đội K91 tổ chức tìm kiếm, gia đình bà Đón không chỉ đồng ý mà còn tạo mọi điều kiện để lực lượng thực hiện nhiệm vụ.

Đất vườn phải đào xới, cây cối có thể bị ảnh hưởng, nguồn thu nhập của gia đình cũng bị tác động. Nhưng với bà Đón, đó là việc nên làm.

Bởi dưới lớp đất ấy là những người đã hy sinh để đất nước có được cuộc sống bình yên hôm nay.

Đến ngày 22/9, lực lượng tìm kiếm đã quy tập được 71 hài cốt liệt sĩ tại khu vực khu vườn sầu riêng.

Bám từng dấu tích, đưa đồng đội trở về

Những con số 66 hay 71 nghe qua tưởng chỉ là những con số trong một báo cáo. Nhưng với những người lính Đội K91, mỗi con số là một cuộc đời.

Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ sau hàng chục năm là công việc đặc biệt khó khăn. Những nghĩa trang cũ có thể đã biến thành vườn cây, đất ở hoặc thay đổi hoàn toàn hiện trạng. Nhiều dấu mốc không còn, nhân chứng ngày một ít đi.

Vì vậy, mỗi nguồn tin từ người dân đều có ý nghĩa đặc biệt. Từ những câu chuyện được kể lại, cán bộ, chiến sĩ tiến hành khảo sát, xác minh, đối chiếu với tài liệu và tổ chức tìm kiếm trên thực địa.

Có những khu vực phải đào tìm từng lớp đất. Có những vị trí phải kiểm tra kỹ nhiều lần. Từng dấu hiệu nhỏ cũng được lực lượng làm nhiệm vụ xem xét cẩn trọng.

Tại khu vực vườn sầu riêng, lực lượng tìm kiếm phải làm việc giữa những hàng cây xanh tốt. Không còn bia mộ, không còn những dấu hiệu rõ ràng của một nghĩa trang cũ, họ phải lần theo những thông tin ít ỏi còn sót lại.

Ngày 14/9, Đại tá Nguyễn Văn Hoa, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Tháp, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh, đã đến thực địa kiểm tra, động viên cán bộ, chiến sĩ Đội K91.

Lãnh đạo tỉnh yêu cầu lực lượng tiếp tục nêu cao tinh thần trách nhiệm, tỉ mỉ, thận trọng; bám địa bàn, bám nhân chứng và từng dấu tích; phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền và nhân dân để khai thác, xác minh các nguồn tin có giá trị. Bởi mỗi thông tin được xác minh chính xác có thể mở ra một cuộc trở về.

Từ đầu giai đoạn XXVI (2026-2027) đến ngày 22/9, Đội K91 đã tìm kiếm, quy tập 152 hài cốt liệt sĩ. Riêng trong Chiến dịch 500 ngày đêm, tổng số hài cốt liệt sĩ được quy tập đến nay là 220.

Những con số ấy là kết quả của rất nhiều ngày bám địa bàn, nhiều giờ đào tìm giữa đất vườn và sự phối hợp của người dân.

Trong hành trình đó, ba người phụ nữ đã góp những phần rất khác nhau. Một người đã giữ lại ký ức về những người từng nằm xuống.

Một người tiếp nhận ký ức ấy, truyền lại cho lực lượng tìm kiếm. Một người khác mở cánh vườn của gia đình để những người lính có thể tìm kiếm những người đang nằm dưới lòng đất.

Nhờ những ký ức không bị lãng quên, nhờ sự sẻ chia của người dân và sự tận tâm của lực lượng làm nhiệm vụ, hàng trăm hài cốt liệt sĩ đang dần được đưa trở về.

Giữa những vườn dừa, vườn sầu riêng hôm nay, cây trái vẫn xanh, mùa màng vẫn tiếp nối. Nhưng dưới lòng đất từng có những người lính nằm lại qua bao mùa mưa nắng.

Và khi một hài cốt được tìm thấy, một cái tên có cơ hội được gọi lên, một gia đình có thêm hy vọng được đón người thân trở về.

Hành trình ấy vẫn chưa dừng lại. Bởi với những người đi tìm đồng đội, phía trước vẫn còn những khu đất, những khu vườn và những ký ức cần được lần giở để không một người lính nào bị lãng quên.