Bức ảnh cất giữ suốt 58 năm hé lộ tia hy vọng về hài cốt liệt sĩ

Đầu tháng 8, ông Đinh Quang Thịnh (75 tuổi, ngụ Khánh Hòa) đang lướt mạng xã hội thì bất chợt khựng lại trước một bức ảnh đen trắng.

Sáu khuôn mặt trong bức ảnh mờ nhòe, không còn thấy rõ, nhưng lại đủ khiến ông không thể rời mắt. Ông nhìn đi nhìn lại từng người, rồi vội vàng lấy tấm ảnh mình vẫn cẩn thận gìn giữ suốt nhiều năm ra đối chiếu.

“Đúng là chúng tôi!”, ông Thịnh nghẹn ngào. Sáu người bạn trong ảnh năm ấy, nay có 1 người đã mãi mãi nằm lại chiến trường.

Chỉ tay vào bức ảnh, ông Thịnh nói người cao nhất là ông Lê Công Duẩn, cũng chính là người bạn đã hy sinh tại chiến trường miền Nam năm 1972. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, gia đình ông Duẩn vẫn chưa biết chính xác nơi ông nằm lại.

Với ông Thịnh, tấm ảnh ấy vốn chỉ là một kỷ vật của tuổi học trò, được ông nâng niu gìn giữ qua gần 6 thập kỷ. Không ngờ sau ngần ấy năm, nó lại trở thành một manh mối quý giá, thắp lên hy vọng tìm được hài cốt người bạn năm xưa và đưa ông trở về với gia đình.

Ngay sau đó, ông Thịnh báo tin cho ông Nguyễn Gia Chính, một trong những người có mặt trong bức ảnh, đồng thời liên hệ với gia đình liệt sĩ Lê Công Duẩn. Từ tấm ảnh cũ đã nằm yên trong ký ức suốt gần 60 năm, cuộc hành trình tìm lại người bạn đã đi xa từ hơn nửa thế kỷ trước được bắt đầu.

Cuộc hội ngộ đầy nước mắt

“Ngay khi nhận được cuộc gọi từ ông Thịnh, tôi đã nhanh chóng liên lạc với các bạn khác và gia đình của liệt sĩ Duẩn”, ông Nguyễn Gia Chính kể.

Điện thoại của ông Nguyễn Gia Chính (76 tuổi, ngụ tỉnh Phú Thọ) những ngày qua liên tục đổ chuông. 

Ở đầu dây bên kia, những người bạn cũ không kiềm được sự xúc động. Những người bạn năm xưa nay đều đã ở tuổi ngoài 70, bỗng lật đật tìm kiếm những gì còn lưu giữ. Người mở lại những chiếc hộp cũ, người tìm trong những ngăn tủ đã lâu không chạm tới, người liên hệ với bạn học khác để hỏi về những bức ảnh, giấy tờ và kỷ vật của nhóm.

Mỗi kỷ vật họ tìm thấy đều được nâng niu, với hy vọng một chi tiết nhỏ cũng có thể bổ sung cho hành trình tìm kiếm liệt sĩ Lê Công Duẩn.

Cách nhà ông Chính khoảng 6km, gia đình liệt sĩ Lê Công Duẩn cũng lập tức tìm kiếm thông tin. Bức ảnh được chụp lại để bổ sung hồ sơ, đồng thời gia đình liên hệ Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đồng Nai để xác minh.

Tin tức cũng nhanh chóng đến với bà Trần Thị Hòa (73 tuổi), một trong những người có mặt trong bức ảnh. 

Bà Hòa cho biết những ngày qua, khu phố vốn yên ắng cũng bất chợt nôn nao hơn thường lệ khi câu chuyện về liệt sĩ Lê Công Duẩn được nhắc lại. Những cuộc gọi giữa nhóm bạn cũ thì nối tiếp nhau. Sau nhiều năm, họ lại cùng nhắc về những người bạn tuổi thơ cùng lớn lên trong khu phố.

Bức ảnh gìn giữ gần 6 thập kỷ

Trong ký ức của ông Thịnh, 6 người trong bức ảnh đã học cùng nhau từ lớp 1 đến lớp 7 tại Trường cấp 1-2 Cù Chính Lan, khu phố Chăm Mát, thị xã Hòa Bình (tỉnh Hòa Bình cũ, nay thuộc Phú Thọ). Cùng lớp, cùng khu phố, họ gắn bó từ những năm tháng đầu đời. Nhà mỗi người chỉ cách nhau vài chục mét đến vài trăm mét, người ở xa nhất cũng chỉ khoảng 2km.

Những năm tháng ấy còn nhiều thiếu thốn, nhưng với họ, niềm vui cũng chỉ đơn giản là cùng đến trường, cùng vui chơi, phụ giúp bố mẹ.

Trong nhóm, ông Lê Công Duẩn lớn hơn các bạn 2-3 tuổi nên được xem như người anh cả. Ông học khá, hòa đồng, sống tình cảm và thường nhường nhịn, giúp đỡ bạn bè.

“Có lần một thành viên trong nhóm đi học nhưng quên mang khăn quàng đỏ, anh Duẩn đã không ngại đường xa, quay về nhà lấy cho bạn mượn”, bà Trần Thị Hòa kể.

Mùa hè năm 1968, sau khi hoàn thành lớp 7, ông Duẩn báo với nhóm bạn rằng mình sắp lên đường nhập ngũ, rồi rủ 5 người bạn thân đi chụp một tấm ảnh lưu niệm trước khi chia tay.

Ông Đinh Quang Thịnh nhớ rõ rằng 6 người khi ấy cùng đi bộ khoảng 5km đến một tiệm ảnh trong thị xã. Chụp ảnh vốn là chuyện hiếm với những học sinh trong một gia đình còn nhiều khó khăn. Cả nhóm phải góp những đồng tiền quà vặt bố mẹ cho, gom lại được khoảng 8 hào.

Người chụp ảnh là một nữ thợ ảnh, dẫn cả nhóm lên một khu đồi phía sau để lấy khung cảnh tự nhiên rồi sắp xếp từng người vào vị trí. Ba bạn nữ ngồi phía trước, các bạn nam đứng phía sau, lần lượt từ cao xuống thấp.

“Vì kinh phí không nhiều nên cả nhóm chỉ chụp đúng một tấm, rồi sau đó sang thành 6 tấm, mỗi người giữ một tấm”, ông Thịnh kể.

Ngày 1/6/1968, 6 người bạn có với nhau một kỷ vật trong những ngày cuối cùng của tuổi học trò. Khi ấy, họ chỉ nghĩ đó là tấm ảnh để nhớ về nhau.

Không ai biết rằng, chỉ vài tháng sau, khoảng cách giữa họ sẽ không còn được tính bằng những con đường trong khu phố. Ông Lê Công Duẩn lên đường nhập ngũ, hành quân từ miền Bắc vào miền Nam làm nhiệm vụ. Năm người bạn ở lại tiếp tục cuộc sống của mình, mỗi người một công việc, một hướng đi.

“Ông ấy đi hành quân từ Bắc vào Nam, mất mấy tháng mới tới. Từ đó, chúng tôi mất liên lạc, chẳng biết ai làm gì, ở đâu”, ông Nguyễn Gia Chính nhớ lại.

Giữa chiến trường, ông Duẩn chỉ có thể liên lạc với gia đình. Mỗi khi nghe tin từ người thân của ông Duẩn, những người bạn sống gần nhà lại mừng thầm vì biết người bạn năm nào vẫn còn sống và đang làm nhiệm vụ.

Cho đến năm 1972, tin dữ được báo về quê. Liệt sĩ Lê Công Duẩn đã hy sinh khi tuổi đời mới ngoài 20. Gia đình nhận giấy báo tử nhưng không có thông tin cụ thể về nơi hy sinh. Sau ngày đất nước thống nhất, gia đình bắt đầu hành trình tìm kiếm hài cốt. Nhưng chiến trường rộng lớn, thông tin ít ỏi, cuộc tìm kiếm kéo dài qua nhiều năm vẫn không có kết quả.

Hay tin người anh cả hy sinh, ông Thịnh lúc ấy đang làm nhiệm vụ tuần tra, canh gác trong đội dân quân trực chiến thuộc Thị đội Hòa Bình, cũng không khỏi đau lòng.

Trong những năm chiến tranh, ông Nguyễn Gia Chính cho biết ông cũng vào miền Nam làm nhiệm vụ. Ở nơi chiến trường, ông từng đau đáu nghĩ về nơi người bạn năm nào ngã xuống, nhưng rồi lại thất vọng vì không có manh mối.

Tiếc thương người bạn hy sinh vì bảo vệ Tổ quốc, 5 người bạn quyết giữ gìn tấm ảnh suốt hàng chục năm. Những tấm ảnh theo họ qua những năm tháng trưởng thành, những lần chuyển nhà, lập gia đình và mỗi người đi về một nơi.

Tia hy vọng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Ông Đặng Chiến Thắng (65 tuổi), em trai liệt sĩ Lê Công Duẩn, cho biết gia đình rất vui khi nhận được thông tin từ ông Đinh Quang Thịnh và ông Nguyễn Gia Chính.

Suốt nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, gia đình đã nhiều lần tìm kiếm anh trai tại các nghĩa trang liệt sĩ ở các tỉnh phía Nam nhưng không có kết quả. Giấy báo tử chỉ cho hay ông Duẩn hy sinh tại mặt trận phía Nam, còn nơi hy sinh và phần mộ cụ thể vẫn là câu hỏi chưa có lời giải.

Vì vậy, thông tin mới lần này khiến gia đình vừa xúc động, vừa thận trọng chờ đợi. Những người từng biết Duẩn khi còn sống đều xác nhận người trong bức ảnh được tìm thấy tại Đồng Nai chính là ông.

Gia đình đã liên hệ với Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đồng Nai và Sở Nội vụ tỉnh Phú Thọ để tìm hiểu thêm thông tin, đồng thời hoàn thiện hồ sơ, lấy mẫu ADN, chờ các bước xác minh tiếp theo.

“Gia đình rất vui khi tìm được manh mối về anh tôi. Chúng tôi đang liên hệ cơ quan chức năng để hoàn thiện hồ sơ, lấy mẫu ADN. Hy vọng mọi việc sẽ thuận lợi để sớm đưa anh về với quê hương”, ông Thắng nói.

Với gia đình, sau hàng chục năm chờ đợi, điều họ mong mỏi nhất là có một kết quả xác thực. Nếu những dấu vết mới được kiểm chứng, họ sẽ có cơ hội biết chính xác nơi người thân đã nằm lại và thực hiện tâm nguyện đưa ông trở về quê nhà.

Bà Trần Thị Hòa trải lòng rằng thông tin về việc phát hiện phần mộ tập thể và những nỗ lực tìm kiếm, xác minh trong "Chiến dịch 500 ngày đêm" khiến bà và những người bạn cũ rất xúc động. Sau nhiều năm không có thêm tin tức, họ vui khi hành trình tìm kiếm những người lính mất tích có thêm những bước tiến mới.

“Chúng tôi mong rằng trong cuộc tìm kiếm này có thể đưa được những người lính trở về với quê hương, để người thân có thể đón các anh về”, bà Hòa chia sẻ.

Được biết, bức ảnh 6 người nói trên đã được Đội K72 (Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đồng Nai) công bố, sau khi tìm thấy ở hầm mộ liệt sĩ tại xã Minh Đức (TP Đồng Nai).

Trong 2 tháng qua, Đội K72 đã tìm kiếm, cất bốc và quy tập 26 bộ hài cốt liệt sĩ tại xã Minh Đức, 2 bộ hài cốt liệt sĩ tại phường Lộc Ninh. Trong khi đó, ngay ngày đầu thực hiện nhiệm vụ, các chiến sĩ Đội K76 đã quy tập được 1 bộ hài cốt liệt sĩ tại xã Lộc Tấn.

Theo đó, ngày 13/8, 29 bộ hài cốt liệt sĩ được Đội K72 và Đội K76 tìm thấy trong 2 tháng qua được TP Đồng Nai làm lễ viếng, truy điệu và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Phước.

Do điều kiện chiến tranh khốc liệt và thời gian kéo dài, cả 29 bộ hài cốt liệt sĩ được quy tập trong đợt này đều chưa xác định được danh tính, quê quán.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng, Phó Chủ tịch UBND, Trưởng ban Chỉ đạo TP Đồng Nai về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, trong số 29 bộ hài cốt liệt sĩ, may mắn có 19 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện để gửi xác định ADN.

"Từ những mẫu sinh phẩm ít ỏi này, cùng với công tác thu nhận mẫu ADN của thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được danh tính, chúng ta hy vọng tìm được thân nhân, mang lại niềm an ủi, xoa dịu phần nào những mất mát, đau thương cho các gia đình liệt sĩ”, bà Nguyễn Thị Hoàng chia sẻ.

Ảnh: Đội K72, Nhân vật cung cấp