Vi phạm bảo hiểm xã hội có thể bị xử lý hình sự

Nhiều điểm mới trong xử phạt vi phạm hành chính

Ngày 15/10, Bảo hiểm xã hội TPHCM phối hợp cùng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM tổ chức Hội nghị phổ biến tuyên truyền pháp luật về bảo hiểm xã hội năm 2026.

Chủ trì hội nghị có ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TPHCM và bà Nguyễn Võ Minh Thư, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM.

Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Nguyễn Võ Minh Thư cho biết hiện có nhiều quy định mới liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế mà doanh nghiệp cần nắm bắt, đặc biệt là các quy định về chế tài xử phạt vi phạm hành chính.

Bà Thư nhấn mạnh đến 2 văn bản pháp lý mới có hiệu lực là Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội.

Theo bà Thư, 2 nghị định trên đã quy định trách nhiệm xử lý cũng như chế tài đối với các vi phạm về nghĩa vụ đóng, các trường hợp chậm đóng, trốn đóng và trách nhiệm của doanh nghiệp để đảm bảo thực hiện bảo hiểm xã hội cho người lao động.

“Yêu cầu đặt ra cho doanh nghiệp là phải chủ động rà soát, thực hiện trách nhiệm của đơn vị, hạn chế phát sinh các vi phạm và đảm bảo đầy đủ quyền lợi hợp pháp của người lao động. Doanh nghiệp cần phải cập nhật kịp thời, hiểu đúng quy định của pháp luật, từ đó thực hiện đúng và đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp và người lao động”, bà Thư nói.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Hằng, Phó Trưởng Phòng Kiểm tra Bảo hiểm xã hội TPHCM, cho biết: “Trong quá trình làm việc trực tiếp với các đơn vị sử dụng lao động, chúng tôi nhận thấy một số doanh nghiệp vẫn chưa thực sự hiểu đủ, hiểu đúng các quy định mới liên quan đến đối tượng đóng, mức đóng, thời hạn đóng cũng như là những thay đổi về chế độ mà người lao động được thụ hưởng”.

Do đó, tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Hằng trình bày chi tiết những sai phạm mà doanh nghiệp dễ mắc phải, đặc biệt nhấn mạnh cách nhận diện các hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế cũng như các biện pháp xử lý, chế tài tương ứng cho từng hành vi.

Điểm mới quan trọng nhất mà bà Hằng đề nghị doanh nghiệp lưu ý là việc xử lý vi phạm hành chính sẽ tách biệt từng hành vi.

Theo quy định cũ, khi sai phạm chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế thì gom chung lại để xử phạt một hành vi chung.

Tại quy định mới, khi doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội thì xử lý vi phạm hành chính sẽ tách biệt thành 3 sai phạm là chậm đóng (hoặc trốn đóng) bảo hiểm xã hội bắt buộc, chậm đóng (hoặc trốn đóng) bảo hiểm y tế và chậm đóng (hoặc trốn đóng) bảo hiểm thất nghiệp. Khi đó, chế tài xử phạt cũng dành riêng cho từng hành vi.

Bà Hằng lấy ví dụ: “Nếu đơn vị mình chưa kịp thời lập thủ tục tham gia cho một người thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và quá thời hạn 60 ngày sẽ xác định là trốn đóng. Khi đó, hành vi vi phạm gồm có: Hành vi thứ nhất là không đăng ký cho người thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm y tế; thứ hai là không đăng ký cho người thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; thứ ba là không đăng ký cho người thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp”.

“Điều đó có nghĩa là số tiền xử phạt vi phạm hành chính của chúng ta là 3 lần, khác hoàn toàn so với quy định về xử lý vi phạm trước đây”, bà Hằng lưu ý.

Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng

Cũng tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Hằng nhấn mạnh đến việc Bảo hiểm xã hội Thành phố đang phối hợp cùng Viện Kiểm sát nhân dân triển khai thực hiện Nghị quyết 205/2025/QH15 về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự.

Theo đó, Quỹ Bảo hiểm xã hội là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, tiền thuộc Quỹ Bảo hiểm xã hội là tài sản công. Một trong các nguồn hình thành Quỹ Bảo hiểm xã hội là từ người sử dụng lao động đóng, Quỹ được sử dụng để chi trả các chế độ bảo hiểm cho người lao động.

Do đó, nếu người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội là đã xâm phạm lợi ích công cộng (lợi ích của tập thể người lao động) và ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách an sinh xã hội của Nhà nước.

_{Đông đảo doanh nghiệp tham gia hội nghị và đặt câu hỏi với ban tổ chức (Ảnh: Nam Anh).}

Tại hội nghị, bà Nguyễn Võ Minh Thư nhắc nhở các doanh nghiệp cần nghiêm túc thực hiện các quy định tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc vì hành vi chậm đóng, trốn đóng hiện được xử lý rất nghiêm, kể cả xử lý hình sự.

“Hiện ở thành phố, một số trường hợp viện kiểm sát đã mời làm việc, khởi kiện và tòa án cũng đã tiếp nhận hồ sơ”, bà Thư cho biết.

Trao đổi tại hội nghị, đại diện các doanh nghiệp đã trao đổi về việc đóng bảo hiểm xã hội cho lao động người nước ngoài, quyền lợi thai sản và ốm đau, sử dụng sổ bảo hiểm xã hội điện tử, chốt sổ bảo hiểm xã hội… Một số trường hợp cụ thể được cán bộ chuyên môn tiếp nhận, đề nghị cung cấp mã số bảo hiểm xã hội để tra cứu và xử lý.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Ức Lưu Phượng Vỹ (đang công tác tại tập đoàn Amphenol Việt Nam) cho biết: “Hội nghị đối thoại là một hoạt động rất hữu ích cho doanh nghiệp. Tại đây, doanh nghiệp có cơ hội cập nhật thông tin kịp thời để làm đúng và làm đủ theo quy định pháp luật”.

Theo bà Vỹ, cán bộ nhân sự hiện có nhiều nguồn thông tin pháp lý về bảo hiểm xã hội từ các Group Zalo nghiệp vụ, mạng xã hội… Tuy nhiên, được trao đổi trực tiếp tại hội nghị về những vấn đề mà doanh nghiệp chưa rõ, những thủ tục cụ thể được chính cán bộ chuyên môn của bảo hiểm xã hội giải đáp sẽ yên tâm hơn về tính xác thực và cập nhật.

“Đến hội nghị này, tôi mới biết việc xử phạt vi phạm về bảo hiểm xã hội được áp dụng riêng cho từng hành vi, nên tổng mức phạt cộng dồn có thể rất lớn. Khi hiểu rõ quy định, doanh nghiệp sẽ cân nhắc kỹ hơn những thiệt hại nếu không tuân thủ. Thông tin trên mạng hiện nay rất nhiều, nhưng được nghe hướng dẫn trực tiếp tại hội nghị giúp tôi cập nhật những quy định mới nhất và bảo đảm tính chính xác”, bà Vỹ chia sẻ.