Mỗi lao động sau đào tạo, học nghề phải có việc làm, thu nhập tốt hơn

Yêu cầu này được Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau đưa ra tại hội nghị "Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng lao động phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số" được tỉnh Cà Mau tổ chức mới đây.

Không đào tạo theo phong trào, sau học nghề phải có việc làm, sinh kế và thu nhập

Qua thống kê, Cà Mau hiện có hơn 1,1 triệu người làm việc trong nền kinh tế. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt khoảng 65%, tuy nhiên lao động có bằng cấp, chứng chỉ chỉ khoảng 27,5%.

Trong khi đó, nhu cầu của doanh nghiệp (DN) đang chuyển nhanh sang lao động kỹ thuật, cơ khí, điện - tự động hóa, công nghệ, chế biến sâu, logistics và các lĩnh vực mới.

Theo ông Lữ Quang Ngời, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, điều này cho thấy bài toán của Cà Mau không đơn thuần là đào tạo thêm bao nhiêu người, mà là đào tạo ai, nghề gì, trình độ nào,… và sau đào tạo người đó có việc làm, thu nhập, phát huy được năng lực hay không.

Ông Ngời đề nghị các ngành, địa phương phải chuyển mạnh từ tư duy "đào tạo theo khả năng của cơ sở đào tạo" sang "đào tạo theo nhu cầu phát triển và nhu cầu của thị trường".

"Đào tạo nghề phải gắn với việc làm, gắn với DN; ngân sách cho đào tạo phải hướng đến hiệu quả cuối cùng là người học có việc làm, đúng nghề, có thu nhập và DN sử dụng được lao động đó", Chủ tịch tỉnh Cà Mau xác định rõ.

Ông Lữ Quang Ngời cũng nhấn mạnh đến việc lấy DN làm trung tâm của quá trình đào tạo. Theo ông, khâu này tỉnh phải làm thực chất hơn, không thể để nhà trường đào tạo xong rồi mới đi tìm DN. Cũng không thể để DN thiếu lao động kỹ thuật nhưng cơ sở đào tạo vẫn tuyển sinh và đào tạo theo những ngành, nghề không sát nhu cầu.

"Tỉnh cần hình thành cơ chế để DN tham gia ngay từ đầu: DN đặt hàng - nhà trường đào tạo - tỉnh hỗ trợ - DN tuyển dụng", ông Ngời gợi mở.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, phải coi nâng cao năng suất lao động là thước đo quan trọng của chất lượng nguồn nhân lực. Trong việc đánh giá công tác đào tạo không nên chỉ dừng ở số người được đào tạo, số lớp mở ra hay số chứng chỉ cấp được. Quan trọng hơn phải là bao nhiêu người có việc làm sau đào tạo, bao nhiêu người làm đúng nghề, thu nhập tăng bao nhiêu, DN đánh giá chất lượng lao động như thế nào và năng suất lao động tăng ra sao. Đây cũng là cách để tránh đào tạo hình thức, đào tạo theo phong trào.

Báo cáo của UBND tỉnh Cà Mau cũng cho thấy, hiện nhu cầu tuyển dụng của DN trong tỉnh tiếp tục tăng, nhưng phần lớn vẫn là lao động phổ thông, trong khi nhu cầu lao động qua đào tạo còn thấp.

Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng, tỉnh không chỉ cần tạo việc làm, mà phải nâng giá trị của việc làm. Chẳng hạn như ở nông thôn phải từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ, giá trị thấp sang tham gia chuỗi giá trị. Còn ở đô thị và các khu, cụm công nghiệp, phải chuẩn bị nhân lực cho các dự án lớn, không để dự án triển khai nhưng thiếu lao động kỹ thuật.

Còn đối với lao động đi làm việc ngoài tỉnh, ngoài nước, theo ông Ngời, cần xem đây không chỉ là giải pháp giải quyết việc làm, mà còn là một kênh đào tạo nguồn nhân lực.

"Người lao động sau thời gian làm việc ở nước ngoài phải được kết nối trở lại với DN trong tỉnh, được sử dụng kỹ năng, ngoại ngữ, tác phong và kinh nghiệm đã tích lũy", ông Ngời nhấn mạnh.

Chủ tịch tỉnh Cà Mau đề nghị chính quyền cơ sở phải nắm chắc từng nhóm lao động, ai chưa có việc làm ổn định, ai cần đào tạo lại, ai có nhu cầu chuyển đổi nghề, ai có khả năng đi làm việc ngoài tỉnh, ngoài nước.

"Không đào tạo theo phong trào, không đưa người dân đi học một nghề chỉ vì có chương trình, có kinh phí mà không có hiệu quả. Và học nghề phải có việc làm, sinh kế và thu nhập", ông Ngời quán triệt rõ.

Người đứng đầu chính quyền tỉnh Cà Mau cũng nhấn mạnh rằng, muốn có việc làm bền vững thì trước hết phải có DN phát triển bền vững.

Do đó, ông yêu cầu các sở, ngành, địa phương phải tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ nhanh các khó khăn, vướng mắc của DN; tạo điều kiện để DN mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, nâng năng suất và nâng thu nhập cho người lao động.

Nhiều lãnh đạo sở hiến kế đào tạo nhân lực chất lượng cao

Trong việc đào tạo nguồn nhân lực, ông Nguyễn Chí Thiện, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Cà Mau, cho rằng đào tạo nghề phải xuất phát từ thực tế DN và thị trường lao động.

Theo ông, đây là vấn đề then chốt, cần được tăng cường khảo sát, dự báo nhu cầu nhân lực theo từng ngành, lĩnh vực, địa bàn. Từ đó, tỉnh có định hướng ngành, nghề, quy mô đào tạo phù hợp.

Đặc biệt, tỉnh cần khuyến khích DN tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra, tổ chức thực hành, đánh giá kỹ năng và tuyển dụng sau đào tạo.

"Cần chuyển mạnh từ tư duy "đào tạo những gì cơ sở đào tạo có" sang "đào tạo những gì thị trường lao động cần". Với những ngành, nghề có nhu cầu lao động cao, cần ưu tiên đào tạo kỹ năng thực hành, kỹ năng nghề mà doanh nghiệp có thể sử dụng ngay", ông Thiện nêu giải pháp.

Theo Giám đốc Sở Công thương, một trong những yêu cầu quan trọng của DN hiện nay là người lao động phải có tác phong chuyên nghiệp, ý thức trách nhiệm và tính kỷ luật cao.

Vì vậy, người lao động cần được rèn luyện về ý thức đúng giờ, tuân thủ quy trình an toàn lao động, giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết các vấn đề thích ứng với môi trường làm việc có tính cạnh tranh cao.

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cho rằng có 4 điểm nghẽn cần tập trung giải quyết. Đó là chất lượng lao động chưa đồng đều, thiếu nhân lực kỹ thuật cao, đào tạo chưa thực sự gắn với nhu cầu sản xuất, yêu cầu quản trị ngày càng cao.

Ông Mười kiến nghị tỉnh nghiên cứu xây dựng chương trình phát triển nguồn nhân lực, cần xác định rõ nhu cầu lao động và kỹ năng theo từng lĩnh vực, ngành hàng chủ lực; nghiên cứu cơ chế đặt hàng đào tạo gắn với nhu cầu thực tế của DN, hợp tác xã, thị trường, cũng như tăng cường sự tham gia của DN trong đào tạo; ưu tiên nguồn lực cho lĩnh vực đào tạo có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như thủy sản, kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao,…

Theo ông Thái Trường Giang, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau, từ yêu cầu nâng cao chất lượng lực lượng lao động cho thấy, điểm nghẽn hiện nay không chỉ là thiếu nhân lực công nghệ số chất lượng cao mà đáng quan tâm hơn là khoảng cách giữa kỹ năng của lực lượng lao động hiện có với yêu cầu của phương thức sản xuất, kinh doanh dựa trên công nghệ số ngày càng lớn.

Ông Giang cho rằng, giai đoạn hiện nay kỹ năng số phải được xem là một kỹ năng nghề cơ bản của người lao động. Tuy nhiên, đào tạo kỹ năng số không thể thực hiện chung chung, mà phải chuyển mạnh sang đào tạo theo vị trí việc làm, ngành nghề và nhu cầu thực tế của DN.

Chẳng hạn như người nuôi tôm phải biết sử dụng thiết bị quan trắc, nhật ký điện tử, dữ liệu môi trường và nền tảng truy xuất nguồn gốc; hay người lao động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ phải có kỹ năng bán hàng đa kênh, thương mại điện tử, thanh toán số và sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ công việc.

"Chúng ta không chỉ đào tạo người lao động để đáp ứng những việc làm đang có, mà phải từng bước dự báo những kỹ năng và việc làm mới sẽ hình thành trong quá trình phát triển kinh tế số của tỉnh", ông Giang nhấn mạnh.

Ông Võ Kiên Giang, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, cho biết ở góc độ thực tiễn sản xuất, kinh doanh, cộng đồng DN đang đối mặt với một nghịch lý lớn, đó là "vừa thừa, vừa thiếu lực lượng lao động".

Do đó, ông đề xuất DN không thể chỉ đứng ngoài "chờ" sản phẩm đào tạo, mà phải chủ động đặt hàng và tham gia quá trình đào tạo. Theo ông, nguồn nhân lực chất lượng cao là một loại tài sản đặc biệt. Vì vậy, muốn có lao động giỏi, DN phải có chính sách đãi ngộ xứng đáng.

Ông Giang cũng đề nghị tỉnh Cà Mau tiếp tục quan tâm, có thêm chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội cho công nhân, hạ tầng y tế, giáo dục tại các khu - cụm công nghiệp để người lao động yên tâm "an cư lạc nghiệp", cống hiến lâu dài.