Gánh nặng chi phí đi làm việc ở nước ngoài đã từng bước giảm

Sáng 8/9, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) phối hợp với Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) tổ chức hội thảo công bố kết quả nghiên cứu, phân tích chuyên sâu về chi phí do người lao động Việt Nam chi trả để đi làm việc ở nước ngoài.

Báo cáo được thực hiện với sự tài trợ của Liên minh châu Âu (EU) và Chính phủ Thụy Điển, nhằm đo lường chỉ tiêu phát triển bền vững toàn cầu 10.7.1 về chi phí tuyển dụng mà người lao động phải chi trả so với thu nhập tháng đầu tiên tại nước đến làm việc.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê, di cư lao động quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Làm việc ở nước ngoài giúp người lao động tăng thu nhập, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời đóng góp nguồn nhân lực và tài chính cho đất nước khi trở về.

Chi phí tương đương 4,5 tháng thu nhập

Từ dữ liệu Điều tra Lao động việc làm và khảo sát chuyên sâu năm 2025, cơ quan thống kê xác định mỗi lao động Việt Nam phải chi bình quân 125,7 triệu đồng để đi làm việc ở nước ngoài. Trong khi đó, thu nhập tháng đầu tiên của họ tại nước tiếp nhận đạt bình quân 28,1 triệu đồng.

Chỉ số chi phí tuyển dụng (RCI), được tính bằng tổng chi phí tuyển dụng so với thu nhập tháng đầu tiên tại nước đến, ở mức 4,5 tháng vào năm 2025. Chỉ số này đã giảm đáng kể so với mức 7,4 tháng của năm 2021.

Điều này có nghĩa khoản tiền người lao động phải bỏ ra trước khi xuất cảnh hiện tương đương 4,5 tháng thu nhập tại nước ngoài, giảm gần 3 tháng so với 4 năm trước. Theo lãnh đạo Cục Thống kê, kết quả cho thấy gánh nặng tài chính ban đầu đối với người lao động đã từng bước được tháo gỡ.

Chuỗi số liệu giai đoạn 2021-2025 cũng cung cấp căn cứ để cơ quan quản lý đánh giá đặc điểm, quá trình di cư và những rủi ro người lao động có thể gặp phải, từ đó hoàn thiện chính sách hướng tới mục tiêu di cư an toàn và bền vững.

Ông Nguyễn Hải Lý, Phó trưởng Phòng Pháp chế, Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ nội vụ), đánh giá báo cáo là một kênh tham chiếu quan trọng để rà soát chính sách. Chi phí tuyển dụng bình quân giảm trong khi tiền lương tháng đầu tiên tăng là những tín hiệu tích cực của thị trường.

Tuy nhiên, cơ quan này cho rằng kết quả nghiên cứu còn một số điểm cần lưu ý, trong đó dữ liệu chưa phân biệt rõ giữa người được doanh nghiệp đưa đi làm việc theo hợp đồng với lao động đi theo hình thức tự do.

Các khoản chi phí tuyển dụng, tiền môi giới vẫn chiếm tỷ trọng cao trong tổng số tiền người lao động phải trả. Thực tế, một phần chi phí phát sinh chủ yếu liên quan đến trung gian, môi giới không chính thức trước khi người lao động tiếp cận doanh nghiệp dịch vụ.

Bỏ tiền môi giới, kiểm soát các khoản thu

Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước, chính sách đối với lao động di cư của Việt Nam đã chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu quản lý doanh nghiệp và giải quyết việc làm sang lấy người lao động làm trung tâm, bảo vệ quyền con người, thúc đẩy di cư an toàn và bình đẳng.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng vừa được Quốc hội thông qua tiếp tục rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đồng thời quy định chặt chẽ tổng mức các khoản chi phí ngoài tiền dịch vụ để hạn chế phát sinh thêm gánh nặng tài chính.

Quy định mới cũng mở rộng mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp tham gia chuẩn bị nguồn lao động, hoàn thiện chế tài đối với chủ sở hữu doanh nghiệp vi phạm và các trường hợp người lao động vi phạm pháp luật ở nước ngoài.

Cục Quản lý lao động ngoài nước đang xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn để đưa quy định mới vào thực tế.

Trong thời gian tới, Việt Nam định hướng chuyển dịch cơ cấu đưa người ra nước ngoài sang các nhóm lao động có kỹ năng, chuyên môn kỹ thuật, giúp họ tiếp cận mức thu nhập cao hơn và có điều kiện tiếp thu công nghệ hiện đại.

Thông qua đàm phán song phương, cơ quan quản lý sẽ thúc đẩy đối tác và chủ sử dụng lao động nước ngoài cùng chia sẻ chi phí tuyển dụng, vé máy bay và đào tạo, từng bước tiến tới mô hình người lao động không phải trả chi phí tuyển dụng.

Tăng bảo vệ người lao động ở nước ngoài

Bà Phan Thị Minh Giang, Phó cục trưởng Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao), cho biết các cơ quan đại diện Việt Nam đang theo dõi tình hình người lao động, xây dựng quy trình và vận hành đường dây nóng bảo hộ công dân 24/7.

Cơ quan đại diện cũng thiết lập cơ chế trao đổi với cơ quan chức năng và doanh nghiệp sử dụng lao động tại nước sở tại; đa dạng hóa hoạt động cung cấp thông tin, hỗ trợ và bảo hộ người lao động.

Thời gian tới, các cơ quan sẽ nghiên cứu thiết lập hệ thống quản lý và hỗ trợ người lao động trực tuyến, đẩy mạnh trợ giúp pháp lý; công khai thông tin liên quan đến thị trường, việc làm, chi phí, quyền và nghĩa vụ của người lao động.

Công tác kiểm tra doanh nghiệp hoạt động dịch vụ sẽ được tăng cường, cùng với việc điều tra, xử lý các hoạt động lừa đảo, môi giới đưa người ra nước ngoài trái phép, nhất là hành vi thực hiện qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

Theo bà Kendra Rinas, Trưởng phái đoàn IOM tại Việt Nam, lượng kiều hối gửi về Việt Nam năm 2025 đạt hơn 16 tỷ USD (khoảng 417 nghìn tỉ đồng), góp phần cải thiện sinh kế, hỗ trợ việc học của con em người lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương.

Tuy nhiên, di cư chỉ mang lại lợi ích cao nhất khi diễn ra an toàn, có trật tự và nhân phẩm của người lao động được bảo vệ. Dữ liệu không chỉ phản ánh chi phí mà còn giúp xác định những nội dung người lao động cần chuẩn bị trước khi xuất cảnh, biện pháp bảo vệ họ ở nước ngoài và cách hỗ trợ tái hòa nhập sau khi trở về.

Đại diện Cục Quản lý lao động ngoài nước cho biết tỷ lệ lao động hồi hương chưa tìm được việc làm ngay còn tương đối lớn. Cơ quan này đang phối hợp xây dựng cơ chế công nhận chứng chỉ, kỹ năng nghề mà người lao động tích lũy ở nước ngoài theo Khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia.

Dữ liệu người hồi hương sẽ được tích hợp vào hệ thống dịch vụ việc làm để kết nối với doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến từ những thị trường họ từng làm việc.

Người lao động trở về cũng được định hướng tư vấn tài chính, hỗ trợ sử dụng khoản tiền tích lũy để đầu tư sản xuất, kinh doanh và tạo sinh kế tại quê nhà. Theo cơ quan quản lý, quá trình di cư chỉ thực sự trọn vẹn khi vốn, kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy ở nước ngoài tiếp tục được phát huy sau khi người lao động hồi hương.