Cử nhân bằng giỏi thất nghiệp: Nhân sự khó "qua cửa" chỉ với bảng điểm đẹp

Luật chơi mới của thị trường lao động

Theo ThS Lê Anh Tú, Giám đốc điều hành iGEM Agency, thị trường việc làm đang ngày càng cạnh tranh, đặc biệt đối với lao động trẻ mới ra trường. Thực tế, kể cả sinh viên tốt nghiệp loại giỏi hiện cũng phải chật vật tìm kiếm công việc phù hợp.

Nhiều báo cáo cho thấy thị trường vẫn "khát" lượng lớn nhân lực. Tuy nhiên, điều đó không còn đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tuyển dụng ồ ạt, đại trà chỉ để lấp đầy các vị trí còn trống.

"Gần đây, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Từ đó, việc tuyển dụng cũng đi kèm với áp lực chi phí và kỳ vọng về khả năng đáp ứng yêu cầu công việc nhanh chóng để giải quyết vấn đề của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp có thể đào tạo, hướng dẫn thêm nhưng không còn dành quá nhiều thời gian và nguồn lực cho một người chưa biết gì, chưa làm được việc và không tạo ra giá trị ngay cho công ty", ông Tú phân tích.

Khi doanh nghiệp thận trọng hơn trong tuyển dụng, ưu tiên nhân sự có kinh nghiệm, số lượng vị trí dành cho nhân sự mới có xu hướng giảm. Điều này khiến nhân sự mới tốt nghiệp, ra trường phải cạnh tranh gay gắt hơn để tìm được việc làm.

Ở góc độ đào tạo, ThS Lê Anh Tú cho rằng một bộ phận sinh viên chưa được trang bị đầy đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu của công việc thực tế. Nhà trường cung cấp kiến thức chuyên môn và một số kỹ năng nền tảng, nhưng những kiến thức này không phải lúc nào cũng đủ để sinh viên có thể bắt tay ngay vào việc.

Thực tế trong quá trình đào tạo, ông Tú không ít lần chứng kiến sinh viên mới ra trường còn lúng túng trong giao tiếp, thể hiện sự thiếu chuyên nghiệp, thiếu kỹ năng tư vấn và thuyết phục với khách hàng.

Trong bối cảnh hiện tại, một nhân sự chưa thể tạo ra giá trị cụ thể sẽ khó thuyết phục doanh nghiệp giữ lại.

"Vì vậy, sinh viên không nên chờ đến khi tốt nghiệp mới bắt đầu tìm việc, va chạm với thực tế để tích lũy kinh nghiệm. Quá trình này cần được chuẩn bị từ sớm, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Đây là "luật chơi" mới mà người trẻ cần thích nghi, thay vì chờ thị trường hoặc doanh nghiệp thay đổi để phù hợp với mình", ông nhận định.

TS Phạm Mạnh Khôi, chuyên gia nhân sự, đồng tình rằng sinh viên không nên chờ đến khi tốt nghiệp mới bắt đầu tích lũy kinh nghiệm.

Vị chuyên gia phân tích, trước đây, giới nhân sự thường nhắc đến nguyên tắc "Hire for Attitude - Train for Skills", tức tuyển người dựa trên thái độ và đào tạo thêm kỹ năng. Tuy nhiên, nguyên tắc này hiện chưa đủ khi doanh nghiệp ngày càng chịu áp lực về năng suất, chi phí và tốc độ, trong khi công nghệ, AI (trí tuệ nhân tạo) thay đổi nhanh.

Bên cạnh các tiêu chí về bằng cấp, kiến thức chuyên môn, nhà tuyển dụng ngày càng quan tâm đến việc ứng viên có thể tạo ra giá trị gì cho doanh nghiệp, như tăng doanh thu, giải quyết vấn đề, giảm rủi ro hay tối ưu chi phí…

Chuẩn bị sớm để tránh "vỡ mộng"

ThS Lê Anh Tú cho rằng người trẻ cần chủ động thay đổi cách tiếp cận thị trường việc làm, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Chẳng hạn, trong kỳ thực tập, thay vì chỉ hoàn thành yêu cầu để có điểm số, người học nên nghiêm túc chọn thực tập tại vị trí phù hợp với định hướng nghề nghiệp tương lai, tận dụng khoảng thời gian này để va chạm thực tế, tích lũy kinh nghiệm và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp.

"Trước đây, người lao động chỉ cần một vài kỹ năng đã có thể tìm được việc làm với mức thu nhập nhất định. Thế nhưng hiện nay, ứng viên có thể phải đáp ứng nhiều yêu cầu cùng lúc, từ chuyên môn, khả năng sử dụng công nghệ, AI đến kỹ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề… Việc cọ xát với công việc thực tế từ sớm sẽ giúp người trẻ tích lũy kinh nghiệm và kịp thời bổ sung những năng lực còn thiếu", ông Tú nói.

Ông nhận định thị trường vẫn có không ít sinh viên được doanh nghiệp chủ động mời về làm việc, thậm chí có việc ngay khi nhận bằng. Điểm chung của nhóm này là đã chủ động chuẩn bị kiến thức, bồi dưỡng kỹ năng cần thiết và kinh nghiệm từ trước.

Với câu hỏi "sinh viên đào đâu ra kinh nghiệm thực chiến", ông Phạm Mạnh Khôi khẳng định các nhân sự tương lai hoàn toàn có thể chủ động tham gia các hoạt động liên quan đến chuyên môn ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Sinh viên có thể làm cộng tác viên, nhân viên bán thời gian cho dự án nhỏ của doanh nghiệp; tự tạo dự án cá nhân; tham gia cuộc thi, câu lạc bộ, kỳ thực tập, các dự án thực hành…

"Chẳng hạn, sinh viên ngành tiếp thị kỹ thuật số có thể tự xây dựng một kênh mạng xã hội, sáng tạo nội dung trực tuyến cho câu lạc bộ, thực hiện một chiến dịch nhỏ cho cửa hàng gia đình hoặc doanh nghiệp địa phương, luyện cách theo dõi các chỉ số và phân tích hiệu quả.

Sinh viên theo ngành nhân sự có thể tham gia tuyển thành viên cho một câu lạc bộ, làm cộng tác viên hoặc nhân sự bán thời gian hỗ trợ tuyển dụng cho một số dự án nhỏ của doanh nghiệp...", ông Khôi gợi ý.

Dù thời đại mới xuất hiện nhiều yêu cầu và kỹ năng mới, buộc người lao động phải liên tục thích nghi, ThS Lê Anh Tú cho rằng yếu tố quyết định để mỗi người nắm bắt cơ hội và phát triển vẫn là sự nỗ lực tự thân.

"Những người có quyết tâm cao, bền bỉ và không dễ dàng bỏ cuộc luôn có cơ hội tiến xa hơn. Số người có thể duy trì được sự kiên trì đó không nhiều, nhưng chính họ thường là những người tạo được khác biệt và đạt được thành công. Ngược lại, nếu dễ dàng bỏ cuộc, người lao động khó có thể tiến xa và dễ dừng lại ở một mức độ nhất định", ông Tú nhận định.

Theo ông, ở thời đại nào cũng có những khó khăn, thách thức riêng. Nhà trường và doanh nghiệp có thể hỗ trợ, tạo môi trường và cơ hội để người trẻ phát triển, nhưng sự chủ động, tinh thần cầu tiến và nỗ lực của mỗi cá nhân mới là yếu tố có tính quyết định.

Người lao động cần chủ động tìm cách giải quyết vấn đề, rèn luyện khả năng làm việc nhóm, kiên trì theo đuổi mục tiêu và không dễ dàng bỏ cuộc trước trở ngại. Đây cũng là những phẩm chất cần thiết không thay đổi dù thị trường lao động hay yêu cầu công việc liên tục biến động.

Ảnh: Mỹ Hà, Nguyễn Vy, Đạt Nguyễn, NVCC