Bí quyết "không sợ rớt giá" của người nông dân Cần Thơ

​​Từ tay trắng đến chủ động chuỗi sản xuất "đa tầng"

​Tại xã Trường Long Tây, TP Cần Thơ, ông Trần Hồng Quan (53 tuổi, ngụ ấp Trường Hiệp) được biết đến là người tiên phong trong tư duy làm nông "đa tầng".

Trên cùng một diện tích đất, ông quy hoạch bài bản: dưới ao nuôi ba ba, trên bờ trồng sầu riêng và dừa, xung quanh là ruộng lúa. Tất cả kết nối chặt chẽ, tạo thành một hệ sinh thái tuần hoàn khép kín.

​Quyết định này xuất phát từ bước ngoặt năm 1999, khi nhận thấy lúa và cam mật không còn phù hợp với thổ nhưỡng. Ông Quan chuyển sang nuôi thủy sản.

Những ngày đầu, việc thả 2.000 con ba ba giống gặp vô vàn thất bại do thiếu kỹ thuật, ba ba liên tục mắc bệnh. Không nản lòng, ông tự mày mò, quan sát tập tính của vật nuôi để tìm ra phương pháp phòng trị bệnh và quản lý môi trường nước.

​Đến nay, sau 26 năm tự học từ thực tế, ông Quan đã hoàn toàn làm chủ kỹ thuật từ khâu phối giống, chăm sóc đến nuôi thương phẩm.

Hiện ông sở hữu 16 ao nuôi (diện tích từ 500 - 1.500m²/ao) được thiết kế chuẩn sinh thái: đáy bùn tự nhiên, bờ tráng xi măng và có khu vực đẻ trứng riêng. Đàn ba ba tiêu thụ khoảng 300kg thức ăn mỗi ngày gồm cá, ốc bươu vàng và thức ăn viên.

​Đặc biệt, nhờ tự nghiên cứu phương pháp ấp trứng nhân tạo với tỷ lệ nở đạt trên 95%, mỗi năm ông cung ứng ra thị trường 150.000 - 160.000 con giống, vừa giúp chủ động nguồn nuôi, vừa tăng đáng kể nguồn thu.

​Vòng tuần hoàn khép kín: Giảm chi phí, nhân đôi lợi nhuận

​Sau khi ổn định mô hình nuôi ba ba, ông Quan mở rộng quy mô lên 3ha. Trên bờ bao, ông trồng hơn 100 gốc sầu riêng (Ri6, Monthong) cùng 150 gốc dừa; phần diện tích liền kề dành cho 1ha lúa.

​Chìa khóa thành công của mô hình nằm ở việc tận dụng tối đa phụ phẩm và nguồn nước. Nước thải từ 16 ao nuôi ba ba chứa lượng lớn chất hữu cơ được dẫn sang tưới cho vườn sầu riêng và cấp cho ruộng lúa, trước khi xả ra môi trường nguồn nước đã được lọc sạch. Thậm chí, vỏ trứng ba ba sau khi nở cũng được ông nghiền làm phân bón cho cây.

​"Nguồn nước giàu dinh dưỡng giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh, ít sâu bệnh, từ đó giảm thiểu tối đa việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật," ông Quan chia sẻ.

Sau khi ổn định với con ba ba, ông Quan tiếp tục mở rộng mô hình theo hướng kết hợp. Trên diện tích khoảng 3ha, ngoài ao nuôi, ông trồng hơn 100 cây sầu riêng (Ri6, Monthong) trên bờ bao và bố trí khoảng 1ha trồng lúa liền kề.

Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm đáng kể. Theo ông, nếu trồng sầu riêng theo cách thông thường, chi phí có thể lên đến khoảng 20.000 đồng/kg trái. Trong khi đó, với mô hình này, chi phí chỉ còn khoảng 9.000 đồng/kg.

Ruộng lúa cũng hưởng lợi tương tự khi gần như không cần sử dụng phân hóa học, chi phí chủ yếu là giống và công thu hoạch. Tuy nhiên, ông lưu ý việc xử lý nguồn nước là yếu tố then chốt. Nước từ ao ba ba cần được kiểm soát trước khi đưa sang cây trồng để tránh phát sinh nấm bệnh hoặc dư thừa dinh dưỡng.

​Phân tán rủi ro: Đòn bẩy đứng vững trước "bão giá"

​Theo ông Quan, ưu điểm lớn nhất của mô hình "1 nguồn nước, 3 nguồn thu" chính là khả năng tự cân bằng và phân tán rủi ro thị trường. Khi một mặt hàng rớt giá, các nguồn thu khác sẽ lập tức bù đắp.

​Thực tế chứng minh, năm 2023, khi thị trường ba ba đóng băng, ông phải tự mang đi bán lẻ. Nhờ thu nhập ổn định từ sầu riêng và lúa, gia đình ông vẫn vượt qua khủng hoảng.

Ngược lại, có thời điểm giá sầu riêng giảm sâu xuống 20.000 đồng/kg, nhờ giá thành sản xuất cực thấp (9.000 đồng/kg) ông vẫn có lãi, cộng thêm giá ba ba thương phẩm duy trì mức 135.000 – 220.000 đồng/kg giúp tổng doanh thu luôn ở mức an toàn.

​Nhờ đó, gia đình ông duy trì doanh thu ổn định từ 300 - 400 triệu đồng/năm, những năm thuận lợi có thể đạt trên 1 tỷ đồng.

​Bài học nhân rộng và triển vọng tương lai

​Dù mang lại hiệu quả vượt trội, ông Quan lưu ý mô hình này đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về thổ nhưỡng và vốn đầu tư ban đầu không nhỏ (chi phí xây dựng một ao nuôi 1.000m2 khoảng 45 - 50 triệu đồng).

Người làm nông cũng cần kỹ thuật quản lý khắt khe. Ví dụ, do nuôi ba ba cần duy trì nguồn nước liên tục, ông không thể siết nước để xử lý sầu riêng ra hoa trái vụ mà phải chấp nhận cho cây ra trái tự nhiên.

​Ông Huỳnh Văn Nhịn, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trường Long Tây, đánh giá cao mô hình. Ông Nhịn cho rằng: "Điểm nổi bật của ông Quan là tư duy kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu chi phí và bảo vệ môi trường. Không chỉ làm giàu cho gia đình, ông còn tích cực chia sẻ con giống, kinh nghiệm cho bà con trong và ngoài địa phương."

Ông Nhịn cũng cho biết, ​ông Trần Hồng Quan đã được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh là “Nông dân Việt Nam xuất sắc” nhờ có sáng kiến hay.

​Hiện nay, ông Quan đang là hội viên Hợp tác xã nông nghiệp Hương Sầu Riêng. Theo kế hoạch, hợp tác xã sẽ tổ chức sản xuất gần 21ha sầu riêng (dự kiến sản lượng 290 tấn, doanh thu hơn 13 tỷ đồng), và hướng tới mở rộng lên 30ha, tích hợp thêm các dịch vụ nông nghiệp và liên kết tiêu thụ bền vững.