Vàng từng bốc hơi 47% trước khi tăng 20 lần: Lịch sử có lặp lại?

Giá vàng vừa ghi nhận nhịp phục hồi kỹ thuật vượt mốc 4.100 USD/ounce sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết định giữ nguyên lãi suất trong khoảng 3,5-3,75%. Dù vậy, so với mức đỉnh lịch sử gần 5.600 USD/ounce thiết lập vào cuối tháng 1, kim loại quý vẫn đang nằm trong vùng điều chỉnh sâu, giảm khoảng 28%.

Diễn biến này khiến thị trường chia thành 2 luồng quan điểm. Một bên cho rằng vàng đã bước vào giai đoạn suy yếu kéo dài dưới sức ép của lãi suất cao, trong khi bên còn lại xem đây chỉ là nhịp điều chỉnh trong một xu hướng tăng lớn hơn. Để có thêm góc nhìn, nhiều chuyên gia nhắc lại chu kỳ tăng mạnh của vàng trong thập niên 1970.

Bài học từ cú giảm 47% giữa chu kỳ tăng

Theo dữ liệu từ GoldSilver, giá vàng tăng từ khoảng 35 USD/ounce năm 1971 lên 850 USD/ounce vào đầu năm 1980, tương đương mức tăng hơn 20 lần. Bước ngoặt diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon chấm dứt cơ chế quy đổi đồng USD sang vàng theo hệ thống Bretton Woods, mở đường để giá vàng vận động theo cung - cầu thị trường.

Chỉ trong 3 năm, giá vàng liên tục bứt phá từ mức 43 USD cuối năm 1971, vượt 120 USD năm 1973 và chạm 195 USD/ounce vào tháng 12/1974. Mức lợi nhuận vượt 400% khiến dòng tiền đầu cơ đổ xô vào kim loại quý. Tuy nhiên, ngay thời điểm sự hưng phấn lên đỉnh điểm, thị trường bất ngờ đảo chiều đầy khốc liệt.

Từ tháng 12/1974 đến tháng 8/1976, giá vàng lao dốc tới 47%, rơi thảm hại từ 195 USD xuống còn 103 USD/ounce. Giới truyền thông tài chính thời điểm đó đồng loạt đưa ra những phán quyết bi quan. Tạp chí Time vào tháng 8/1976 từng xuất bản trang bìa nổi tiếng "Sự sụp đổ lớn của vàng", khẳng định thử nghiệm đầu tư vào vàng đã thất bại và khuyên nhà đầu tư nên tháo chạy.

Thế nhưng, diễn biến sau đó lại đi theo hướng ngược lại. Từ đáy 103 USD/ounce, vàng đã có màn lội ngược dòng khi tăng hơn 650%, vọt lên mức 850 USD/ounce vào tháng 1/1980. Phần lớn những người vội vã bán tháo trong nhịp giảm 47% đã hoàn toàn bỏ lỡ chặng tăng trưởng mạnh nhất lịch sử.

Điều gì đã thúc đẩy vàng hồi phục?

Các chuyên gia cho rằng đợt giảm giữa thập niên 1970 chủ yếu phản ánh hoạt động chốt lời sau giai đoạn tăng nóng, cùng với việc Mỹ thúc đẩy Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) bán một phần vàng dự trữ nhằm giảm vai trò tiền tệ của kim loại quý.

Dù vậy, các yếu tố nền tảng khi đó gần như không thay đổi. Lạm phát tại Mỹ vẫn ở mức cao, đồng USD tiếp tục mất sức mua và tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài.

Động lực bùng nổ thực sự quay trở lại khi hàng loạt cú sốc địa chính trị nổ ra, bao gồm cú sốc dầu mỏ lần thứ hai năm 1979, khủng hoảng con tin Iran và sự kiện Liên Xô đưa quân vào Afghanistan. Sự kết hợp giữa lạm phát phi mã và bất ổn địa chính trị đã đẩy giá vàng từ 112 USD lên mức 850 USD/ounce trong chưa đầy 4 năm.

Đại chu kỳ tăng giá này chỉ thực sự khép lại khi Chủ tịch Fed Paul Volcker thực hiện chính sách tiền tệ cứng rắn chưa từng có, nâng lãi suất quỹ liên bang lên gần 20%. Việc lợi suất thực của tiền mặt tăng cao mới chính là yếu tố triệt hạ động lực trú ẩn vào vàng.

Lịch sử có đang lặp lại?

So với giai đoạn hiện nay, nhiều nhà phân tích nhận thấy một số điểm tương đồng khi vàng đã điều chỉnh khoảng 28% từ đỉnh, trong khi các ngân hàng Trung ương vẫn tiếp tục mua vàng để đa dạng hóa dự trữ ngoại hối.

Sau khi tài sản dự trữ bằng USD của Nga bị phong tỏa năm 2022, nhu cầu mua vàng của các ngân hàng Trung ương tăng mạnh. Trong ba năm liên tiếp từ 2022 đến 2024, lượng mua đều vượt 1.000 tấn mỗi năm, cao hơn đáng kể so với mức trung bình của thập kỷ trước.

Trong khi đó, nguồn cung vàng từ khai thác chỉ tăng với tốc độ dưới 1% mỗi năm, khiến nhiều tổ chức tiếp tục đánh giá vàng là công cụ đa dạng hóa dự trữ trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị còn nhiều bất định.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay cũng có những khác biệt đáng kể so với thập niên 1970. Fed vẫn duy trì lãi suất ở mức cao để kiểm soát lạm phát và thị trường còn kỳ vọng khả năng tiếp tục tăng lãi suất trong thời gian tới. Nếu đồng USD tiếp tục mạnh lên hoặc lợi suất trái phiếu duy trì ở mức cao, vàng có thể còn chịu áp lực trong ngắn hạn.

Quan trọng hơn, lịch sử không phải lúc nào cũng lặp lại. Sau khi lập đỉnh năm 1980, giá vàng đã mất hơn hai thập kỷ mới quay trở lại mức cao cũ. Vì vậy, việc vàng từng giảm sâu rồi phục hồi trong quá khứ không đồng nghĩa kịch bản tương tự chắc chắn sẽ tái diễn.

Theo Trading Economics, trong ngắn hạn, hướng đi của kim loại quý vẫn sẽ phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến lạm phát, chính sách lãi suất của Fed, sức mạnh của đồng USD và nhu cầu mua vàng từ các ngân hàng Trung ương. Lịch sử có thể mang lại những bài học hữu ích, nhưng không thể thay thế cho việc đánh giá các điều kiện kinh tế của từng giai đoạn.