Không phải Fed, thị trường 145.000 tỷ USD này mới quyết định giá vàng

Mỗi đợt giá vàng biến động mạnh, sự chú ý của số đông thường hướng về Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cùng những đồn đoán tăng hay hạ lãi suất. Thế nhưng, phía sau các cuộc họp chính sách, có một thế lực tài chính với quy mô lớn hơn toàn bộ thị trường cổ phiếu trên thế giới gộp lại đang âm thầm chi phối dòng tiền, đó chính là thị trường trái phiếu toàn cầu với quy mô khoảng 145.000 tỷ USD.

Theo phân tích từ chương trình GoldSilver do chuyên gia Megan King Diaz thực hiện, phần lớn nhà đầu tư theo dõi Fed, nhưng chính thị trường trái phiếu mới là nơi quyết định các động thái của cơ quan này thực sự tác động thế nào đến giá vàng.

"Lợi suất thực" - Đối thủ nặng ký nhất của kim loại quý

Bỏ qua những thuật ngữ hàn lâm, trái phiếu thực chất là một khoản cho vay mà nhà đầu tư nhận về tiền lãi định kỳ và nhận lại vốn gốc khi đáo hạn. Quy luật cốt lõi của thị trường này nằm ở chỗ giá trái phiếu và lợi suất luôn đi ngược chiều nhau. Khi giới đầu tư ồ ạt bán ra, giá trái phiếu hạ xuống và đẩy mức lợi suất thực nhận lên cao.

Nhà kinh tế Ed Yardeni từng gọi những người bán tháo này là "những hiệp sĩ trái phiếu" - những nhà đầu tư sẵn sàng quay lưng với nợ chính phủ nếu lạm phát và thâm hụt tài khóa có dấu hiệu vượt tầm kiểm soát.

Lợi suất tăng cao cũng là lúc bài toán nắm giữ vàng bị đem ra cân đo đong đếm. Tuy nhiên, thước đo quyết định không nằm ở con số lãi suất danh nghĩa trên mặt báo, mà là "lợi suất thực", tức mức sinh lời của trái phiếu sau khi đã trừ đi lạm phát kỳ vọng. Thị trường tính toán con số này dựa trên Trái phiếu Kho bạc Mỹ bảo vệ khỏi lạm phát (TIPS) và tỷ lệ hòa vốn lạm phát.

Vàng là loại tài sản không sinh lãi định kỳ. Khi lợi suất thực trên thị trường trái phiếu neo ở mức cao, chi phí cơ hội của việc giữ một ounce vàng sẽ tăng vọt. Đây chính là đối thủ trực diện nhất và là lý do cốt lõi khiến kim loại quý thường xuyên gặp áp lực xả hàng mỗi khi lợi suất nợ chính phủ tăng nhanh.

Minh chứng rõ nhất từng xuất hiện vào giai đoạn 2022-2023, khi Fed tăng mạnh lãi suất thêm 525 điểm cơ bản để ghìm cương lạm phát. Làn sóng bán tháo đã khiến trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm ghi nhận mức sinh lời âm 17,8%, ghi nhận kết quả ảm đạm nhất kể từ năm 1928 theo dữ liệu của FRED. Mô hình danh mục kinh điển gồm 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu cũng sụt giảm tới 17,5% trong cùng năm.

Nghịch lý vàng trụ vững dù lợi suất neo cao

Thông thường, khi lợi suất trái phiếu tăng vọt, giá vàng sẽ chịu đòn giáng nặng nề. Dẫu vậy, bức tranh gần đây lại cho thấy kim loại quý vẫn duy trì sức chống chịu đáng kinh ngạc, giữ vững vùng hỗ trợ trên 4.000 USD/ounce ngay cả khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài vượt mốc 5%.

Tại Hội nghị Kim loại quý toàn cầu của Hiệp hội Thị trường Vàng London (LBMA), ông Vikram Dhawan, Trưởng bộ phận Hàng hóa kiêm nhà quản lý quỹ tại Nippon India Mutual Fund, cho rằng mối liên kết truyền thống giữa vàng và lợi suất trái phiếu dường như đang suy yếu trước áp lực nợ công toàn cầu ngày một lớn.

"Theo một cách nào đó, tôi nghĩ vàng đang gửi cho chúng ta một thông điệp rằng có thể nợ toàn cầu đang tiến đến một điểm bước ngoặt, khi nguồn cung giấy tờ nợ có lẽ sẽ vượt quá nhu cầu", ông Dhawan nhận định. Vị chuyên gia này cũng cho biết, mối tương quan ngược chiều kinh điển giữa vàng và trái phiếu trong các khung thời gian 1-3 năm gần đây đã mờ nhạt đi nhiều, thậm chí đôi lúc còn biến thành tương quan cùng chiều.

Một phần nguyên nhân đến từ gánh nặng thâm hụt ngân sách của Mỹ đang ở mức gần 6% GDP, cao hơn nhiều mức trung bình 3,8% của nửa thế kỷ qua (theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ - CBO). Nguồn cung nợ phát hành quá lớn buộc nhà đầu tư phải đòi hỏi một khoản "bù kỳ hạn" lớn hơn để chấp nhận rủi ro, khiến sức hấp dẫn của giấy tờ nợ chính phủ bị phân hóa.

Cùng lúc đó, nhu cầu gom vàng tích trữ từ các ngân hàng trung ương trên thế giới vẫn neo ở mức kỷ lục. Báo cáo từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) chỉ ra rằng các định chế này đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng vào năm 2024 và tiếp tục gom thêm 863 tấn trong năm 2025, gần gấp đôi mức bình quân của thập kỷ trước đó, tạo thành chiếc phao đỡ giá vững chắc cho thị trường.

Lực mua bền bỉ từ châu Á và tâm lý giữ tài sản hữu hình

Bên cạnh các tay chơi lớn ở phương Tây, dòng tiền từ khu vực châu Á đang trở thành một trụ cột khác nâng đỡ thị trường kim loại quý.

Ông Wei Yan, nhà quản lý danh mục vĩ mô tại Dymon Asia, chỉ ra rằng nhà đầu tư cá nhân tại Trung Quốc hiện có khá ít lựa chọn để bảo vệ tài sản trong bối cảnh các kênh bất động sản và thị trường chứng khoán gặp khó khăn. Vì thế, việc lợi suất thực ở Mỹ neo cao không ngăn cản được làn sóng tích trữ của người dân tại đây. "Họ cứ tiếp tục mua khi giá giảm", ông Yan cho biết, đồng thời ghi nhận giá vàng thường giao dịch tích cực hơn hẳn trong khung giờ châu Á.

Ở góc độ đời sống, chuyên gia Vikram Dhawan nhận định tâm lý chuộng vàng cũng đang lan sang nhóm người trẻ. Trước tình trạng giá cả sinh hoạt đắt đỏ kéo dài, nhiều người cảm thấy mức tăng thu nhập hay lợi nhuận trên giấy tờ không bù đắp nổi sự hao hụt sức mua thực tế. Điều đó thôi thúc họ tìm về các tài sản hữu hình để giữ tiền, và vàng gần như là lựa chọn đáp ứng đầy đủ tiêu chí này.

Dù vậy, giới phân tích tại hội nghị cũng lưu ý giá vàng khó có thể tăng liên tục theo một đường thẳng. Khi giá bị đẩy lên quá cao, sức mua trang sức và nhu cầu vàng vật chất tiêu dùng sẽ chững lại, khiến thị trường có thể đối mặt với các nhịp rung lắc mạnh. Nhưng về dài hạn, gánh nặng nợ công của các nền kinh tế lớn vẫn là bài toán chưa có lời giải dứt điểm.

Ông Shayne McGuire, nhà quản lý danh mục tại Quỹ Hưu trí Giáo viên Texas, nhận định: "Thực sự vẫn chưa có sự chú ý đúng mức đến một trong những động lực quan trọng của vàng, đó là nợ và thâm hụt ngân sách".