Hải quan tăng cường kiểm soát hàng giả vi phạm sở hữu trí tuệ

Siết kiểm tra từ hồ sơ đến thực tế hàng hóa

Mới đây, Cục Hải quan đã ban hành Công văn số 16727/CHQ-GSQL ngày 26/5/2026 yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu giả mạo, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và quyền sở hữu công nghiệp.

Theo chỉ đạo của Cục Hải quan, các đơn vị phải tăng cường rà soát hồ sơ hải quan, đối chiếu thông tin khai báo với cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ và các nguồn thông tin nghiệp vụ nhằm kịp thời phát hiện hàng hóa có dấu hiệu vi phạm.

Các nội dung được yêu cầu kiểm tra gồm tên hàng, mã HS, nhãn hiệu, xuất xứ, trị giá, tuyến đường vận chuyển, doanh nghiệp xuất nhập khẩu… Qua đó, cơ quan hải quan sẽ nhận diện nguy cơ hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu hoặc hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ngay cả trong trường hợp doanh nghiệp không khai báo nhãn hiệu trên tờ khai hải quan, lực lượng chức năng vẫn phải thực hiện kiểm tra theo nhóm mặt hàng trọng điểm, nhóm hàng rủi ro cao hoặc dựa trên lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn nhưng chưa đủ căn cứ xác định vi phạm, Hải quan nơi đăng ký tờ khai sẽ chuyển sang kiểm tra thực tế hàng hóa, đồng thời lưu ý cụ thể các dấu hiệu nghi ngờ để công chức tập trung kiểm tra.

Trong quá trình kiểm tra thực tế, công chức hải quan phải đối chiếu kỹ mẫu mã, ký hiệu, bao bì, nhận diện thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và thông tin ghi trên nhãn hàng hóa với hồ sơ bảo hộ sở hữu trí tuệ đã được cập nhật nhằm xác định dấu hiệu vi phạm.

Một điểm mới đáng chú ý là Cục Hải quan yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực chủ động áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan khi có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa giả mạo, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Cùng với đó, các đơn vị phải thông báo ngay cho chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ hoặc đơn vị được ủy quyền hợp pháp khi phát hiện hàng hóa có dấu hiệu vi phạm để phối hợp xác minh, xử lý.

Tập trung kiểm soát hàng thương mại điện tử, chuyển phát nhanh

Theo Cục Hải quan, các loại hình như thương mại điện tử xuyên biên giới, chuyển phát nhanh, bưu chính quốc tế và kho ngoại quan đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lợi dụng để vận chuyển hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu hoặc hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đặc điểm của các loại hình này là hàng hóa thường được chia nhỏ, phân tán, luân chuyển nhanh, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát. Vì vậy, các Chi cục Hải quan khu vực được yêu cầu chủ động áp dụng thẩm quyền tạm dừng thông quan khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn rõ ràng, bảo đảm vừa kiểm soát hiệu quả vừa đáp ứng yêu cầu thông quan nhanh.

Cục Hải quan cũng xác định rõ các nhóm hàng trọng điểm cần tập trung kiểm tra trong năm 2026 gồm hàng bách hóa, hàng tiêu dùng, điện gia dụng; hàng quá cảnh qua Việt Nam; hàng hóa giao dịch qua sàn thương mại điện tử và hàng gửi kho ngoại quan chờ nhập nội địa hoặc xuất sang nước thứ ba.

Để rút ngắn thời gian xử lý, công văn nêu rõ, trong trường hợp chủ sở hữu quyền hoặc người được ủy quyền hợp pháp xác nhận hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan có thể xử lý ngay theo quy định mà không nhất thiết phải trưng cầu giám định. Chỉ khi chưa đủ căn cứ kết luận, cơ quan hải quan mới thực hiện lấy mẫu giám định hoặc phối hợp với các cơ quan chức năng để xác minh thêm.

Hải quan khu vực I tăng cường đấu tranh chống buôn lậu

Trong bối cảnh hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới ngày càng diễn biến phức tạp, Chi cục Hải quan khu vực I - Thành viên Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389) TP Hà Nội - đã chủ động tăng cường lực lượng, phương tiện và triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nghiệp vụ nhằm đấu tranh, ngăn chặn vi phạm pháp luật hải quan.

Đơn vị tập trung kiểm soát các mặt hàng cấm như ma túy, vũ khí, thuốc lá điếu nhập lậu, động vật hoang dã; đồng thời tăng cường giám sát đối với các nhóm hàng có nguy cơ cao ảnh hưởng tới an toàn xã hội như ngoại tệ, vàng, điện thoại, dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm và thực phẩm chức năng.

Bên cạnh đó, lực lượng hải quan cũng đặc biệt chú trọng kiểm tra các hành vi gian lận xuất xứ, giả mạo nhãn mác, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và lợi dụng hoạt động thương mại điện tử để vận chuyển hàng hóa bất hợp pháp.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 TP Hà Nội, riêng trong tháng 4/2026, Chi cục Hải quan khu vực I đã chủ trì và phối hợp với các lực lượng chức năng kiểm tra, phát hiện, xử lý 138 vụ vi phạm liên quan đến buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và gian lận thương mại.

Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính đạt hơn 11 tỷ đồng, trong khi trị giá hàng hóa vi phạm lên tới hơn 11,2 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy hiệu quả của công tác kiểm soát tại các cửa khẩu và tuyến vận chuyển trọng điểm, đồng thời góp phần quan trọng vào nhiệm vụ giữ vững kỷ cương pháp luật và ổn định thị trường.

Đức Anh