Gấp rút tháo gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy xuất khẩu sầu riêng

Tại Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026 diễn ra ngày 30/7 tại TPHCM, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), cho biết nhiều khó khăn trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu rau quả đã được hiệp hội, doanh nghiệp và nông dân phản ánh lên Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như Chính phủ trong suốt hai năm qua. Dù vậy, nhiều "điểm nghẽn" vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Nhiều "điểm nghẽn" cản đường xuất khẩu

Theo ông Bình, vấn đề nổi cộm hiện nay là việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Hồ sơ, thủ tục còn khá phức tạp, trong khi nhiều nông dân chưa nắm rõ quy trình thực hiện, khiến thời gian hoàn thiện kéo dài và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu.

Không chỉ vướng ở thủ tục, mô hình sản xuất trong nước cũng chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của những nghị định thư đã ký với các thị trường nhập khẩu. Điển hình, sầu riêng xuất khẩu phải được sản xuất tại vùng chuyên canh, nhưng tại nhiều địa phương Tây Nguyên, người dân vẫn trồng xen sầu riêng với cây công nghiệp và các loại cây nông nghiệp khác.

Việc sản xuất xen canh khiến chất lượng sản phẩm trong cùng một mã số vùng trồng không đồng đều. Đáng lo ngại hơn, chỉ cần một hộ vi phạm quy định về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hoặc quy trình canh tác, toàn bộ vùng trồng và các hộ cùng sử dụng mã số đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Ông Nguyễn Thanh Bình cũng chỉ ra mối liên kết giữa doanh nghiệp và chủ sở hữu mã số vùng trồng còn lỏng lẻo. Khi thị trường biến động, tranh chấp giữa các bên dễ phát sinh nhưng chưa có cơ chế giải quyết hiệu quả. Trong khi đó, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe, dẫn đến tình trạng mua bán, giả mạo mã số vùng trồng vẫn tồn tại.

"Công tác quản lý vật tư nông nghiệp, hóa chất bảo quản và chế biến còn lỏng lẻo. Nhiều lô hàng bị phát hiện có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng hoặc nhiễm hóa chất cấm. Đây là nguyên nhân khiến hàng hóa bị trả về hoặc tiêu hủy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế", ông Bình nhấn mạnh.

Theo hiệp hội, hệ thống kiểm nghiệm, kiểm dịch thực vật phục vụ xuất khẩu hiện cũng đang quá tải. Thời gian lấy mẫu, trả kết quả còn kéo dài, trong khi việc tiếp nhận và phản hồi kiến nghị của doanh nghiệp chưa thực sự kịp thời và minh bạch.

Ngoài ra, chi phí logistics vẫn ở mức cao; những vướng mắc liên quan đến thuế giá trị gia tăng đầu vào và chứng từ mua bán giữa doanh nghiệp với hộ sản xuất chưa được tháo gỡ, làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Cấp mã số vùng trồng theo định danh từng thửa đất

Phản hồi các kiến nghị của doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết Chính phủ dự kiến sớm ban hành nghị quyết về đổi mới phương thức cấp mã số vùng trồng theo hướng đơn giản hóa thủ tục, cấp mã số dựa trên định danh thửa đất và thực hiện hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Với vùng trồng không phục vụ xuất khẩu, nếu hồ sơ hợp lệ, thời gian cấp mã số chỉ khoảng 3 ngày kể từ khi kê khai. Đối với vùng trồng phục vụ xuất khẩu, thời gian dự kiến khoảng 10 ngày do vẫn phải thực hiện khâu tiền kiểm theo yêu cầu của các nước nhập khẩu.

Ông Hiệp dẫn ví dụ, Trung Quốc yêu cầu danh sách mã số vùng trồng do Việt Nam gửi sang phải có xác nhận của cơ quan quản lý nhà nước về quy trình sản xuất. Vì vậy, chính quyền địa phương vẫn phải kiểm tra, xác nhận điều kiện sản xuất trước khi cấp mã số.

"Việc cấp mã số vùng trồng trong thời gian tới sẽ rất đơn giản và nhanh chóng so với hiện nay. Tuy nhiên, để phục vụ xuất khẩu, người dân vẫn phải liên kết hình thành các vùng sản xuất đủ lớn, áp dụng thống nhất quy trình và công nghệ", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Theo ông, khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, việc kiểm soát an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất và chất lượng sản phẩm sẽ hiệu quả hơn, góp phần giảm rủi ro cho hoạt động xuất khẩu.

Kiên quyết xử lý tiêu cực, nhũng nhiễu doanh nghiệp xuất khẩu

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhìn nhận ngành nông nghiệp đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn không ít điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Theo Bộ trưởng, Chính phủ sẽ ban hành các quy định theo hướng rút gọn thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực hiện tại địa phương, đặc biệt ở cấp xã.

Bộ trưởng yêu cầu toàn ngành kiên quyết xử lý các hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu, tháo gỡ các điểm nghẽn liên vùng, liên ngành để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu. Đồng thời, các hiệp hội ngành hàng cần chủ động dẫn dắt chuỗi sản xuất theo tín hiệu thị trường, tăng cường dự báo cung - cầu, kiểm soát chất lượng và phản ánh kịp thời những khó khăn phát sinh.

"Nếu doanh nghiệp có khó khăn gì hãy gọi trực tiếp cho tôi và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Chúng tôi sẽ giải quyết nhanh và dứt điểm các vướng mắc trong phạm vi của bộ, nếu liên quan đến các địa phương chúng tôi sẽ có ý kiến về địa phương, nếu vấn đề vượt thẩm quyền chúng tôi sẽ kiến nghị lên cấp trên xử lý", ông Hùng nhấn mạnh.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến hết tháng 7, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt gần 42,6 tỷ USD, tăng khoảng 7% so với cùng kỳ năm 2025 và hoàn thành 57,6% kế hoạch năm 2026. Dự kiến trong tháng 9, Bộ sẽ tiếp tục sửa đổi các nghị định liên quan, trong khi nghị quyết của Chính phủ sẽ tạo cơ sở để đổi mới toàn diện việc cấp và quản lý mã số vùng trồng ngay trong thời gian chờ hoàn thiện khung pháp lý.