Có lãi nhưng cạn tiền: Nghịch lý khiến nhiều doanh nghiệp gục ngã

“Lợi nhuận là ý kiến, dòng tiền là sự thật”, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng, nói tại hội thảo “Vấn đề sống còn của doanh nghiệp: Nút thắt và giải pháp cho dòng tiền và nguồn vốn”, diễn ra chiều 14/8 tại Hà Nội.

Theo ông Hiếu, một doanh nghiệp hoàn toàn có thể báo lãi trên sổ sách nhưng vẫn không còn tiền để trả lương hoặc thanh toán cho nhà cung cấp. Nguyên nhân là doanh thu đã được ghi nhận nhưng tiền thực tế vẫn nằm trong các khoản phải thu hoặc hàng tồn kho.

“Doanh nghiệp chết không phải vì thua lỗ, mà vì hết tiền”, ông nhấn mạnh.

Càng tăng trưởng, càng dễ cạn tiền

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, một trong những rủi ro đáng lưu ý là tình trạng “tăng trưởng làm cạn tiền”. Khi doanh thu tăng nhanh nhưng tốc độ thu tiền không theo kịp, doanh nghiệp phải bỏ thêm vốn lưu động để duy trì hoạt động.

Doanh nghiệp càng bán được nhiều hàng, lượng tiền bị “giam” trong công nợ và tồn kho càng lớn. Nếu kỳ thu tiền bình quân kéo dài trên 45-60 ngày, đây là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý.

Ông cho rằng 3 điểm yếu phổ biến khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng này là thiếu một giám đốc tài chính đúng nghĩa, không có kế hoạch kinh doanh bài bản và quản trị dòng tiền yếu.

Thực tế, áp lực rút khỏi thị trường cũng đang gia tăng. Theo số liệu được TS Nguyễn Trí Hiếu dẫn tại hội thảo, bình quân mỗi tháng trong 6 tháng đầu năm có khoảng 25.200 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, tổng cộng 151.100 doanh nghiệp, tăng 18,8% so với cùng kỳ. Số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 94,7%.

Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận vốn trở thành một nút thắt lớn.

Theo số liệu VCCI năm 2025 được ông Hiếu dẫn lại, 93,5% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản thế chấp, trong khi tỷ lệ bình quân toàn cầu là 68,3%. Có tới 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Theo chuyên gia, điều này cho thấy tín dụng vẫn thiên về tài sản hơn là dòng tiền. Một doanh nghiệp có đơn hàng, khách hàng và khả năng tạo doanh thu nhưng chưa tích lũy nhiều bất động sản, máy móc vẫn có thể gặp khó khi tiếp cận vốn ngân hàng.

Không phải thiếu tiền là phải đi vay

Bà Lê Thị Dung, Chủ tịch Câu lạc bộ CEO 1983, cho rằng doanh nghiệp không nên chờ đến khi thiếu tiền mới tìm nguồn vốn.

Theo bà, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng năng lực quản trị tài chính, chuẩn bị phương án vốn và tạo dựng quan hệ với ngân hàng, đối tác từ sớm. Lòng tin với các tổ chức tín dụng cũng phải được hình thành từ sự minh bạch, lịch sử giao dịch và việc thực hiện các cam kết.

“Vay được vốn chưa đồng nghĩa bài toán đã được giải quyết”, bà Dung nói. Nguồn vốn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp kiểm soát được chi phí, dòng tiền vào - ra và sử dụng vốn đúng mục đích, đúng kỳ hạn.

Thay vì chỉ phụ thuộc vào khoản vay ngân hàng, TS Nguyễn Trí Hiếu đề xuất doanh nghiệp khai thác thêm bao thanh toán, tín dụng thương mại, đàm phán kéo dài kỳ hạn thanh toán với nhà cung cấp và xây dựng hạn mức vốn lưu động dự phòng.

Đặc biệt, ông khuyến nghị các CEO lập dự báo dòng tiền cuốn chiếu 13 tuần, theo dõi tuổi nợ hàng tuần và kiểm soát hàng tồn kho chậm luân chuyển.

Doanh nghiệp cũng có thể rút ngắn chu kỳ chuyển hóa tiền mặt bằng cách xuất hóa đơn sớm, khuyến khích khách hàng thanh toán nhanh, yêu cầu đặt cọc trong những trường hợp phù hợp và thương lượng lại kỳ hạn với nhà cung cấp.

Trong lộ trình 90 ngày, 30 ngày đầu tiên nên tập trung rà soát nợ quá hạn, cắt các khoản chi không hiệu quả và đàm phán kéo dài kỳ hạn thanh toán thêm 15-30 ngày. Sau đó, doanh nghiệp xây dựng hệ thống theo dõi dòng tiền, hoàn thiện hạn mức dự phòng và đánh giá các nguồn vốn dài hạn.

Theo TS Hiếu, chỉ riêng các biện pháp trong 30 ngày đầu có thể giúp cải thiện 20-30% dòng vốn khả dụng mà doanh nghiệp chưa cần vay thêm.