Ít tiền, doanh nghiệp có làm được ESG?

Tại ESG Company Tour 2026 do báo Dân trí tổ chức ngày 12/8 tại Nhà máy Prime Tiền Phong (Phú Thọ), bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trưởng Ban Phát triển bền vững Prime Group, chia sẻ kinh nghiệm đưa ESG vào hoạt động sản xuất, từ tối ưu nguồn lực đến phát triển kinh tế tuần hoàn và hướng tới Net Zero 2050.

Bắt đầu ESG từ những “lỗ hổng” trong sản xuất

Với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), rào cản lớn khi bắt đầu ESG thường không chỉ nằm ở nhận thức mà còn ở nguồn lực. Chi phí công nghệ xanh, nhân sự chuyên môn và các khoản đầu tư ban đầu có thể khiến ESG trở thành bài toán khó nếu doanh nghiệp tiếp cận theo hướng phải thay đổi toàn bộ hoạt động cùng lúc.

Từ thực tế triển khai tại Prime Group, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm cho rằng doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc nhìn lại những gì đang diễn ra trong hoạt động sản xuất. Đó là cơ cấu nhiên liệu, mức tiêu thụ điện, nước, nguyên liệu, tỷ lệ hao hụt và lượng chất thải phát sinh.

Theo bà, khi đã có dữ liệu, doanh nghiệp sẽ nhìn thấy những “lỗ hổng” và rủi ro trong vận hành, từ đó tìm được cơ hội cải thiện. Những mục tiêu ban đầu có thể rất nhỏ, như giảm lượng điện, nước tiêu thụ hoặc phân loại chất thải, và không phải trường hợp nào cũng cần đầu tư ngay.

“Thống kê những gì đang sử dụng, đặt KPI làm ngay và theo dõi, đo lường KPI đó” là 3 kinh nghiệm được công ty này đúc kết.

Điểm quan trọng là ESG được đưa về những chỉ số mà doanh nghiệp có thể kiểm soát và đo đếm. Khi một mục tiêu nhỏ được cải thiện, kết quả thực tế sẽ tạo cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng. Với những dự án dài hạn, bài toán cần được tính toán cụ thể hơn về chi phí, thời gian triển khai và khả năng thu hồi vốn.

Cách tiếp cận này giúp ESG không trở thành một chương trình tách rời hoạt động kinh doanh mà bắt đầu ngay từ những vấn đề có thể ảnh hưởng đến chi phí và hiệu quả sản xuất.

Kinh tế tuần hoàn: Giảm phát thải từ chính dây chuyền sản xuất

Tại Prime, cách tiếp cận trên được cụ thể hóa qua mô hình kinh tế tuần hoàn 5R gồm từ chối, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và thu hồi. Bà Tâm cho biết, gạch vỡ, tro than và nước thải được nhà máy đưa trở lại quy trình sản xuất, nhiệt từ lò nung được thu hồi, doanh nghiệp đầu tư khí hóa sinh khối để thay thế nhiên liệu hóa thạch, đồng thời từng bước sử dụng xe điện và điện mặt trời áp mái.

Công ty này đặt mục tiêu đến năm 2030, so với năm cơ sở 2020, giảm 25-30% phát thải khí nhà kính, nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên trên 30% tổng tiêu thụ năng lượng và tái chế, xử lý toàn bộ nước thải trong quy trình.

Điểm đáng chú ý là các mục tiêu môi trường được đặt cùng với yêu cầu về hiệu quả kinh tế. Theo bà Tâm, doanh nghiệp không thể chỉ nhìn vào việc giảm phát thải mà bỏ qua chi phí và khả năng cạnh tranh. Đây là thách thức đặc biệt với SME khi công nghệ xanh thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn, trong khi sản phẩm xanh chưa chắc có giá thành thấp hơn.

Vì vậy, kinh tế tuần hoàn có thể là một hướng tiếp cận thực tế: giảm lượng tài nguyên đầu vào, hạn chế chất thải đầu ra và tận dụng lại những gì có thể quay trở lại sản xuất. Khi đó, mục tiêu môi trường không đứng riêng mà gắn với bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực và kiểm soát chi phí.

Điều quan trọng hơn, cách làm này cho thấy chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng một khoản đầu tư lớn. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ chính dây chuyền đang vận hành, tìm nơi thất thoát và từng bước biến những phần đang bị bỏ đi thành nguồn lực có giá trị.

ESG không phải cuộc đua chứng nhận

Một điểm đáng chú ý trong chia sẻ của bà Tâm là doanh nghiệp không nên xem chứng nhận ESG hay nhãn xanh là đích đến. Theo bà, mỗi chứng nhận có thể tốn khoảng 400-500 triệu đồng. Vì vậy, Prime lựa chọn chứng nhận dựa trên yêu cầu thực tế của khách hàng. Nếu chứng nhận không được sử dụng, khoản đầu tư này có thể trở thành lãng phí.

“Tất cả nhãn xanh tôi chia sẻ là những nhãn chúng tôi đang làm được rồi và đáp ứng tiêu chuẩn”, bà Tâm nói, đồng thời nhấn mạnh khách hàng là ưu tiên hàng đầu khi Prime lựa chọn các chứng nhận.

Thực tế này cũng cho thấy bài toán khó hơn của doanh nghiệp khi chuyển đổi xanh, đó là sản phẩm xanh chưa chắc có giá thành thấp hơn, trong khi chi phí công nghệ, nhân lực và đầu tư ban đầu có thể tạo áp lực lên khả năng cạnh tranh.

Với SME, vì thế, thay vì hỏi “cần bao nhiêu tiền để làm ESG?”, doanh nghiệp cần nhìn nhận, đánh giá xem mình đang lãng phí gì, có thể đo được gì và có thể cải thiện điều gì ngay hôm nay hay không.

Từ những KPI nhỏ và kết quả có thể đo lường, doanh nghiệp mới có cơ sở để quyết định những khoản đầu tư lớn hơn. Khi ESG gắn với hiệu quả vận hành và nhu cầu thị trường, chuyển đổi xanh có thể trở thành một phần của năng lực cạnh tranh, thay vì một khoản chi phí bổ sung.