Tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng nhanh hơn bao giờ hết trong thập kỷ qua

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters vào ngày 6/3, đã đưa ra kết luận gây chú ý: tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng nhanh hơn kể từ năm 2015 so với bất kỳ thập kỷ nào kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận vào năm 1880.

Tuy nhiên, phát hiện này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ cộng đồng khoa học.

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp thống kê để loại bỏ "nhiễu" từ các biến động tự nhiên, nhằm tập trung vào xu hướng ấm lên do con người gây ra.

Theo Giáo sư Stefan Rahmstorf, đồng tác giả nghiên cứu và Trưởng bộ phận phân tích hệ thống Trái Đất tại Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam, Đức, "xu hướng nóng lên gần như tăng gấp đôi sau năm 2014". Ông nhấn mạnh rằng tốc độ nóng lên toàn cầu tăng vọt này đồng nghĩa với việc thế giới sẽ vượt qua giới hạn 1,5°C sớm hơn dự kiến.

Cụ thể, từ năm 1970 đến 2015, tốc độ ấm lên trung bình ước tính dưới 0,2°C mỗi thập kỷ. Nhưng trong 10 năm qua, con số này đã tăng lên 0,35°C mỗi thập kỷ. Nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu cũng cho thấy xu hướng tăng liên tục.

Để đạt được kết quả này, Giáo sư Rahmstorf và nhà nghiên cứu khí hậu Grant Foster đã phân tích năm bộ dữ liệu nhiệt độ toàn cầu uy tín, bao gồm dữ liệu từ NASA, Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia, và Berkeley Earth.

Họ đã loại bỏ ảnh hưởng của ba yếu tố môi trường tự nhiên: chu kỳ El Niño-Dao động Nam, các vụ phun trào núi lửa và sự biến đổi của mặt trời. Sau đó, họ kiểm tra các bộ dữ liệu để tìm ra sự gia tăng tốc độ nóng lên kể từ năm 1970 và phát triển một mô hình để ước tính tốc độ nóng lên theo từng thập kỷ kể từ năm 1895.

Kết quả cho thấy "sự gia tăng đáng kể về mặt thống kê của hiện tượng nóng lên toàn cầu kể từ khoảng năm 2015", với tỷ lệ chắc chắn là 98% và nhất quán trên các bộ dữ liệu và phương pháp phân tích khác nhau.

Những ý kiến trái chiều

Mặc dù vậy, không phải tất cả các nhà khoa học đều đồng tình với những phát hiện này. Nhà khí hậu học Zeke Hausfather từ Trung tâm nghiên cứu khí hậu Berkeley Earth, Mỹ, cho rằng phương pháp loại bỏ các biến số tự nhiên của nghiên cứu có thể chưa hoàn hảo và vẫn có thể để lại những ảnh hưởng tồn dư.

Ông thừa nhận có sự đồng thuận rộng rãi về việc tốc độ nóng lên đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, nhưng "vẫn chưa rõ bao nhiêu phần trăm sự nóng lên thêm trong thập kỷ qua là do phản ứng bắt buộc hay là sự biến đổi tự nhiên".

Giáo sư Robert Lund, một nhà thống kê học tại Trường đại học California, Santa Cruz, Mỹ, cũng bày tỏ sự thận trọng. Ông đồng ý rằng có bằng chứng chắc chắn cho thấy Trái Đất đang ấm lên, nhưng không chắc chắn về việc chúng ta đang trải qua tốc độ nóng lên nhanh hơn.

Giáo sư Lund cho rằng sự gia tăng gần đây về tốc độ nóng lên toàn cầu vẫn chưa thể phát hiện được về mặt thống kê, và cần phải thận trọng khi khẳng định Trái Đất đang đột nhiên ấm lên, bất chấp những năm nóng bức như 2023 và 2024.

Giáo sư Lund cũng chỉ ra những vấn đề trong phân tích, đặc biệt là việc đưa các yếu tố như El Niño vào mà không tính đến những bất định do chúng gây ra, vì các mô hình hiện nay chưa thể nắm bắt được sự tương tác phức tạp giữa khí quyển và đại dương.

Dù có những bất đồng về tốc độ, cả Giáo sư Lund và Nhà khí hậu học Hausfather đều đồng ý rằng thế giới đang tiến gần hơn đến việc vượt qua các ngưỡng được thiết lập trong Hiệp định Paris, nhằm mục đích giữ tốc độ nóng lên toàn cầu ở mức 2°C so với mức trước thời kỳ công nghiệp và nỗ lực hạn chế mức tăng ở mức 1,5°C.

Trái Đất dường như đang trên đà vượt qua ngưỡng 1,5°C trong thập kỷ tới, điều này có thể làm tăng gấp đôi số người phải tiếp xúc với nhiệt độ cực đoan. Đối với Giáo sư Rahmstorf, nghiên cứu này là một lời cảnh báo khẩn cấp: "Chúng ta cần phải hành động nhanh hơn nhiều trong việc thay thế nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt, và loại bỏ chúng hoàn toàn".