Sáng chế đắp chiếu vì câu hỏi "đã bán cho ai chưa": Gỡ khó thế nào?

Đối thoại trực tiếp gỡ điểm nghẽn

Chiều 30/9 tại Hà Nội đã diễn ra "Hội nghị xử lý điểm nghẽn của doanh nghiệp khoa học và công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo và công nghệ số".

Sự kiện do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội thực hiện, thu hút hơn 300 đại biểu cùng gần 200 doanh nghiệp tham dự trực tiếp và trực tuyến.

Điểm đột phá của hội nghị lần này là hoàn toàn cắt bỏ các phần báo cáo thành tích rườm rà. Toàn bộ thời lượng được dành trọn cho phiên đối thoại chất vấn trực tiếp, trong đó mỗi doanh nghiệp có tối đa 3 phút để nêu thẳng vướng mắc sát sườn, và đại diện các Sở, ngành có từ 5 đến 10 phút để giải đáp phương án xử lý cụ thể.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nhìn nhận rằng, ở bước kiến tạo thể chế, Hà Nội đã đi một chặng đường dài với Luật Thủ đô 2024 và 6 Nghị quyết HĐND vừa ban hành trong năm 2026.

Tuy nhiên, khoảng cách từ văn bản pháp lý đến thực tiễn vận hành của doanh nghiệp vẫn còn rất xa. Ông trích dẫn lại phản ánh thẳng thắn từ chính doanh nghiệp gửi về Ban Tổ chức rằng "Ưu đãi có trên văn bản, nhưng doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu".

Sự lúng túng này được minh chứng qua các con số thống kê thực tế. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ghi nhận có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn khi tìm kiếm khách hàng và 52,2% vướng mắc về nguồn vốn.

Tỷ lệ doanh nghiệp sẵn sàng chi từ 3% doanh thu cho hoạt động khoa học công nghệ hoặc hợp tác với đối tác bên ngoài chỉ đạt 3,9%, và vỏn vẹn 1,4% có hợp tác nghiên cứu với các cơ sở giáo dục đại học.

Đối với khối doanh nghiệp khoa học công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo và công nghệ số, các rào cản này còn nặng nề hơn. Tài sản lớn nhất của họ là tri thức, công nghệ và con người, những thứ không thể mang thế chấp ngân hàng và rất khó chứng minh bằng các hợp đồng trong quá khứ.

Các giải pháp, sản phẩm công nghệ được trưng bày tại hội nghị.

Chính quyền Hà Nội xác định gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp công nghệ chính là mở đường cho năng suất của toàn nền kinh tế.

Trăn trở về "khách hàng đầu tiên"

Tại phiên đối thoại, không khí hội trường liên tục nóng lên khi đại diện các doanh nghiệp luân phiên đứng dậy chỉ rõ những nút thắt trong quá trình thương mại hóa sản phẩm và mở rộng quy mô sản xuất.

Trăn trở lớn nhất của khối doanh nghiệp khoa học và công nghệ tập trung vào rào cản thị trường và bài toán "người mua hàng đầu tiên".

Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, ông Đào Mạnh Hùng, Chủ tịch Tập đoàn Ô tô Hiệp Hòa đề nghị Hà Nội cần sớm ban hành chính sách ưu tiên mua sắm công đối với các sản phẩm đổi mới sáng tạo do doanh nghiệp Thủ đô sản xuất, tương tự các đạo luật ưu tiên hàng nội địa của Mỹ hay Hàn Quốc.

Đây cũng là đơn vị tự nghiên cứu chế tạo thành công xe thang chữa cháy và cứu hộ 32m, 56m.

Ông Hùng kiến nghị thành phố áp dụng cơ chế "khoán đặt hàng", cho phép doanh nghiệp tự bỏ vốn nghiên cứu và tự chịu rủi ro. Khi sản phẩm hoàn thành đạt tiêu chuẩn, chính quyền sẽ đóng vai trò là "bà đỡ" và là khách hàng đầu tiên mua sản phẩm, giúp doanh nghiệp gỡ vướng về đầu ra mà ngân hàng hay ngân sách không phải gánh chi phí đầu tư ban đầu.

Nhiều câu hỏi được đặt ra tại hội nghị đi sâu vào điểm nghẽn thực tế.

Một công ty công nghệ chia sẻ câu chuyện đau đáu về sản phẩm lò đốt rác tiết kiệm năng lượng phải "đắp chiếu" của mình.

Dù công nghệ vận hành hoàn toàn tự động, đảm bảo an toàn cháy nổ và khí thải, nhưng từ khi được chứng nhận hợp quy vào năm 2017 đến nay đã 9 năm, sản phẩm vẫn phải nằm trong xưởng sản xuất.

Nguyên nhân duy nhất là đi đến đâu doanh nghiệp cũng nhận được câu hỏi rằng, sản phẩm đã bán ở đâu chưa.

Tương tự, một đại diện doanh nghiệp sản xuất thiết bị y tế cho biết, dòng sản phẩm dao mổ điện cao tần cắt và cầm máu của đơn vị từng được cung cấp cho 600 đến 700 bệnh viện trên toàn quốc.

Tuy nhiên, doanh nghiệp hiện đã phải dừng sản xuất dòng sản phẩm mới vì rào cản trong các gói thầu công thường đưa ra tiêu chí ưu tiên hàng xuất xứ G7, khiến sản phẩm trong nước gần như không có cơ hội dự thầu.

Khối khởi nghiệp sáng tạo và phát triển công nghệ mới cũng đối mặt với rào cản tài chính khắt khe.

Một doanh nghiệp tái khởi nghiệp đầu tư vào lĩnh vực năng lượng xanh, trạm sạc thông minh và điện mặt trời nêu ý kiến đáng chú ý.

Dù là ngành nghề Thủ đô khuyến khích, nhưng khi doanh nghiệp tiếp cận Quỹ Môi trường xanh lại gặp khó ngay từ đầu do quy định cứng yêu cầu phải có báo cáo tài chính 3 năm liên tiếp có lãi và phải có tài sản thế chấp.

Trong khi đó, ông Nguyễn Mạnh Quyết, Chủ tịch Hiệp hội Game Việt Nam, chỉ rõ các doanh nghiệp phát triển game trong nước có năng lực cạnh tranh toàn cầu nhưng thể chế chính sách hiện hành không cập nhật kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Điều này buộc nhiều doanh nghiệp tiềm năng phải thu hẹp quy mô hoặc chọn đăng ký thành lập công ty tại nước ngoài để đảm bảo lợi thế cạnh tranh.

Đối với khối doanh nghiệp công nghệ số, điểm nghẽn dữ liệu và định giá tài sản trí tuệ là bài toán nhức nhối nhất.

Ông Phạm Hải Bình, CEO Công ty Agency Investment, đang phát triển nền tảng ứng dụng AI để phân tích thông tin, giúp minh bạch thị trường bất động sản.

Dù sở hữu công nghệ, doanh nghiệp gặp 3 rào cản lớn: thiếu đầu mối chính thức kết nối dữ liệu gốc về quy hoạch và văn bản pháp lý từ nhà nước, thiếu cơ chế thử nghiệm mở rộng quy mô (sandbox) và thiếu kênh kết nối với chuyên gia chuyên ngành.

Cùng chung trăn trở, đại diện nhiều doanh nghiệp phản ánh việc các ngân hàng và tổ chức tài chính hiện chưa có cơ chế cũng như chuẩn mực để định giá tài sản trí tuệ, phần mềm hay tài sản vô hình.

Do đó, dù doanh nghiệp sở hữu phần mềm hay sáng chế có giá trị thương mại lớn, họ vẫn không thể hạch toán vốn hay dùng tài sản này để thế chấp vay vốn phát triển.

Quyết liệt xử lý điểm nghẽn

Trực tiếp giải đáp các trăn trở của cộng đồng doanh nghiệp tại hội nghị, đại diện các Cục, Sở, ngành chuyên môn đã công khai nhiều giải pháp và cơ chế gỡ khó cụ thể.

Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, Điều 21 Luật Thủ đô đã cho phép chia sẻ có thời hạn dữ liệu công - tư, hạ tầng kỹ thuật và phòng thí nghiệm công lập cho các dự án công nghệ.

Quy trình cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đã được cắt giảm thủ tục từ 135 ngày xuống còn 45 ngày, thậm chí rút ngắn trong vòng 1 tháng đối với một số trường hợp cụ thể.

Bên cạnh đó, Thành phố đã công bố công khai 30 "bài toán lớn" giai đoạn 2026-2030 để sẵn sàng đóng vai trò là "khách hàng đầu tiên" mua các sản phẩm đổi mới sáng tạo do doanh nghiệp Thủ đô nghiên cứu.

Về rào cản định giá tài sản trí tuệ và bảo hộ bản quyền, đại diện Cục Sở hữu Trí tuệ thông tin thời gian xác lập quyền bảo hộ theo quy định mới đã cắt giảm khoảng 30% thời gian xử lý hồ sơ.

Đối với bài toán định giá tài sản vô hình hay phần mềm để hạch toán tài chính và thế chấp vay vốn, Bộ Tài chính đã công khai danh sách hơn 300 công ty thẩm định giá đủ điều kiện hoạt động theo Luật Giá 2023 trên cổng thông tin điện tử, áp dụng chuẩn mực thẩm định giá tài sản vô hình để doanh nghiệp chủ động ký hợp đồng dân sự.

Đại diện các cơ quan chức năng giải đáp thắc mắc của doanh nghiệp.

Liên quan đến nguồn vốn, Hà Nội đang triển khai cơ chế hỗ trợ 50% lãi suất vay (tối đa 6%/năm trong 5 năm) thông qua Quỹ Phát triển KH&CN theo Nghị quyết 24/2026/NQ-HĐND, kết hợp với chương trình tín dụng hơn 450.000 tỷ đồng từ 14 ngân hàng thương mại với lãi suất ưu đãi giảm 1-2%/năm.

Toàn bộ 124 kiến nghị của doanh nghiệp gửi về hội nghị được minh bạch hóa hoàn toàn trên Bảng điều khiển (Dashboard) mã màu trực tuyến.

Trong đó có 62 kiến nghị mã xanh (chiếm 50%) đã được các cơ quan chuyên môn trả lời và giải quyết xong ngay trước hội nghị.

Đối với 62 kiến nghị còn lại, có 25 kiến nghị mã vàng được Lãnh đạo Thành phố cho ý kiến chỉ đạo trực tiếp, 31 kiến nghị mã đỏ được giao các Sở ngành xử lý có thời hạn và 6 kiến nghị mã xám vượt thẩm quyền được tổng hợp báo cáo Trung ương.

Sở Khoa học và Công nghệ cam kết phân loại toàn bộ kiến nghị mới phát sinh trước ngày 7/10, đôn đốc các đơn vị trả lời bằng văn bản cho doanh nghiệp chậm nhất ngày 22/10, hoàn thành văn bản tham mưu gửi Trung ương trước ngày 31/10 và định kỳ hằng tháng tổng hợp báo cáo UBND Thành phố tiến độ xử lý cho đến hết năm 2026.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu cơ chế chính sách, mà nằm ở khâu thực thi và truyền thông chính sách.

Rào cản lớn nhất cần tháo gỡ ngay chính là đưa chính sách vượt qua khoảng cách hành chính để chạm đúng nhu cầu thị trường của từng doanh nghiệp.

Để chuyển hóa quyết tâm thành hành động thực tế, Phó Chủ tịch Trương Việt Dũng chỉ đạo tập trung giải quyết dứt điểm từng việc cụ thể. Thành phố thống nhất duy trì Cổng tiếp nhận thông tin liên ngành để xử lý phản ánh.

Thành phố yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "có chính sách ai cần thì đến" sang "chủ động tìm đúng người cần chính sách", tổ chức thành các luồng hướng dẫn sát sườn thay vì tuyên bố chung chung.

Ảnh: Minh Nhật