Cho gà ăn “phế phẩm nông nghiệp”, nữ kỹ sư thu tiền tỷ từ trứng đặc sản

Mỗi buổi sáng tại trang trại gà quy mô 2 vạn con ở Thanh Oai (Hà Nội), khu vực chuồng nuôi không nồng mùi cám công nghiệp như nhiều trang trại thông thường. Thay vào đó là mùi thơm nhẹ của nấm dược liệu và men ủ.

Đó là điểm khác biệt trong mô hình nông nghiệp tuần hoàn được kỹ sư Công nghệ sinh học Nguyễn Thị Hồng theo đuổi suốt 3 năm qua: dùng phụ phẩm từ sản xuất nấm dược liệu làm thức ăn cho gà, rồi từ đàn gà lại tạo ra nguồn nguyên liệu phục vụ ngược trở lại quá trình nuôi cấy nấm.

Hiện kỹ sư Nguyễn Thị Hồng cùng lúc vận hành ba mô hình sản xuất gồm nuôi gà lấy trứng, nuôi trồng nấm linh chi và nuôi trồng đông trùng hạ thảo. Ba lĩnh vực tưởng như tách biệt lại được liên kết với nhau thành một chu trình gần như không có chất thải.

Trăn trở tái chế phế phẩm nấm

Ý tưởng về mô hình này bắt nguồn từ sự xót xa của nữ kỹ sư khi chứng kiến những phụ phẩm dược liệu quý giá bị lãng phí.

"Cách đây 3 năm, tôi bắt đầu làm nông nghiệp tuần hoàn khi thấy đế nấm đông trùng hạ thảo không đạt chất lượng và giá thể nấm linh chi sau thu hoạch bị bỏ đi rất lãng phí, trong khi chúng lại có rất nhiều dưỡng chất vì là nấm quý", chị Hồng chia sẻ.

Mỗi ngày cơ sở của kỹ sư Hồng sản xuất khoảng 5.000-10.000 hộp đông trùng hạ thảo. Trong quá trình nuôi, khoảng 5% số hộp, không đạt tiêu chuẩn thương mại do không ra được quả thể hoặc phát triển quả thể kém.

Bên cạnh đó, cơ sở cũng nuôi trồng hàng nghìn bịch nấm linh chi mỗi vụ. Sau khi thu hoạch, các bịch giá thể cũng sẽ bỏ đi.

Các hộp đông trùng hạ thảo không ra được quả thể hoặc quả thể không đạt chất lượng sẽ được lọc để chế biến thức ăn cho gà.

Qua nghiên cứu, kỹ sư Hồng nhận thấy phần đế nấm đông trùng vẫn giữ lại khoảng 30-40% hàm lượng hoạt chất quý như Polysaccharide và Adenosine so với phần quả thể. Thay vì coi đó là phế phẩm, chị tìm cách đưa chúng trở lại chuỗi sản xuất bằng việc bổ sung vào khẩu phần ăn của đàn gà.

Tương tự, các bịch giá thể linh chi dù đã thu hoạch quả thể nấm vẫn rất giàu dinh dưỡng vì đã mọc kín các sợi nấm quý.

"Nếu bỏ đi thì rất lãng phí. Trong khi đó, đây lại là nguồn nguyên liệu có thể giúp vật nuôi tăng sức đề kháng, giảm phụ thuộc vào kháng sinh", chị Hồng chia sẻ.

Những chú gà ăn nấm dược liệu

Cứ 2 ngày một lần, một nhóm kỹ thuật viên của cơ sở lại lọc những hộp nấm đông trùng hạ thảo không đạt tiêu chuẩn để làm nguyên liệu chế biến thức ăn cho gà. Với nấm linh chi, các bịch giá thể sẽ được thu gom sau mỗi vụ thu hoạch nấm.

Thay vì tập kết thành rác thải, tất cả được chuyển sang một khu vực xử lý riêng để chuẩn bị cho "vòng đời" tiếp theo.

Theo kỹ sư Hồng, nếu sử dụng trực tiếp, những phụ phẩm này sẽ mang lại hiệu quả thấp. Nấm linh chi có cấu trúc sợi rất bền, thành tế bào chứa nhiều cellulose và chitin khiến hệ tiêu hóa của gia cầm khó phân giải. Nếu không xử lý, gà sẽ hấp thu rất ít hoạt chất.

"Muốn tận dụng được nguồn nguyên liệu này phải làm thay đổi cấu trúc của nó trước", chị nói.

Quy trình xử lý bắt đầu bằng công đoạn sấy nóng nhằm đưa độ ẩm về mức ổn định, đồng thời loại bỏ tạp khuẩn và nấm mốc có thể phát sinh trong quá trình bảo quản. Sau đó, toàn bộ nguyên liệu được nghiền thành dạng bột mịn.

Đây mới chỉ là bước chuẩn bị. Công đoạn quyết định nằm ở quá trình ủ enzyme hay còn được gọi là "Enzyme cracking".

Theo kỹ sư Hồng, các enzyme như Amylase và Protease được bổ sung để cắt ngắn các bó sợi nấm thành những phân tử nhỏ hơn. Quá trình này không chỉ giúp nguyên liệu mềm hơn mà còn giải phóng một phần hoạt chất, tăng khả năng hấp thu khi đi qua hệ tiêu hóa của gia cầm.

Kỹ sư Hồng giải thích: "Chúng tôi sử dụng phương pháp enzyme để cracking các bó sợi nấm làm sao nó ngắn hơn, dễ tiêu hóa hơn và ngon hơn cho gà. Cracking thực chất là phương pháp ủ bằng các enzyme như Amylase hay Protease để băm nhỏ các thành phần đó".

Sau nhiều giờ lên men, hỗn hợp dược liệu được nghiền nhỏ và phối trộn cùng ngô, đậu tương và thóc theo công thức riêng của trang trại. Tỷ lệ đông trùng hạ thảo và nấm linh chi được điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển của đàn gà, dao động từ 5% đến 10% mỗi loại.

Khẩu phần ăn này được duy trì xuyên suốt quá trình chăn nuôi. Với lượng thức ăn khoảng 100g mỗi ngày, mỗi con gà hấp thụ trung bình khoảng 20g phụ phẩm nấm dược liệu đã qua xử lý.

“Cơ sở của tôi nuôi khoảng 2 vạn con gà đẻ trứng, hiện lượng phế phẩm từ nấm ở mức vừa đủ cung cấp cho gà của chính trang trại”, kỹ sư Hồng chia sẻ.

Mỗi chú gà tiêu thụ trung bình 100g thức ăn mỗi ngày.

Khép kín vòng tuần hoàn: Cho “nấm quý” ăn trứng gà

Nếu phụ phẩm nấm được tận dụng để nuôi đàn gà thì ở chiều ngược lại, chính những quả trứng của đàn gà này lại trở thành nguyên liệu phục vụ quá trình nuôi cấy đông trùng hạ thảo.

“Mỗi ngày, đàn gà 2 vạn con cho sản lượng trứng lớn. Trong quá trình thu gom, không tránh khỏi những quả bị gà giẫm làm nứt nhẹ phần vỏ, trứng hai lòng, trứng có kích thước không đồng đều hoặc vỏ quá mỏng nên không đủ tiêu chuẩn đưa ra thị trường. Trung bình mỗi ngày có khoảng 150 quả trứng thuộc nhóm này”, kỹ sư Hồng nói.

Ở nhiều trang trại, số trứng này thường được bán với giá thấp hoặc loại bỏ. Nhưng tại cơ sở của chị Hồng, chúng lại có một "sứ mệnh" khác.

Những quả trứng sau khi được kiểm tra sẽ được đưa về khu vực sản xuất nấm. Phần lòng đỏ được tách riêng, xử lý và bổ sung vào môi trường dinh dưỡng để nuôi đông trùng hạ thảo.

Kỹ sư Hồng phân tích: "Đây là nguồn dinh dưỡng rất tốt cho môi trường nuôi cấy. Khi bổ sung lòng đỏ trứng vào giá thể, sợi nấm phát triển khỏe hơn, màu sắc đẹp hơn và hạn chế phải sử dụng các nguồn dinh dưỡng tổng hợp".

Trứng gà giúp gia tăng dưỡng chất nuôi nấm.

Mô hình tuần hoàn này còn được mở rộng tới từng chi tiết nhỏ nhất trong chuỗi sản xuất để đảm bảo nguyên tắc tái sử dụng gần 100%. Những con nhộng tằm không đủ tiêu chuẩn cấy nấm (do quá già hoặc quá non) sẽ được chuyển làm thức ăn bổ sung protein cho gà.

Phần kén tằm sau khi lấy nhộng được gom lại bán cho các đơn vị sản xuất chăn bông từ tơ tằm. Thậm chí, phân gà cũng được các nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ thu mua định kỳ, đảm bảo không có bất kỳ thứ gì bị lãng phí hay thải bỏ ra môi trường.

Mô hình nông nghiệp tuần hoàn mang lợi ích kép

Theo dõi trong nhiều lứa nuôi cho thấy đàn gà có sức đề kháng tốt hơn, tỷ lệ mắc bệnh giảm rõ rệt.

Kỹ sư Hồng chia sẻ đầy tự hào: "Vì gà ăn nhiều đông trùng hạ thảo và nấm linh chi nên các cơ quan nội tạng như gan, thận rất khỏe, sức đề kháng cao".

Nhờ hệ miễn dịch tự nhiên này, trang trại hoàn toàn không cần sử dụng kháng sinh. Trong khi gà công nghiệp thông thường chỉ khai thác trứng hiệu quả trong khoảng 10-12 tháng, đàn gà tại đây có thể duy trì năng suất đẻ trứng bền bỉ lên đến 2 năm.

Sản phẩm thu được không chỉ là trứng sạch mà còn chứa các hoạt chất dược tính, mang lại giá trị kinh tế cao gấp đôi so với trứng gà thông thường.

Theo kỹ sư Hồng, đàn gà được nuôi bằng khẩu phần có bổ sung phụ phẩm nấm dược liệu nên lòng đỏ trứng có mùi thơm tự nhiên, giàu đạm hữu cơ và gần như không còn mùi tanh đặc trưng của trứng công nghiệp.

Chính đặc điểm này giúp giá thành bán ra của trứng gấp đôi trứng gà công nghiệp trên thị trường.

Tính toán dựa trên sản lượng và giá bán, riêng nguồn thu từ trứng đã giúp mang về doanh thu tiền tỷ mỗi tháng.

Ngoài ra, việc tự chủ nguồn thức ăn bằng cách tận dụng phụ phẩm từ nấm đã giúp trang trại tiết kiệm khoảng 20% chi phí chăn nuôi, tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn so với các mô hình truyền thống.

"Nếu chỉ nhìn phụ phẩm là rác thì sẽ phải tốn thêm chi phí xử lý. Nhưng nếu coi đó là tài nguyên, mình sẽ tìm được cách đưa chúng quay trở lại chuỗi sản xuất. Khi ấy, không chỉ giảm chi phí mà còn giảm phát thải, tạo ra giá trị mới cho cả hệ thống", chị nói.

Ảnh: Hải Long