Năm học mới - Khát vọng mới với hơn 26 triệu học sinh, sinh viên

Sáng sớm 5/9, khi tiếng trống khai trường còn chưa vang lên, ở Mường Khương, Lào Cai, những học sinh vùng cao đã thức dậy trong một ngôi trường nội trú mới.

Phòng học mới, phòng ở mới, sân trường mới. Với nhiều em, đó không đơn thuần là một cơ sở vật chất khang trang hơn, mà có thể là khởi đầu cho một hành trình học tập khác: bớt những quãng đường xa, thêm những bữa ăn đủ đầy, có nơi học tập, sinh hoạt ổn định ngay giữa vùng biên giới.

Cùng thời điểm ấy, tại hàng chục nghìn cơ sở giáo dục trên cả nước, một năm học mới cũng bắt đầu với nhiều thay đổi chưa từng có.

Có những học sinh sáng nay bước qua cánh cổng một ngôi trường vừa được sắp xếp lại; những giáo viên lần đầu làm việc cùng đồng nghiệp từ các trường khác; những cán bộ quản lý trở lại bục giảng.

Trên bàn học của hàng triệu học sinh phổ thông là những cuốn sách thuộc bộ sách giáo khoa được sử dụng thống nhất trên toàn quốc lần đầu tiên từ năm học này.

Nhưng những thay đổi của năm học 2026-2027 không chỉ nằm ở cánh cổng trường, bộ máy hay những cuốn sách.

Yêu cầu lớn hơn được đặt ra là: Những thay đổi ấy có đi được đến từng lớp học, từng người thầy, từng học sinh và làm cho giáo dục thực chất hơn hay không?

Một trong những hình ảnh đặc biệt của lễ khai giảng năm nay là những ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới tiếp tục được khánh thành, đưa vào sử dụng.

Trong năm học 2025-2026, chủ trương xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền được đẩy nhanh. Giai đoạn đầu tập trung xây dựng và hoàn thành hơn 108 trường, bổ sung hàng nghìn phòng học, mở rộng điều kiện học tập cho gần 113.000 học sinh vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới.

Điểm cầu trung tâm của lễ khai giảng toàn quốc sáng nay được đặt tại Trường Phổ thông nội trú Mường Khương, tỉnh Lào Cai.

Một ngày trước khai giảng, khuôn viên, lớp học, khu nội trú và các không gian sinh hoạt của trường đã hoàn tất chuẩn bị; học sinh tựu trường trong không khí rộn ràng.

Những ngôi trường ấy mang ý nghĩa lớn hơn việc bổ sung thêm phòng học. Đó là nỗ lực của Đảng và Nhà nước ta trong việc bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của trẻ em ở những địa bàn khó khăn nhất; là câu chuyện về bữa ăn, chỗ ở, con đường đến trường và cơ hội để một đứa trẻ không bị giới hạn tương lai chỉ bởi nơi em sinh ra.

Bởi vậy, trong lễ khai giảng năm nay, từ 7h30, các trường phổ thông nội trú liên cấp đủ điều kiện tại xã biên giới sẽ đồng loạt tổ chức khánh thành, bàn giao và đưa vào sử dụng trước khi cả nước bước vào chương trình khai giảng chung.

Một ngôi trường mới có thể chưa lập tức làm thay đổi một vùng đất. Nhưng với một đứa trẻ từng phải đi rất xa để đến lớp, một chỗ học an toàn, một chiếc giường nội trú và một bữa cơm nóng mỗi ngày có thể là nơi một khát vọng được bắt đầu.

Năm học 2026-2027 cũng đánh dấu một cuộc sắp xếp mạng lưới trường học có quy mô rất lớn.

Từ tháng 7, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các địa phương tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn đầu mối, đồng thời bố trí lại đội ngũ và nguồn lực.

Theo báo cáo tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575, tương đương 50,5%; khoảng 32.625 vị trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng được giảm sau sắp xếp cùng 11.041 nhân viên trường học.

Đằng sau những con số rất lớn ấy là hàng loạt thay đổi diễn ra ngay trong đời sống trường học.

Một số hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không tiếp tục giữ vị trí quản lý có thể được bố trí trở lại làm giáo viên hoặc công việc phù hợp; đội ngũ được điều động, thuyên chuyển, biệt phái, dạy liên trường nhằm xử lý tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ. Chính phủ cũng đã ban hành cơ chế riêng để bố trí đội ngũ quản lý và nhân sự hỗ trợ sau sắp xếp.

Vì vậy, sáng khai giảng năm nay, ở một số nơi, tấm biển trên cổng trường đã khác. Hiệu trưởng có thể khác. Đồng nghiệp ngồi cạnh nhau trong phòng giáo viên có thể đến từ những mái trường trước đây khác nhau.

Học sinh cũng có thể bắt đầu năm học trong một đơn vị trường học có quy mô, cách tổ chức và tên gọi mới. Nhưng điều quan trọng nhất không phải bao nhiêu đầu mối đã giảm.

Câu hỏi cần được trả lời sau cuộc sắp xếp là: Học sinh có được học tốt hơn không? Giáo viên có được sử dụng hợp lý hơn không? Nguồn lực dành cho trường học có hiệu quả hơn không?

Tinh gọn bộ máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi thay đổi cuối cùng được nhìn thấy trong lớp học.

Một thay đổi khác nằm ngay trên bàn học của học sinh sáng nay. Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên học sinh phổ thông trên toàn quốc sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống”.

Đây là sự chuyển đổi đáng chú ý sau nhiều năm thực hiện chủ trương một chương trình, nhiều bộ sách. Từ năm học này, hàng triệu học sinh phổ thông sử dụng một bộ sách thống nhất trên cả nước.

Một bộ sách có thể giống nhau, nhưng những lớp học nơi cuốn sách ấy được mở ra rất khác.

Đó có thể là một lớp học đầy đủ thiết bị giữa trung tâm TPHCM; một lớp học vùng cao Điện Biên; một trường ở Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long hay miền Trung.

Vì vậy, câu chuyện của năm học mới không dừng ở việc có một bộ sách chung, mà nằm ở cách người thầy sử dụng bộ sách ấy để tổ chức việc học.

Sách giáo khoa là học liệu, không thể thay thế người thầy. Một bộ sách thống nhất cũng không có nghĩa mọi lớp học phải có một cách dạy giống nhau.

Thước đo cuối cùng vẫn là học sinh có hiểu bài hơn, biết đặt câu hỏi, biết thực hành, vận dụng, tư duy độc lập và sáng tạo hơn hay không.

Có lẽ thay đổi khó nhất của năm học này lại không nằm ở những thứ có thể nhìn thấy.

Chỉ ít ngày trước khai giảng, khi đánh giá một năm thực hiện Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải điểm số, bằng cấp hay thứ hạng của nhà trường, mà là giáo dục được những con người như thế nào.

Người đứng đầu Đảng, Nhà nước yêu cầu giáo dục toàn diện đức - trí - thể - mỹ; chú trọng đạo đức, nhân cách, sức khỏe thể chất, tinh thần, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, đồng thời phát triển năng lực số, ngoại ngữ, sáng tạo và khả năng thích ứng.

Thông điệp ấy càng có ý nghĩa sau những sai phạm, gian lận trong thi cử thời gian qua.

Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học mới ngày 27/8, Thủ tướng Lê Minh Hưng thẳng thắn cho rằng những vi phạm, gian lận trong thi cử không thể chỉ được nhìn nhận là “bệnh thành tích”, mà còn là vấn đề đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật.

Thủ tướng yêu cầu năm học 2026-2027 phải chuyển từ những đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học.

Đó cũng là tinh thần Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đặt ra cho năm học mới: chuyển mạnh từ ban hành chính sách sang thực thi chính sách; không đánh giá bằng số văn bản, kế hoạch hay hoạt động, mà bằng kết quả đầu ra và những thay đổi thực chất.

Tại Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT năm 2026, Bộ trưởng đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống “học thật, thi thật, nhân tài thật, giá trị thật”, trong đó trung thực phải trở thành giá trị cốt lõi của giáo dục.

Muốn có “học thật”, điểm số phải phản ánh đúng năng lực. Muốn có “thi thật”, kỳ thi phải công bằng và đáng tin cậy. Muốn tìm được “nhân tài thật”, không thể dùng những kết quả đã bị tô đẹp. Và muốn tạo ra “giá trị thật”, giáo dục không thể chỉ chăm chút những con số đẹp trên học bạ hay báo cáo thành tích.

Năm học mới vì thế đặt ra một yêu cầu tưởng như giản dị nhưng không dễ thực hiện: trả việc học về đúng giá trị của nó.

Một học sinh đến trường không chỉ để đạt một điểm 10. Một giáo viên đứng lớp không chỉ để có tỷ lệ học sinh khá, giỏi cao. Một hiệu trưởng điều hành nhà trường không chỉ để hoàn thành một bảng chỉ tiêu đẹp. Và một nền giáo dục không thể đo thành công chỉ bằng thứ hạng.

Sáng nay, lễ khai giảng năm học 2026-2027 được tổ chức đồng loạt trên toàn quốc.

Theo kế hoạch, Lễ khai giảng năm học 2026-2027 và khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền được tổ chức từ 7h30 đến 8h30 ngày 5/9, theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trên phạm vi toàn quốc.

Điểm cầu trung tâm đặt tại Trường Phổ thông nội trú Mường Khương, xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai. Mỗi tỉnh, thành phố bố trí một điểm cầu chính để kết nối với điểm cầu trung tâm.

Chương trình được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1 của Đài Truyền hình Việt Nam và phát thanh trực tiếp trên kênh VOV1 của Đài Tiếng nói Việt Nam.

Sau 8h30, nghi lễ kết thúc.

Nhưng năm học thực sự chỉ vừa bắt đầu. Những ngôi trường mới rồi sẽ bớt mùi sơn mới. Những tấm biển trường sau sắp xếp rồi sẽ trở nên quen thuộc. Những cuốn sách mới rồi sẽ đầy những nét gạch chân, ghi chú.

Điều còn lại sau tất cả những cái “mới” ấy sẽ là sự trưởng thành của từng đứa trẻ. Một em nhỏ vùng biên có thêm cơ hội đến trường. Một học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi thay vì chỉ học thuộc câu trả lời. Một người thầy được đánh giá bằng sự tiến bộ thực sự của học trò thay vì những con số thành tích. Một nhà trường dám nói thật về những điều chưa tốt để có thể làm tốt hơn.

Đó có lẽ cũng là khát vọng lớn nhất của năm học 2026-2027: Một nền giáo dục công bằng hơn, chất lượng hơn, trung thực hơn; nơi mỗi đứa trẻ được học thật, được phát triển năng lực thật và được nuôi dưỡng những khát vọng thật.

Dân trí tiếp tục cập nhật không khí lễ khai giảng năm học 2026-2027 tại các điểm cầu trên cả nước...