Bí quyết ôn luyện môn Ngữ văn: Chi tiết cách làm bài Nghị luận văn học (phần 2)

Dân trí Bài Nghị luận văn học là phần không quá khó đối với học sinh, vì những bài văn này thường được rèn luyện nhiều nhất trong suốt ba năm phổ thông trung học. Thầy Trần Hinh, khoa Văn học, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐH QGHN sẽ đi sâu hướng dẫn chi tiết cách làm một bài văn cụ thể thuộc dạng câu hỏi này.
>>Bí quyết ôn luyện môn Ngữ văn: Cách viết bài nghị luận xã hội
>>Bí quyết ôn luyện môn Ngữ văn: Những chủ đề cơ bản thí sinh cần chú ý

Tuy nhiên, để giúp học sinh nắm được những vấn đề khái quát trước khi đi vào phần cụ thể, chi tiết, chúng tôi sẽ giới thiệu dưới đây những khả năng trong tình huống ra đề, cách nhận biết yêu cầu cụ thể của đề, các nhóm chủ đề trong phần tác phẩm hạn chế thi.

Bí quyết ôn luyện môn Ngữ văn: Chi tiết cách làm bài Nghị luận văn học (phần 2) - 1

Câu nghị luận văn học quan trọng nhất không chỉ vì nó chiếm một nửa tổng số điểm, mà còn vì đây là câu có dung lượng lớn nhất trong đề để thí sinh bộc lộ khả năng viết một bài văn nghị luận văn học của mình. Với câu hỏi này, trước khi làm bài, thí sinh phải dành thời gian phân tích, suy xét thật rõ ràng yêu cầu cụ thể của đề ra là gì? Đề ra yêu cầu phân tích, bình giảng, bình luận, chứng minh hay giải thích?

Kinh nghiệm nhiều năm qua của chúng tôi khi tiếp xúc với học sinh cho biết rằng, không ít học sinh đã bỏ quá nhiều thời gian cho khâu này. Theo chúng tôi, không nên quá băn khoăn về các thao tác trên đây, vì suy cho cùng, trước bất cứ một đề văn nào, người viết cũng phải huy động hết các khả năng có thể trong khi làm bài. Một bài văn hay là bài làm có sự nhuần nhuyễn, hài hoà của tất cả các thao tác đó.

Về cách nhận dạng đề thi, thông thường, chúng ta sẽ không khó khăn gì với loại câu hỏi đã được xác định rõ ràng trên câu chữ, chẳng hạn: “Phân tích vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao trong truyện ngắn Chữ người tử tù”, “Bình giảng khổ thơ sau đây trong bài Đây thôn Vĩ Dạ…”, hay “Tại sao, trong Một người Hà Nội, Nguyễn Khải lại gọi nhân vật bà Hiền là “hạt bụi vàng”của Hà Nội?”, “Bình luận câu nói của Nam Cao trong tác phẩm Đời thừa: “Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay…”.

Trong bốn mẫu đề trên đây, thao tác cần phải lựa chọn đã được xác định rõ trong ba đề (phân tích, bình luận, bình giảng). Chỉ duy nhất một câu, yêu cầu đề hỏi là Tại sao? Ta có thể hiểu ở đó đề thi yêu cầu học sinh sử dụng thao tác giải thích.

Trong các dạng đề thi, có thể có trường hợp phức tạp hơn. Chẳng hạn, đề ra yêu cầu nối kết chủ đề của hai hoặc nhiều tác phẩm khác nhau như: “Cùng viết về Tây Bắc, Quang Dũng trong bài Tây Tiến viết…Chế Lan Viên trong bài Tiếng hát con tàu viết…”; “Cảm hứng quê hương đất nước trong hai bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu và Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm”, “Vẻ đẹp của hình ảnh thiên nhiên qua Người lái đò sông Đà và Ai đã đặt tên cho dòng sông (của Nguyễn Tuân và Hoàng Phủ Ngọc Tường)”; “Cảm nhận về hai đoạn thơ sau đây trong bài Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử và Tràng giang của Huy Cận…”;

“Nêu cảm nhận về hai đoạn thơ của Nguyễn Bính trong bài Tương tư và Tố Hữu trong bài Việt Bắc”… Với dạng câu hỏi này, thí sinh phải tìm được điểm giống và khác nhau của hai tác phẩm, phải lựa chọn cách xử lí đề sao cho hợp lí nhất: làm bài theo hướng khái quát chung và so sánh trên từng vấn đề, hay tách riêng phân tích theo từng bài rồi sau đó mới đi đến khái quát để tìm ra đặc điểm chung?

Cũng có những dạng đề, do câu chữ được rút gọn tối đa, nên thí sinh khi đặt bút làm bài phải suy xét cẩn thận. Chẳng hạn, gần đây trong các kì thi đại học xuất hiện kiểu đề không ghi rõ yêu cầu cụ thể của thể văn như phân tích, bình giảng, hay chứng minh mà chỉ nêu ngắn gọn: cảm nhận (anh/ chị cảm nhận như thế nào…). Cảm nhận thuộc thể văn nào, giải thích, chứng minh, bình luận hay phân tích? Đây là câu hỏi không dễ trả lời một cách rạch ròi. Trong phần thảo luận đáp án trước khi chấm thi, theo tôi biết, một số Hội đồng chấm thi đã từng tranh cãi gay gắt về dạng câu hỏi này.

Có người cho rằng, vì đề chỉ yêu cầu học sinh nêu cảm nhận nên họ có quyền làm bài một cách tự do, không cần phải theo một thể thức, khuôn khổ nào. Lập luận hoàn toàn có lí. Nhưng chúng tôi nghĩ rằng, dù thế nào, để đạt yêu cầu của một bài văn, thí sinh vẫn cứ phải đáp ứng được những nguyên tắc tối thiểu. Nghĩa là vẫn cứ phải làm rõ được các yêu cầu chính của đề thi.

Với dạng câu hỏi đó, thực chất bài làm của học sinh là sự tổng hợp của tất cả các phương pháp, chỗ nào cần giải thích thì giải thích, chỗ nào cần phân tích, chứng minh thì phân tích chứng minh. Cũng không nên quá băn khoăn về câu chữ của đề. Với học sinh, yêu cầu trước mắt chỉ là một bài làm tốt.

Trong số 39 đơn vị bài học thuộc phần hạn chế ra đề, để dễ dàng và thuận lợi cho việc ôn thi, học sinh cũng cần phải xác định được rõ ràng các nhóm vấn đề, hay các nhóm chủ đề, đó là việc làm cần thiết trước khi bước vào ôn tập. Chúng tôi tạm phân chia các nhóm vấn đề đó như sau:

* Nhóm những bài học khái quát tác giả, chúng tôi đã đề cập ở trên, nhưng xin được nhắc lại nhóm những bài kiểm tra kiến thức về giai đoạn, trào lưu văn học, khái quát tác phẩm gồm ba bài: Một thời đại trong thi ca của Hoài Thanh, Khái quát văn học Việt Nam từ CMTT 1945 đến 1975 và Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh.

* Nhóm những bài nghị luận văn học và chính trị xã hội, cũng gồm hai bài: Về luân lí xã hội ở nước ta của Phan Châu Trinh và Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong nền văn nghệ dân tộc của Phạm Văn Đồng.

* Xét trên phương diện thể loại, trong số các bài hạn chế có 13 tác phẩm thơ, 2 tác phẩm kịch, 13 tác phẩm văn xuôi.

Thí sinh có thể xem thông tin chi tiết, đầy đủ nội dung của bài viết Tại Đây

Nhà giáo Trần Hinh, khoa Văn học – Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội

(nguồn Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐH QGHN)

MỚI NHẤT
Báo chí nước ngoài chỉ ra những thách thức với Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ
Báo chí nước ngoài chỉ ra những thách thức với Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ

(Dân trí) - Mới đây, trang mạng University World News đã cho đăng tải một bài phân tích chỉ ra những thách thức mà tân Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phùng Xuân Nhạ phải giải quyết để cải thiện hệ thống giáo dục nước nhà, trong đó tập trung vào tình trạng cử nhân thất nghiệp.

Thứ tư, 20/04/2016 - 06:50

Chính thức bàn giao trường ĐH Việt Pháp về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ VN
Chính thức bàn giao trường ĐH Việt Pháp về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ VN

(Dân trí) - Sáng nay 20/4, Bộ GD-ĐT đã chính thức bàn giao trường ĐH Khoa học và Công nghệ Hà Nội (trường ĐH Việt Pháp) về trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học công nghệ Việt Nam theo Quyết định 430/QĐ – TTg ngày 18/3/2016 của Thủ tướng Chính phủ.

Thứ tư, 20/04/2016 - 03:57

Mua công nghệ “gian lận thi cử” dễ như trở bàn tay
Mua công nghệ “gian lận thi cử” dễ như trở bàn tay

Để mua một thiết bị “gian lận thi cử” ngày nay thực dễ. Các thiết bị này được chào bán, cho thuê ngay tại cổng một số trường đại học, các trang mạng rất công khai. Chỉ cần gắn thiết bị vô cùng nhỏ này vào người, các thí sinh đàng hoàng bước vào phòng thi chờ đợi sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Thứ tư, 20/04/2016 - 03:27

Xúc động bài thơ tặng nam sinh chạy xe ôm quyên tiền giúp bạn
Xúc động bài thơ tặng nam sinh chạy xe ôm quyên tiền giúp bạn

(Dân trí) - “Tôi biết câu chuyện này đã lâu. Nhưng sau khi đọc tin Phùng Thiều Lam (sinh viên năm 3 ĐH Kiến Trúc, Hà Nội) ra đi, tôi thực sự cảm xúc. Tôi đã viết một mạch lúc nửa đêm. Tôi nghĩ, Lam ra đi thanh thản và mang theo hình ảnh của một bạn trai tuyệt vời. Tôi đã khóc khi viết”.

Thứ tư, 20/04/2016 - 03:15

10 câu hỏi tiết lộ đam mê thực sự của bạn
10 câu hỏi tiết lộ đam mê thực sự của bạn

(Dân trí) - Khi phát hiện ra niềm đam mê và kết hợp nó với thế mạnh của mình, bạn sẽ trở nên sống động và tỏa sáng. Việc tìm kiếm niềm đam mê có thể tốn thời gian và công sức, nhưng sự đầu tư này rất đáng giá cho cả cuộc đời bạn. Dưới đây là 10 câu hỏi giúp bạn khám phá đam mê của mình.

Thứ tư, 20/04/2016 - 02:02

FSB dành 3 tỷ đồng học bổng MBA tặng những người có tố chất lãnh đạo nổi trội
FSB dành 3 tỷ đồng học bổng MBA tặng những người có tố chất lãnh đạo nổi trội

Viện Quản trị Kinh doanh FSB - Đại học FPT vừa công bố quỹ “Học bổng MBA dành cho nhà lãnh đạo tương lai” gồm hơn 100 suất với tổng giá trị lên đến 3 tỷ đồng. Chương trình nhằm phát hiện những ứng viên có tố chất lãnh đạo nổi trội để bồi dưỡng thành những nhà lãnh đạo xuất sắc trong tương lai cho đất nước.

Thứ tư, 20/04/2016 - 02:00

Đình chỉ 5 trung tâm ngoại ngữ, tin học và tổ chức tư vấn du học
Đình chỉ 5 trung tâm ngoại ngữ, tin học và tổ chức tư vấn du học

(Dân trí) - Sở GD&ĐT Ninh Bình vừa có quyết định đình chỉ 5 Trung tâm tin học - ngoại ngữ và 4 Tổ chức tư vấn du học vì chưa được cấp phép, Giấy chứng nhận nhưng vẫn tổ chức hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, hoạt động dịch vụ tư vấn du học trên địa bàn.

Thứ tư, 20/04/2016 - 11:40

TPHCM công bố chỉ tiêu vào lớp 10 công lập năm 2016-2017
TPHCM công bố chỉ tiêu vào lớp 10 công lập năm 2016-2017

(Dân trí) - Hôm nay 20/4, Sở GD-ĐT TPHCM công bố chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2016-2017. Năm nay học sinh thi vào lớp 10 công lập sẽ đăng dự thi sớm, bắt đầu từ ngày 29/4.

Thứ tư, 20/04/2016 - 11:35

Không có thông tin nào về học sinh bị bút đâm xuyên vào đùi do bạn đùa dại
Không có thông tin nào về học sinh bị bút đâm xuyên vào đùi do bạn đùa dại

(Dân trí) - Ông Nguyễn Lâm, Trưởng Phòng Giáo dục quận Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng khẳng định đã rà soát các trường học trên địa bàn, không ghi nhận thông tin nào về việc một học sinh bị bút bi đâm vào đùi do bạn đùa dại trong giờ học như một số báo đăng.

Thứ tư, 20/04/2016 - 11:15

Mâu thuẫn tình cảm, nữ sinh đánh nhau đập đầu xuống đường
Mâu thuẫn tình cảm, nữ sinh đánh nhau đập đầu xuống đường

(Dân trí) - “Hiện nhà trường đang chờ kết luận của cơ quan điều tra. Trên cơ sở đó mới thành lập hội đồng để xử lý tùy theo mức độ vi phạm”, bà Phan Mỹ Hạnh - Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An (TP Lạng Sơn) cho biết về vụ nữ sinh đánh nhau đập đầu xuống đường do mâu thuẫn tình cảm.

Thứ tư, 20/04/2016 - 11:10

Cảnh phim “Hậu duệ Mặt trời” vào đề thi Vật lý
Cảnh phim “Hậu duệ Mặt trời” vào đề thi Vật lý

(Dân trí) - Mới đây, các học sinh lớp 10 Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TPHCM) cảm thấy thích thú khi đề kiểm học kỳ II môn Vật lý có phần đề dẫn lấy từ một tình huống trong phim "Hậu duệ Mặt trời" đang gây sốt trên mạng hiện nay.

Thứ tư, 20/04/2016 - 10:47

Phụ huynh “tố” thầy giáo xâm hại học sinh lớp 3
Phụ huynh “tố” thầy giáo xâm hại học sinh lớp 3

(Dân trí) - Hiện tại Phòng Giáo dục huyện Nam Giang (Quảng Nam) chỉ mới nhận được đơn tố cáo của một phụ huynh về việc con họ bị một thầy giáo xâm hại do nhà trường chuyển lên, còn mọi việc đang chờ cơ quan công an huyện xác minh để làm rõ vụ việc.

Thứ tư, 20/04/2016 - 10:45

ĐÁNG QUAN TÂM
Tặng Giấy khen cho 2 cô giáo bảo vệ học sinh trước đàn ong rừng
Tặng Giấy khen cho 2 cô giáo bảo vệ học sinh trước đàn ong rừng

(Dân trí) - Ngoài Giấy khen, UBND huyện Thanh Chương đã quyết định thưởng 2 cô giáo Trường Mầm non Thanh Xuân mỗi cô 1 triệu đồng vì đã dũng cảm bảo về 17 trẻ mầm non trước sự tấn công của đàn ong rừng vào ngày 14/4 vừa qua.

Thứ tư, 20/04/2016 - 09:19

Vụ 214 giáo viên bị chấm dứt hợp đồng: Chậm trễ việc kiểm điểm, xử lý cán bộ
Vụ 214 giáo viên bị chấm dứt hợp đồng: Chậm trễ việc kiểm điểm, xử lý cán bộ

(Dân trí) - Đến thời điểm này vẫn chưa có một tập thể, cá nhân nào cụ thể bị kiểm điểm, xử lý liên quan đến vụ việc 214 giáo viên, nhân viên bị chấm dứt hợp đồng ở huyện Kỳ Anh và thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh).

Thứ tư, 20/04/2016 - 08:00

Bộ GD-ĐT chỉ đạo kiểm tra vụ Ban giám hiệu trường không đứng lớp
Bộ GD-ĐT chỉ đạo kiểm tra vụ Ban giám hiệu trường không đứng lớp

(Dân trí) - Liên quan đến vụ nhiều Ban giám hiệu trường tại Thanh Hóa không đứng lớp theo Thông tư của Bộ GD-ĐT, vừa qua, Bộ GD-ĐT đã yêu cầu Sở GD-ĐT Thanh Hóa kiểm tra, xác minh, báo cáo về việc trên.

Thứ tư, 20/04/2016 - 07:00

5.000 học sinh tại Mỹ trúng tuyển “hụt” do nhầm lẫn của trường ĐH
5.000 học sinh tại Mỹ trúng tuyển “hụt” do nhầm lẫn của trường ĐH

(Dân trí) - Hơn 5.000 học sinh tại Mỹ mới đây đã được một phen “mừng hụt” sau khi trường Đại học Buffalo tại New York, Mỹ gửi nhầm thư trúng tuyển tới e-mail của những ứng viên này.

Thứ tư, 20/04/2016 - 06:00

Hôm nay 20/4, Hà Nội kiểm tra khảo sát lớp 12
Hôm nay 20/4, Hà Nội kiểm tra khảo sát lớp 12

(Dân trí) - Từ ngày 20-22/4, Sở GD&ĐT Hà Nội sẽ ra đề kiểm tra khảo sát trình độ học sinh lớp 12 trên toàn thành phố ở 3 môn Văn, Toán, tiếng Anh.

Thứ tư, 20/04/2016 - 12:05

ĐH Công nghiệp HN dẫn đầu số đội miền Bắc thi đấu Vòng Chung kết Robocon 2016
ĐH Công nghiệp HN dẫn đầu số đội miền Bắc thi đấu Vòng Chung kết Robocon 2016

(Dân trí) - Khép lại Vòng loại miền Bắc, Cuộc thi Sáng tạo Robot 2016, sau 5 ngày thi đấu quyết liệt đầy căng thẳng, tiếp tục là những “ông lớn” có bề dày thành tích trong các mùa giải Robocon của những năm trước ghi danh vào vòng chung kết.

Thứ ba, 19/04/2016 - 10:14

Chính thức bàn giao nhiệm vụ tới Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ
Chính thức bàn giao nhiệm vụ tới Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ

(Dân trí) - Chiều 19/4, tại Bộ Giáo dục và Đào tạo đã diễn ra lễ bàn giao nhiệm vụ giữa nguyên Bộ trưởng Phạm Vũ Luận và tân Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ.

Thứ ba, 19/04/2016 - 07:44

Tây Ninh có gần 9.000 thí sinh thi THPT quốc gia 2016
Tây Ninh có gần 9.000 thí sinh thi THPT quốc gia 2016

(Dân trí) - Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM, Sở GD-ĐT Tây Ninh và trường Cao đẳng sư phạm Tây Ninh đã có buổi họp sơ bộ thống nhất một số phương án tổ chức cụm thi THPT quốc gia 2016 tại Tây Ninh. Dự kiến, năm nay có gần 9.000 thí sinh dự thi tại tỉnh này.

Thứ ba, 19/04/2016 - 04:30

Sinh viên ĐH Ngoại thương sẽ tranh tài ở cuộc thi hùng biện Tiếng Anh
Sinh viên ĐH Ngoại thương sẽ tranh tài ở cuộc thi hùng biện Tiếng Anh

(Dân trí) - Nhằm mục tiêu tạo động lực học tập, nghiên cứu hướng tới các hoạt động thực tiễn, với sự cố vấn chuyên môn và điều phối của khoa Kinh tế Quốc tế, trường Đại học Ngoại thương và tổ chức phát triển công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) đã phát động cuộc thi hùng biện tiếng Anh dành cho các bạn sinh viên.

Thứ ba, 19/04/2016 - 03:26

Bộ Giáo dục sẽ kiểm tra tiết học  về môn Giáo dục quốc phòng và an ninh
Bộ Giáo dục sẽ kiểm tra tiết học về môn Giáo dục quốc phòng và an ninh

(Dân trí) - Bộ GD&ĐT vừa có văn bản gửi các Sở GD&ĐT, các trường ĐH, CĐ, TCCN; trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh về việc kiểm tra thực hiện Quy chế môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh.

Thứ ba, 19/04/2016 - 03:00

Cô bé 7 tuổi nói lưu loát 2 ngoại ngữ
Cô bé 7 tuổi nói lưu loát 2 ngoại ngữ

(Dân trí) - Mới 7 tuổi, bé Nguyễn Hoàng Minh An (Hà Nội) khiến nhiều người bất ngờ vì nói lưu loát hai ngoại ngữ Anh và Pháp.

Thứ ba, 19/04/2016 - 02:15

Tại sao nên cho trẻ em tham gia trại hè?
Tại sao nên cho trẻ em tham gia trại hè?

Theo quy định của Bộ giáo dục, hàng năm, học sinh nầm non và tiểu học phải dành 180 ngày học ở trường, còn số ngày học ở trường của học sinh THCS và THPT là 222 ngày, không kể các ngày cuối tuần và các hoạt động ngoại khóa do nhà trường tổ chức hoặc các lớp học thêm do bố mẹ đăng ký cho các con.

Thứ ba, 19/04/2016 - 01:44