Đánh thức bản sắc văn hóa Mường qua chương trình thực cảnh ở Sơn La

Chương trình do Ủy ban Nhân dân xã Mường Cơi tổ chức, hai đạo diễn Trần Trung - Mai Long thực hiện.

Theo Ban tổ chức, trước khi thưởng thức chương trình thực cảnh kéo dài 60 phút, người xem sẽ bước qua “Nhập Mường” - không gian huyền bí lấy cảm hứng từ văn hóa tâm linh và chất liệu Mo Mường, được dàn dựng để khơi gợi sự tò mò, cảm giác hồi hộp và nỗi e dè trước bóng tối. Cùng với các đại cảnh thực cảnh, đây là một trong hai điểm nhấn trải nghiệm chủ đạo của chương trình.

Để hình thành không gian văn hóa cho sự kiện, Ban tổ chức phát triển cánh đồng hoa quy mô hàng chục héc-ta tại khu vực Suối Chiếu. Không gian hoa mở rộng trải nghiệm tham quan, thưởng ngoạn cảnh quan và chụp ảnh, tạo điểm đến để du khách dành thời gian khám phá vùng đất trước giờ diễn.

Tại họp báo giới thiệu chương trình ngày 11/11, ông Đinh Đức Thắng - Chủ tịch UBND xã Mường Cơi - chia sẻ, nhắc đến Tây Bắc, nhiều người thường nghĩ ngay đến những cung đường đèo quanh co, những thửa ruộng bậc thang, những nếp nhà sàn hay những bản làng bình yên.

Nhưng ông mong muốn giới thiệu một Tây Bắc rất khác - một Mường Cơi với những câu chuyện văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, qua tiếng chiêng, nhịp đuống, lời Mo và qua cả những con người đang khát khao đánh thức những giá trị cốt lõi của quê hương mình.

Theo ông Thắng, ​Mường Cơi là một xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La, địa bàn còn nhiều khó khăn. Xã có diện tích trên 19.000ha với dân số hơn 19.000 người, là nơi sinh sống của 4 dân tộc chủ yếu, trong đó đồng bào dân tộc Mường chiếm đa số (trên 80%), bên cạnh các dân tộc Dao, Mông và Kinh.

“Chúng tôi luôn tin rằng điều làm nên sức hút của một vùng đất không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, mà cốt lõi là những câu chuyện thấm đẫm giá trị văn hóa và con người nơi mảnh đất ấy. ​

Điểm nhấn quan trọng là chương trình nghệ thuật thực cảnh mang tên Hồn Mường thức giấc. ​Chúng tôi kỳ vọng rằng sau lễ hội, những giá trị văn hóa Mường sẽ tiếp tục được bảo tồn và lan tỏa; các nghệ nhân có thêm cơ hội truyền dạy cho thế hệ trẻ; các bạn trẻ thêm tự hào về cội nguồn quê hương; và du khách sẽ có thêm lý do để nhớ và quay trở lại với Mường Cơi”, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi bày tỏ.

Đạo diễn văn hóa Trần Trung cho biết, điều quan trọng nhất khi xây dựng Hồn Mường thức giấc là không làm biến dạng những giá trị di sản. Công nghệ trình diễn như ánh sáng, màn nước chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế con người và những thực hành văn hóa đang tồn tại trong cộng đồng.

Đạo diễn văn hóa Trần Trung phụ trách định hướng đưa chất liệu bản địa vào tác phẩm, từ tiếng hát Đang, nhịp đâm đuống, điệu múa Mợi đến các phong tục cưới hỏi, tang lễ và lời Mo. Những yếu tố này được nghiên cứu, trao đổi với nghệ nhân và người am hiểu văn hóa địa phương trước khi đưa vào dàn dựng.

Trong khi đó, đạo diễn Mai Long đảm nhiệm việc xây dựng ngôn ngữ thực cảnh, tổ chức các hoạt động cộng đồng và dẫn dắt câu chuyện qua ba chương. Ông cho biết điều khiến mình trăn trở khi đến Mường Cơi không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên mà còn là hình ảnh những đứa trẻ phải vượt đồi đến trường, cùng câu hỏi về việc ai sẽ tiếp tục gìn giữ bản sắc khi các nghệ nhân cao tuổi dần qua đời.

Từ trăn trở ấy, ê-kíp lựa chọn cách biến thung lũng, bản làng và cảnh quan tự nhiên thành sân khấu. Thay vì đặt toàn bộ câu chuyện lên một sân khấu nhân tạo, chương trình khai thác không gian rộng mở, kết hợp ánh sáng, âm thanh và sự tham gia trực tiếp của người dân.

Khoảng 300 học sinh Trường THPT Tân Lang dự kiến tham gia lực lượng quần chúng, hiện diện bên các nghệ nhân và người dân địa phương.