"Bảo vệ quyền chưa đủ để hình thành một ngành công nghiệp văn hóa mạnh”

Đại hội Đại biểu Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam nhiệm kỳ II (2026-2031) là sự kiện xã hội - nghề nghiệp đánh dấu sự phát triển của Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam (Hiệp hội) trong việc thực hiện sứ mệnh phát triển công nghiệp sáng tạo, công nghiệp văn hóa và bảo vệ bản quyền tác giả.

Tại đại hội, các đại biểu đã trình bày báo cáo tổng kết hoạt động của Hiệp hội trong nhiệm kỳ I (2021-2026) và phương hướng hoạt động nhiệm kỳ II (2026-2031).

Đại hội cũng đã bầu Ban Chấp hành khóa mới gồm 21 thành viên. Trong đó, ông Bùi Nguyên Hùng - nguyên Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH -TT&DL) được tín nhiệm giữ chức Chủ tịch. 

Chia sẻ với phóng viên về việc Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam nhiệm kỳ II ra mắt ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 38/CĐ-TTg về sở hữu trí tuệ, ông Nguyễn Hải Bình - Phó Chủ tịch Hiệp hội - nhấn mạnh: “Tôi cho rằng đây không phải sự trùng hợp về lịch trình, mà là sự đồng điệu của thời điểm - cuộc gặp giữa quyết tâm chính sách từ Nhà nước và yêu cầu thực tiễn từ thị trường.

Công điện 38/CĐ-TTg phát đi một thông điệp rất rõ: Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là ưu tiên quốc gia, "không có vùng cấm, không có ngoại lệ". Đây không còn là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp, từng nghệ sĩ, mà là vấn đề của môi trường kinh doanh, của công nghiệp văn hóa và xa hơn là của năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Ông Bình cho biết thêm, Đại hội VCCA nhiệm kỳ II khai mạc, quy tụ các chủ thể quyền, doanh nghiệp nội dung số, chuyên gia công nghệ, luật sư, nhà sáng tạo - những người trực tiếp đối mặt với vi phạm bản quyền mỗi ngày. Theo ông, sự kiện này như một điểm nối: Quyết tâm chính sách từ trên xuống cần được tiếp sức bằng năng lực thực thi từ dưới lên.

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý và xử lý. Nhưng để phát hiện vi phạm nhanh, nhận diện chủ thể quyền chính xác, lượng hóa thiệt hại, chuẩn hóa dữ liệu bản quyền, kết nối với nền tảng số và tổ chức quốc tế - rất cần vai trò của một hiệp hội chuyên ngành.

Phó Chủ tịch VCCA bày tỏ: “VCCA nhiệm kỳ II xác định mình phải đứng đúng vào khoảng trống đó: Không làm thay cơ quan nhà nước, không làm thay doanh nghiệp, mà tạo ra cơ chế phối hợp để các bên hành động nhanh hơn, minh bạch hơn, hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh một điểm: Bảo vệ quyền là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để hình thành một ngành công nghiệp văn hóa mạnh.

Một ngành công nghiệp không thể lớn lên chỉ bằng xử phạt. Nó cần dòng tiền hợp pháp, cần người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền, cần doanh nghiệp nhìn thấy khả năng thu hồi vốn, cần nhà đầu tư tin rằng quyền tác giả là tài sản có thể định giá, giao dịch và khai thác lâu dài”.

Nói cách khác, chúng ta phải đi bằng 2 chân: Siết nguồn cung vi phạm và kích hoạt nhu cầu tiêu dùng hợp pháp”.

Ông Bình cho rằng, khi người dùng còn quen nghe nhạc, xem phim, đọc sách lậu, người sáng tạo rất khó sống bằng nghề.

Khi người sáng tạo không sống được bằng nghề, sẽ không có đủ vốn, đủ nhân lực để tạo ra sản phẩm chất lượng cao. Và khi thiếu sản phẩm chất lượng cao, công nghiệp văn hóa không thể trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Theo ông, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia có công nghiệp văn hóa phát triển đều không chỉ chống vi phạm - họ đồng thời xây dựng hạ tầng thanh toán, phát triển nền tảng phân phối hợp pháp, khuyến khích công chúng trả tiền cho sản phẩm văn hóa, và tạo ra niềm tự hào xã hội đối với việc ủng hộ người sáng tạo trong nước.

Trên tinh thần đó, VCCA nhiệm kỳ II đề xuất 3 nhóm giải pháp bổ sung cho Công điện 38.

Một là thúc đẩy tiêu dùng văn hóa hợp pháp. Nghiên cứu cơ chế khuyến khích người dân, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người trẻ, tiếp cận sản phẩm văn hóa có bản quyền - có thể là tín dụng văn hóa qua nền tảng định danh số, các chương trình khuyến khích mua sách, vé biểu diễn, gói nhạc, gói phim hợp pháp, hoặc chính sách ưu đãi phù hợp cho chi tiêu văn hóa. Mục tiêu không chỉ là thu thêm tiền cho ngành, mà là hình thành một chuẩn mực xã hội mới: sử dụng nội dung hợp pháp là hành vi văn minh, có trách nhiệm với người sáng tạo.

Hai là biến quyền tác giả thành tài sản có thể đầu tư. Cần chuẩn hóa thông tin về chủ sở hữu, tác phẩm, quyền khai thác, thời hạn, phạm vi lãnh thổ, lịch sử cấp phép và doanh thu. Khi dữ liệu đủ rõ, catalog âm nhạc, kho phim, thư viện hình ảnh, format chương trình hay tài sản sáng tạo khác mới có thể được định giá, góp vốn, chuyển nhượng, thế chấp hoặc đưa vào các cấu trúc đầu tư chuyên nghiệp.

Ba là thiết lập môi trường công bằng giữa doanh nghiệp trong nước và nền tảng xuyên biên giới. Nội dung Việt Nam tạo ra giá trị rất lớn trên các nền tảng số, nhưng giá trị đó phải được ghi nhận đúng, phân bổ đúng và dẫn về đúng chủ sở hữu quyền.

Nếu doanh nghiệp trong nước phải tuân thủ nghiêm túc, các nền tảng nước ngoài cũng cần đáp ứng chuẩn mực tương xứng khi khai thác thị trường Việt Nam.

Trong nhiệm kỳ II, VCCA xác định một số ưu tiên cụ thể: Hoàn thiện hạ tầng định danh và quản trị dữ liệu quyền tác giả qua nền tảng Certiva; tăng cường kết nối với các hệ thống và chuẩn mực quốc tế, trong đó có WIPO Connect; xây dựng cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chủ sở hữu quyền, doanh nghiệp nội dung số và nền tảng phân phối; phối hợp với các cơ quan chức năng trong các đợt cao điểm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ - bắt đầu ngay từ đợt 7/5-30/5 đang diễn ra.

“Công điện 38 đã mở ra một thời điểm rất quan trọng. Nhưng sau một công điện phải là một cơ chế. Sau một chiến dịch phải là một hạ tầng. Sau một thông điệp mạnh mẽ phải là những dòng tiền hợp pháp chảy về đúng người sáng tạo.

Việt Nam sẽ không có một ngành công nghiệp văn hóa mạnh chỉ bằng lời kêu gọi sáng tạo. Chúng ta cần một thị trường trong đó người Việt sẵn sàng trả tiền cho văn hóa Việt, doanh nghiệp dám đầu tư vào tài sản sáng tạo Việt, và hệ thống quyền đủ minh bạch để mỗi đồng doanh thu quay trở lại nuôi dưỡng sáng tạo. Đó là hướng đi mà VCCA nhiệm kỳ II sẽ kiên trì theo đuổi”, Phó Chủ tịch Nguyễn Hải Bình nêu.