Khám phá lăng mộ cha Nam Phương Hoàng hậu giữa đồi thông Đà Lạt

Cụ Nguyễn Hữu Hào quê gốc ở Gò Công, Tiền Giang cũ, nay là tỉnh Đồng Tháp. Vào những năm 1920, thế kỷ XX, cụ Nguyễn Hữu Hào là người giàu có, sở hữu nhiều đồn điền trồng lúa, cao su ở vùng Tây Nam bộ, Đông Nam bộ và Tây Nguyên. Theo thông tin, cụ Nguyễn Hữu Hào kết hôn cùng bà Lê Thị Bính, sinh được hai người con. Trong đó con thứ hai Nguyễn Hữu Thị Lan trở thành vợ của vua Bảo Đại vào tháng 2/1934.   

Sau lễ cưới, vua Bảo Đại phong Nguyễn Hữu Thị Lan là Nam phương Hoàng hậu. 3 năm sau, tức ngày 30/7/1937, vua Bảo Đại phong tước cho cụ Nguyễn Hữu Hào là Long Mỹ Quận công. Đến tháng 8/1937, cụ Nguyễn Hữu Hào qua đời ở Đà Lạt.

Khi cụ Nguyễn Hữu Hào qua đời, vua Bảo Đại cùng Nam phương Hoàng hậu chọn quả đồi phía Tây Nam trung tâm Đà Lạt, đối diện thác Cam Ly (nay thuộc phường Cam Ly - Đà Lạt, Lâm Đồng) xây dựng lăng mộ, làm nơi an nghỉ cho cụ.

Lăng mộ Long mỹ Quận công Nguyễn Hữu Hào được xây dựng trên đỉnh đồi thông với diện tích khoảng 4ha. Trước cổng lăng dựng 4 trụ biểu cao, trên đỉnh gắn hình bông sen, hai con chó ngao cách điệu.

Lối lên lăng được xây dựng thành đường thẳng, có độ dốc thoai thoải vừa phải, bao gồm 158 bậc. Hai bên lối lên, xuống được bao phủ bởi rừng thông xanh ngát.

Tổng thể khu lăng mộ cụ Nguyễn Hữu Hào được xây dựng từ năm 1937 đến năm 1941, là công trình kiến trúc tráng lệ, mang dáng dấp kiến trúc cung đình Huế. Đây là công trình uy nghi, tọa lạc tại vị trí đắc địa, cổng trước hướng về trung tâm Đà Lạt.

Hệ thống tường bao quanh lăng tẩm được xây dựng với các họa tiết tinh xảo, cổ kính.

Trong khuôn viên lăng mộ được xây dựng 2 bia đá khắc chữ Hán với nội dung về nguồn cội, công đức của cụ Nguyễn Hữu Hào và sự tiếc thương của con cháu dành cho cụ. 

Bia đá đầu tiên cao 2,45m, rộng 1,43m, dày 20cm được đặt phía sau lăng, trong nhà bia hình tháp có bốn mái. Bia thứ 2 cao 2m, thân bia rộng 0,8m, dày 20-26cm, được dựng ở trước sân chầu lăng mộ.

Bên trong khu lăng tẩm, mộ cụ Nguyễn Hữu Hào và vợ là cụ Lê Thị Bính được tạc bằng đá xanh nguyên khối với nhiều hoa văn thể hiện sự quyền uy, giàu có. Hai ngôi mộ được đặt song song, cao hơn mặt nền khoảng 30cm. Ở giữa hai ngôi mộ có hương án.

Hoa văn được chạm khắc tinh xảo trên mộ đá xanh.

Trải qua sự thay đổi của lịch sử, một số hạng mục trong khu lăng mộ Long mỹ Quận công Nguyễn Hữu Hào bị hư hại. Trong đó, nhiều hạng mục bằng đá xanh bị người dân xâm phạm, đánh cắp. 

Ngày nay, lăng mộ cụ Nguyễn Hữu Hào được cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng quản lý, bảo vệ. 

Trước sự uy nghi, trầm mặc của công trình, nhiều bạn trẻ tìm đến tham quan, tìm hiểu văn hóa, lịch sử, kiến trúc, chụp hình lưu niệm. "Lăng mộ cụ Nguyễn Hữu Hào tọa lạc trên đồi thông tĩnh lặng và mang nét cổ kính riêng biệt. Rất mong cơ quan chức năng tôn tạo, đưa công trình vào các tuyến du lịch Đà Lạt", chị Lê Xuân Trang chia sẻ.

Hiện nay, nhiều hạng mục trong khuôn viên lăng mộ cụ Nguyễn Hữu Hào xuất hiện tình trạng xuống cấp. Trong đó, kết cấu tường, gạch lát các bậc lên xuống ở lối vào lăng bị hư hại. 

Phần hàng rào bao quanh lăng xuất hiện các vết nứt gãy, kết cấu tường của công trình có sự dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu.

Một trong số những chốt gác trong khuôn viên lăng mộ cụ Nguyễn Hữu Hào bị tháo gỡ hết hệ thống cửa. Phía trên, kết cấu gỗ và mái ngói bị gãy, hư hỏng.