Ở phố cổ Hà Nội: 50 năm sống trên nóc nhà vệ sinh, chen chúc trong 10m2
(Dân trí) - Nhiều người dân phố cổ Hà Nội phải ở trong điều kiện tồi tàn đến mức báo động, ngủ nghỉ, nấu nướng ở lối đi, sát công trình phụ; thậm chí tá túc trong túp lều trên nóc nhà vệ sinh suốt hàng chục năm.
Phố Hàng Bạc (Hà Nội) sầm uất, cách hồ Gươm khoảng 500m, là nơi tập trung hàng loạt cửa hàng trang sức, chạm khắc vàng bạc lấp lánh.
Nhưng, chỉ bước thêm vài bước, những lối đi nhỏ hẹp sâu hun hút sẽ dẫn đến không gian hoàn toàn đối lập với phố xá tấp nập, hiện đại và sang trọng bên ngoài.
Nơi ấy hiện lên một đời sống rất khác ở phố cổ, nơi không ít gia đình phải tận dụng từng centimet để có chỗ ăn ngủ, sinh hoạt.
Chật vật sống trên nóc nhà vệ sinh giữa phố cổ
Khoảng 50 năm nay, ông Nguyễn Phùng Hải (96 tuổi) sống trong túp lều trên khu nhà vệ sinh chung trong ngõ 107 Hàng Bạc. Trong không gian rộng khoảng 10m2, người đàn ông kê đủ mọi vật dụng từ tủ lạnh, ti vi đến chạn bát, bàn ghế, giường, tủ…
Dưới sàn, ông Hải đặt chiếc giát giường rồi phủ lên tấm chiếu nhựa để làm mọi việc như: Nấu nướng, ăn uống, ngồi đọc báo, xem tivi hay tiếp những vị khách hiếm hoi ghé thăm.
Men theo lối đi vào sâu thêm vài mét là chiếc giường ngủ. Phía đầu giường, người đàn ông trổ ô cửa chưa đầy 1m2 để đón ánh sáng tự nhiên.
Ông Hải bên túp lều trên nóc nhà vệ sinh.
Nếu nhìn từ dưới lên, túp lều của ông Hải như một chiếc hộp nằm chênh vênh trên nóc nhà vệ sinh. Bờ vách chắp vá nham nhở. Hàng ngày, người đàn ông di chuyển lên xuống bằng cầu thang bê tông bên ngoài. Ngay phía dưới là nhà vệ sinh, nhà tắm và 1 phòng kho ngổn ngang đồ đạc chất chồng qua nhiều năm.
Ông Hải cho biết, túp lều được ông cơi nới từ những năm 60, là nơi sinh sống của vợ chồng ông và 2 người con (1 trai, 1 gái). Con gái lấy chồng có cuộc sống riêng, người con trai khi kết hôn phải chuyển đi nơi khác ở vì “căn nhà” quá chật chội, đặc biệt là thường xuyên phải chịu mùi xú uế từ nhà vệ sinh phía dưới bốc lên.
Phía dưới nơi ở là khu nhà vệ sinh, ông di chuyển lên xuống bằng cầu thang bê tông.
Hơn nửa đời người ở trong túp lều giữa phố cổ, ông Hải nói mình cũng quen. Song, người đàn ông thừa nhận, cuộc sống luôn trong cảnh tạm bợ.
Khi được hỏi về chủ trương di dời dân phố cổ, ông Hải hoàn toàn đồng tình, bởi bản thân luôn mong muốn những ngày tháng tuổi xế chiều được sống ở nơi rộng rãi, thoáng đãng, sạch sẽ.
Giọng người đàn ông chùng xuống khi nhắc đến người vợ ra đi cách đây ít lâu. “Bà ấy chịu cảnh sống chật hẹp cả đời ở đây. Mỗi lần nghe về kế hoạch thành phố giãn dân phố cổ, bà ấy lại mong ngóng. Nhưng rồi…”, ông Hải bỏ dở câu nói.
Theo người đàn ông, sau khi các con lập gia đình, chỉ còn hai ông bà sống tại vị trí này. Ngày nắng thì nóng nực, ông sắm tới 3-4 cái quạt chạy hết công suất.
Trong căn nhà đồ đạc đơn sơ, gần như chẳng có tài sản nào giá trị.
Ngày mưa thì dột tứ bề. Ông thường nhặt từng tấm ván, cánh cửa cũ hay các tấm xốp người khác vứt đi về gia cố túp lều.
Cách đây gần 1 năm, vợ ông Hải ốm rồi qua đời trong chính túp lều này. Hai người con nhờ sự trợ giúp của một người khác khiêng mẹ xuống phía dưới sân, đặt lên cáng rồi đưa mẹ ra nhà tang lễ.
Ông Hải với câu chuyện sống trên nóc nhà vệ sinh giữa phố cổ không còn xa lạ với nhiều người. Có người hỏi ông, sống khổ thế sao không chuyển đi nơi khác? Người đàn ông cho biết, trước đây, ông mưu sinh bằng nghề tự do ở phố cổ.
Người đàn ông nấu nướng đơn giản, ăn đồ ăn con mang tới.
Ở tuổi 96, ông sống dựa vào tiền trợ cấp của Nhà nước và nguồn hỗ trợ từ các con. Điều kiện kinh tế không cho phép khiến suốt nhiều năm ông ở trong tình cảnh đi không được, mà ở cũng không xong.
Không riêng gì ông Hải, tại khu vực phố cổ, Hà Nội xác định điều kiện sống của một bộ phận nhân dân đang ở mức báo động, không gian xung quanh chật chội, ẩm thấp, diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người.
Không ít gia đình có nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên một diện tích chưa đến 20m2 sàn, thấp hơn nhiều lần so với diện tích nhà ở bình quân của thành phố. Gần đây, Hà Nội dự kiến sẽ di dời hơn 900 hộ dân với 3.621 nhân khẩu, cho các hộ này được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.
Chỉ cách mặt phố mấy bước chân là một không gian sống rất khác.
Cả gia đình chen chúc trong những căn nhà 9-10m2
Sống chật chội là vậy, nhưng khi nghe đến kế hoạch di dời dân cư của thành phố, những người dân phố cổ được hỏi cho biết, mỗi người sẽ có mỗi tâm trạng khác nhau. Có người vui mừng, phấn khởi vì gia đình có cơ hội sống ở nơi rộng rãi, sạch sẽ hơn, nhưng không ít ý kiến lo lắng sinh hoạt xáo trộn, sinh kế bị ảnh hưởng.
Bà Nguyễn Thị Huê (95 tuổi, ngõ 86 Hàng Bạc) chia sẻ, nhiều người gọi nơi bà sống là “phố khổ”. Con ngõ này có 13 hộ dân, mỗi nhà có 4-5 người. Có gia đình thậm chí tận dụng lối đi để kê bàn ghế, giường ngủ. Một số người phải chuyển đi nơi khác thuê trọ, nhưng áp lực lên các khu vực sinh hoạt chung vẫn không hề nhỏ.
Góc hiên chật hẹp nhà bà Huê, đồng thời là lối đi của cả khu, lối "cửa ra" của nhà hàng xóm.
Vì đa số các gia đình vẫn dùng chung nhà vệ sinh, nhà tắm nên để tránh xảy ra va chạm, mỗi người đều cố gắng biết ý, nhìn nhau mà sống.
“Nghe thì khó tin nhưng ở đây hàng xóm phải nắm rõ giờ giấc sinh hoạt, nhịp sinh học… của mỗi nhà để nhường nhau không gian vệ sinh. Sáng sớm nhà nào có con đi học, có người đi làm sớm thì được ưu tiên”, bà Huê nói.
Một vài năm gần đây, vài hộ gia đình trong ngõ chi hàng chục triệu đồng cải tạo một phần diện tích trên lối đi bên ngoài làm nhà tắm, bếp nấu. Dẫu vậy, không gian bên trong mỗi căn nhà vẫn không thể rộng hơn.
Các gia đình buộc phải sống giản tiện hết mức, không sắm sửa nhiều đồ đạc. Quần áo đựng trong túi bóng đặt ở mọi ngóc ngách, đồ đạc treo lên cao, lấy ghế làm giường ngủ...
Lối đi được tận dụng để dựng nhà vệ sinh, làm nơi chứa đồ, bếp nấu...
Sống cùng ngõ phố nhà bà Huê, chị Thanh cho hay, chị vốn quê ở Bắc Giang cũ (nay thuộc Bắc Ninh) nhưng lấy chồng về phố cổ nhiều năm trước. Ngày về ra mắt, chị không khỏi bất ngờ khi nhà chồng chỉ rộng vỏn vẹn 10m2.
Gọi là nhà nhưng thực chất nơi đây là một căn phòng chỉ có duy nhất một lối đi vào. Vợ chồng chị Thanh sau đó phải thuê nhà ở phố Hào Nam sinh sống. Sau này khi bố mẹ chồng lần lượt qua đời, họ mới chuyển về tiếp quản lại không gian nhỏ bé này.
Theo người phụ nữ, đa số các gia đình trong con ngõ nơi chị sinh sống đều trong cảnh chia đôi ba ngả. “Nhà ở quá chật chội, chỉ đủ không gian cho 1-2 người sinh hoạt. Vì vậy người trẻ hay các cặp vợ chồng thường đi thuê trọ, khi người lớn tuổi khuất núi mới dọn về ở”, chị Thanh cho hay.
Nhiều gia đình phải dựng gác xép để làm nơi ngủ.
Căn nhà 10m2 hiện chỉ có chị Thanh và con gái sinh sống bởi chồng chị qua đời cách đây không lâu, con trai đang tham gia nghĩa vụ quân sự. Hàng ngày người phụ nữ di chuyển đến nơi làm việc trong phố cổ, còn con gái đi học ở Đại học Bách Khoa.
Đã quen với nhịp sống này nhiều năm nên chị Thanh băn khoăn việc di dời nếu diễn ra ở khu vực mình sẽ gây ra những xáo trộn với gia đình.
Liên quan đến chủ trương này, bà G. T (58 tuổi) băn khoăn không rõ thành phố chỉ di dời một số hộ dân sống chật chội hay cả một con ngõ. Gia đình bà T. sinh sống nhiều đời trên một con ngõ nhỏ cách hồ Gươm hơn 300m.
Điều kiện vệ sinh ở nhiều con ngõ phố cổ không đảm bảo.
Trong con ngõ này, nhà bà sở hữu 3 không gian không liền mạch: Phần đất mặt đường rộng khoảng 20m2, tiếp đến là gian bếp khoảng 10m2 (ngăn cách giữa 2 không gian này là 1 cầu thang chung); phần cuối là gian nhà 20m2 gia đình mua thêm sau đó.
Theo người phụ nữ, nếu tính tổng diện tích gia đình bà có 50m2, trong khi số nhân khẩu chỉ có 3 người, 1 người thường xuyên ở nước ngoài.
Diện tích bình quân chia theo đầu người không nhỏ, nhưng bà T. thừa nhận, cuộc sống vẫn có những bất tiện nhất định khi lối đi chật hẹp, căn nhà không có ánh sáng tự nhiên… Môi trường xung quanh không được đảm bảo vì khu vệ sinh cuối ngõ ô nhiễm, nhiều chuột gián, thường xuyên bốc mùi hôi khó chịu…
Căn bếp đa năng, chứa "cả thế giới" của gia đình bà T.
Khi được hỏi muốn di dời hay ở lại phố cổ, người phụ nữ cho hay, gia đình nhận thấy cuộc sống thoải mái và không gian đủ cho các thành viên nên không muốn chuyển đi đâu.
Nhờ có phần đất mặt đường, gia đình bà cho một đơn vị lữ hành thuê và nhận về số tiền 30 triệu đồng mỗi tháng. Cả gia đình có nguồn thu ổn định, đủ chăm lo cho mẹ già và dành một khoản tích lũy nhỏ.
Trên phố cổ Hà Nội có nhiều khu tập thể có tuổi đời trên dưới 100 năm như của các hộ dân nói trên. Trải qua thời gian, nhiều công trình đã xuống cấp, không đảm bảo vệ sinh môi trường, tiềm ẩn những rủi ro về an toàn phòng cháy chữa cháy…
Vấn đề cải tạo các khu nhà này và di dời người dân vốn là chuyện luẩn quẩn nhiều năm. Gần đây, khi câu câu chuyện được đề cập đến, người dân lại xôn xao, mong chờ sớm có câu trả lời đi hay ở để ổn định cuộc sống.
Phạm Hồng Hạnh - Ngọc Uyên - Hải Long
