Nạn “buôn thần bán thánh” đang đẩy văn hóa xuống dốc

“Buôn thần bán thánh nay cũng là một nghề.Họ cạnh tranh khốc liệt dưới vỏ tín ngưỡng.Điều này đang đẩy văn hóa và nhân cách người Việt xuống dốc” - nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ thẳng thắn nói.

Nạn “buôn thần bán thánh” đang đẩy văn hóa xuống dốc - 1

Biển người kẹt cứng dâng hương tại phủ Tây Hồ đầu xuân Mậu Tuất. Ảnh: TRẦN VƯƠNG

Ngay từ mùng 1 Tết Mậu Tuất, tại nhiều tuyến phố của Hà Nội đã ùn tắc, nhất là tại các khu vực gần nơi thờ tự. Ngay trong ngày mùng 6 tháng giêng (ngày đầu tiên công chức, viên chức, người lao động quay trở lại làm việc sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán), lượng người đến lễ ở phủ Tây Hồ, chùa Bái Đính, chùa Hương... nườm nượp, dòng người chen chân trẩy hội, xì xụp khấn vái. Từ nay đến hết tháng giêng, sẽ còn hàng trăm lễ hội được tổ chức.

Theo thống kê chưa đầy đủ của ngành văn hóa, hiện cả nước có gần 8.000 lễ hội lớn, nhỏ trải rộng khắp đất nước trong bốn mùa.Trung bình mỗi ngày người Việt có 22 lễ hội, mỗi giờ có một lễ hội.Đây được xem như “kho báu”, di sản văn hóa cha ông đã để lại cho thế hệ mai sau.Nhưng phải thừa nhận, lễ hội bây giờ ngày càng xô bồ, biến tướng, bởi yếu tố tâm linh đang bị thổi phồng để đánh vào lòng tham của con người. Người ta tin tranh cướp được lộc trong lễ hội sẽ mang lại may mắn, xin được ấn tín sẽ thăng quan tiến chức, thần thánh hóa từ cục đá đến con cá… Có phải người Việt ngày càng mê tín?

Báo Lao Động có cuộc trao đổi với Nhà nghiên cứu Văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ (Trường Đại học KHXHNV Hà Nội) xung quanh vấn đề này.

Nạn “buôn thần bán thánh” đang đẩy văn hóa xuống dốc - 2

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ. Ảnh: P.V

- Mùa lễ hội 2018 vừa mới bắt đầu, hình ảnh đền chùa, nơi thờ tự “thất thủ” bởi lượng người đến thăm viếng đầu xuân quá đông được đăng tải trên nhiều phương tiện truyền thông. Nhiều năm đi điền dã và nghiên cứu về lễ hội dân gian, ông thấy hiện tượng người người đi lễ, dự hội như vậy là đáng lo hay mừng?

- Nhiều lý do để người ta đến lễ hội đông: Giao thông thuận tiện, truyền thông phủ sóng, hòa bình đã lâu, kinh tế phát triển, người cầu mong thịnh vượng nhiều và mê tín lan tỏa. Cứ đi bộ, hay đường sá như xưa, thì ít người đến, loanh quanh chỉ biết đến hội làng mình.

Bây giờ lễ hội quá tải là tất nhiên, vì sự thuận lợi gấp 40 lần ngày xưa. Người đến dự hội đông hơn, xưa 1.000 nay lên đến 40.000 người mà không gian, thời gian vẫn vậy. Điều này tất yếu dẫn đến cảnh chen chúc. Rồi có trường hợp bỏ cả việc công sở để đi lễ. Tôi nghĩ nếu ai đi lễ hội mà ảnh hưởng trực tiếp thu nhập thì họ chả đi đâu.

Cảnh người người đi lễ khiến tôi vừa mừng lại vừa lo. Mừng là dân vui đi hội, chứng tỏ xã hội an bình. Còn lo mê tín quá đáng làm hỏng cái phong khí lành mạnh đi, làm cái xấu tăng trưởng.

- Những lễ hội ở miền Bắc vài năm nay thường xuất hiện cảnh bát nháo, xô bồ, tranh, cướp. Tham dự và nghiên cứu nhiều lễ hội ở các vùng miền, theo ông nguyên nhân được đưa ra là gì?

- Nói thẳng ra, hiện tượng lộn xộn, tiêu cực xảy ra ở một số lễ hội lớn quanh thành thị và ở Bắc Bộ là chính. Nguyên nhân có nhiều: Đông người thì phức tạp, tổ chức không tốt thì lộn xộn, hành động hội không chọn lọc tạo môi trường bạo lực. Người đi hội mê tín và tham lam trở nên hóa cuồng, rượu bia xả láng thì khó điều chỉnh hành vi, luật pháp (các quy định) bất tuân thì loạn đả...

- Vào mỗi mùa lễ hội cũng xảy ra một thực tế cho thấy, chỗ này sẽ trở thành biển người vì những lời truyền rằng chỗ ấy linh thiêng, xin gì được nấy, có khả năng hóa giải vận hạn trong năm. Trong khi nhiều di tích lại thưa vắng, hương tàn khói lạnh.Bức tranh thường xảy ra vào các mùa lễ hội này nói lên điều gì, thưa ông?

- Tôi không cho đó là “bức tranh thường xảy ra”. Nhiều lễ hội rất tốt, nhưng không thu hút truyền thông, ít người dân tham gia. Trong một lễ hội cũng nhiều điều tốt, nhưng cái xấu thường gây chú ý hơn, được đưa lên ồ ạt và chiếm lĩnh không gian mạng.

Việc thổi phồng vào lễ hội những yếu tố tâm linh là một biểu hiện của việc dùng lễ hội để kinh doanh. Việc này không những góp phần làm nên sự lộn xộn mà còn vi phạm quy định lễ hội của Bộ VHTTDL... Nhưng nhiều khi vì tiền người ta bất chấp.Buôn thần bán thánh nay cũng đã là một nghề.Họ cạnh tranh khốc liệt dưới vỏ tín ngưỡng.Sự việc trên đang đẩy văn hóa và nhân cách người Việt xuống dốc không phanh.Điều này rất đáng lo.

- Đúng là người tổ chức làm không tốt khiến lễ hội lộn xộn, lợi dụng để kinh doanh khiến lễ hội biến tướng, nhưng nhiều người Việt đang có niềm tin vào thánh thần.Họ thần thánh hóa từ hòn đá tới con cá như chuyện người dân xì xụp khấn vái một con cá chép nổi lên ở mặt kênh tại Nghệ An. Theo ông, điều này có dừng lại ở việc thực hành tín ngưỡng văn hóa hay đã trở nên cuồng tín?

- Chuyện con cá chép là chuyện nhỏ, chưa hệ lụy gì đến cộng đồng. Nhưng đó cũng là ví dụ cho thấy tệ mê tín đang rất phổ biến. Nguyên do là xã hội bất trắc trong làm ăn, dân trí chưa phát triển, con người không có sự tin tưởng lẫn nhau.

Sau này ngồi lại kể chuyện, người ta sẽ cười vui vì mình đi thắp hương một con cá chép. Nhưng điều đáng nói là mê tín sẽ hạ thấp danh giá của cả một dân tộc. Sự mê tín đang lan tỏa và không từ một ai.

- Trong bối cảnh này, liệu có biện pháp nào để tín ngưỡng văn hóa, lễ hội vẫn được gìn giữ mà giảm bớt tình trạng người dân tin vào tâm linh một cách mê muội?

- “Nghĩa” của lễ hội nằm ở những giá trị chân - thiện - mỹ truyền đời của nó.Ngoài một số lễ nghi tương đối bảo lưu, còn nó vận động bất tận trong lịch sử.Đúng nghĩa là vừa thấu hiểu, vừa bảo tồn, vừa phát huy vừa quảng bá tốt lễ hội.Để làm điều này, đầu tiên cần một thiết chế văn hóa đúng đắn.Đừng thổi phồng vào đó những yếu tố tâm linh, không có thực. Nhờ thiết chế đó mà những người nghiên cứu, hoạt động, tổ chức, kiểm tra, truyền thông... hết mình trong chức trách và tình cảm, thì lễ hội sẽ đi vào hướng chân - thiện - mỹ và đóng góp cho thế giới bản sắc riêng, thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ tinh thần của nhân dân.

- Xin cảm ơn ông đã chia sẻ!

Ông Bùi Hoài Sơn - Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam: Cần hoàn thiện thể chế - chính sách để bài trừ mê tín, dị đoan

Sự phát triển của tín ngưỡng, ở mặt tích cực, đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân.Tuy nhiên, ở mặt tiêu cực, đây cũng là môi trường sản sinh ra các hiện tượng mê tín dị đoan.

Ví dụ các hiện tượng như “cá thần”, đá nổi, ngày thần tài, đốt vàng mã tràn lan... là nguyên nhân gây ra sự bất ổn trong đời sống kinh tế - xã hội, dù hiện tượng này không phải là mới.

Một số giải pháp cũng được Bộ VHTTDL thống nhất như cần có sự thống nhất trong cách xác định rõ ràng thế nào là mê tín dị đoan, ở mức độ nào là tín ngưỡng và ở mức độ nào sẽ trở thành mê tín dị đoan. Những quan niệm không rạch ròi sẽ khiến cho công tác thanh tra, quản lý của ngành văn hóa khó thực thi được nhiệm vụ.

Nếu chỉ nhìn các hiện tượng mê tín dị đoan như một hiện tượng văn hóa đơn thuần và giao phó toàn bộ công việc quản lý lễ hội cho ngành văn hóa thì các công cụ quản lý sẽ không đủ mạnh để có thể phát huy những mặt tích cực, hạn chế những mặt tiêu cực. Chính vì vậy, cần bài trừ mê tín dị đoan bằng cách hoàn thiện các thể chế luật pháp - chính sách.

Việc thực thi các văn bản chỉ có hiệu quả nếu có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành và các địa phương.Như chúng ta đã từng thấy, các quy định xử phạt như sản xuất và đốt vàng mã, xóc thẻ… vẫn xảy ra thường xuyên ở các lễ hội nhưng hầu như ít chịu sự xử phạt từ các cơ quan chức năng.

Theo Đặng Chung

Báo Lao động

MỚI NHẤT
Khi văn bản tuýt còi bị tuýt còi
Khi văn bản tuýt còi bị tuýt còi

Ngay sau khi Bộ GTVT “tuýt còi” dịch vụ đi chung xe của Uber, Grab, Bộ Tư pháp liền “tuýt còi” cái văn bản “tuýt còi” này vì cho rằng quy định này không hợp lý, cản trở doanh nghiệp kinh doanh vận tải... Câu chuyện một lần nữa cho thấy sự bất cập trong tư duy quản lý chứ không thuần tuý nằm ở kỹ thuật ban hành văn bản quy phạm.

Thứ tư, 14/03/2018 - 06:00

Bị cáo mà cũng “đòi hỏi” cấm cửa báo chí nữa sao?
Bị cáo mà cũng “đòi hỏi” cấm cửa báo chí nữa sao?

Phóng viên được phép vào tác nghiệp tại phiên tòa xét xử vụ án xảy ra tại Navibank nhưng các bị cáo và luật sư không đồng ý, thậm chí phản ứng và đề nghị tòa cấm báo chí chụp ảnh (!).

Thứ ba, 13/03/2018 - 05:00

Quan chức, công chức chạy theo học hàm để làm gì?
Quan chức, công chức chạy theo học hàm để làm gì?

Kim. Bể học là mênh mông (học, học nữa, học mãi), bể nghiên cứu là vô tận, bao nhiêu thời gian cũng không là đủ, vậy thì quan chức, công chức chạy theo học hàm thì lấy đâu thời gian để giảng dạy và nghiên cứu; hoặc nếu tập trung cho giảng dạy và nghiên cứu thì lấy đâu thời gian làm công tác chuyên môn?

Thứ hai, 12/03/2018 - 06:00

Để Tết trồng cây thực sự có ý nghĩa
Để Tết trồng cây thực sự có ý nghĩa

Để Tết trồng cây thực sự có ý nghĩa

Chủ nhật, 11/03/2018 - 06:00

Thế ra giáo sư, phó giáo sư chỉ là… danh hão?
Thế ra giáo sư, phó giáo sư chỉ là… danh hão?

Chuyện phong hàm GS, PGS năm 2017 xem ra vẫn còn nhiều tranh cãi, dù Chủ tịch Hội đồng chức danh giáo sư Nhà nước Phùng Xuân Nhạ đã ký Quyết định công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2017.

Thứ bảy, 10/03/2018 - 09:23

Nghĩ về vụ  bắt cô giáo quỳ gối
Nghĩ về vụ bắt cô giáo quỳ gối

Là người đàn ông, việc ép một người phụ nữ quỳ gối đã là hèn, đặc biệt đó là cô giáo dạy con mình. Nhưng tìm cách chối quanh hành vi của mình, không thể nói gì khác, thêm một lần… hèn.

Thứ sáu, 09/03/2018 - 06:00

Cần có văn hóa khi đến đền, chùa
Cần có văn hóa khi đến đền, chùa

Những ngày đầu năm mới cũng là thời điểm khắp mọi miền đất nước bước vào mùa lễ hội. Điều đáng mừng là những năm gần đây, ban quản lí các khu di tích lịch sử đã vào cuộc và xử lí một cách kiên quyết những hành vi phản cảm. Tuy nhiên, năm nào cũng vậy, mỗi mùa lễ hội qua đi, vẫn để lại những “hạt sạn" văn hóa.

Thứ năm, 08/03/2018 - 05:00

“Ân tình của mẹ” – lời tự đáy lòng của một người con
“Ân tình của mẹ” – lời tự đáy lòng của một người con

Viết về người mẹ là đề tài không bao giờ cạn của thi ca, âm nhạc. Biết bao ca khúc, vần thơ ca ngợi công lao của người mẹ đối với con. Có những khúc ca như lời ru, thủ thỉ, tâm tình, ngấm dần vào trong ta từ lúc nào không hay. Lại có những bài ca là lời của người con nhớ về người mẹ đã khuất của mình, là lời tri ân xúc động, để ân tình ấy suốt đời mang theo. Ca khúc “Ân tình của mẹ” (nhạc Ngọc Khuê – phổ thơ Nguyễn Thành Vinh) là một khúc ca như thế.

Thứ tư, 07/03/2018 - 12:00

Nghĩ về giáo dục khai phóng
Nghĩ về giáo dục khai phóng

(Dân trí) - Một bạn đọc hỏi tôi “Giáo dục khai phóng là gì? Dạy làm sao để ...khai phóng học trò?”

Thứ tư, 07/03/2018 - 12:00

Sự mê muội không còn giới hạn
Sự mê muội không còn giới hạn

Vén màn sương khói mờ ảo này là sự lộ diện một bộ phận dân chúng đang thái quá trước ảo giác về vận may từ trên trời rơi xuống và chính quyền các cấp và các ngành chức năng các địa phương này đã buông lỏng quản lý để tệ mê tín dị đoan xuất hiện và nạn buôn thần bán thánh lên ngôi.

Thứ ba, 06/03/2018 - 03:00

Rà soát lại ứng viên GS, PGS làm sáng tỏ nhiều vấn đề khác
Rà soát lại ứng viên GS, PGS làm sáng tỏ nhiều vấn đề khác

Chưa vội nói đến có hay không “chuyến tàu vét” công nhận chức danh GS, PGS, mà chỉ riêng việc dư luận bàn tán sôi nổi vì sao năm 2017 lại có số lượng GS, PGS tăng vọt, tự nó đã làm rõ được nhiều nội dung, kể cả những vấn đề rộng lớn hơn.

Thứ ba, 06/03/2018 - 06:00

Tín ngưỡng và mê tín
Tín ngưỡng và mê tín

(Dân trí) - Làm sao để … bớt các hiện tượng mê tín ? Ba dấu chấm nói lên cái ngập ngừng của người viết bài. Những biểu hiệu mê tín hiện hữu từ nhiều năm. Trong văn hóa, muốn có một thay đổi nào đó cũng cần rất nhiều năm. Ta không có đũa thần để, chỉ với một sắc lệnh, một luật, … thay đổi hiện trạng.

Chủ nhật, 04/03/2018 - 07:00

ĐÁNG QUAN TÂM
"Không có lý do gì chúng ta cứ nghèo mãi!"
"Không có lý do gì chúng ta cứ nghèo mãi!"

“Với gần 100 triệu dân thông minh, lao động cần cù, chăm chỉ từ tờ mờ sáng đến đêm khuya, là một quốc gia xuất khẩu năng lượng, xuất khẩu lương thực, xuất khẩu thực phẩm, không có lý do gì chúng ta cứ nghèo mãi!".

Thứ sáu, 02/03/2018 - 06:00

Cần xác định đúng đắn vị trí của môn học Giáo dục công dân
Cần xác định đúng đắn vị trí của môn học Giáo dục công dân

Thời gian gần đây, tình trạng học sinh đánh nhau ngày một nhiều, nạn bạo lực học đường đang báo động sự chệch hướng về Kỹ năng sống của học sinh. Chúng ta có thể đưa ra nhiều lý do để biện minh như do phim ảnh; do vòng xoáy cơ chế thị trường khiến người lớn lãng quên chuyện chia sẻ, làm bạn với con; do lỗi của trò chơi game bạo lực… nhưng còn một nguyên nhân nữa xuất phát từ học đường, đó là chú trọng dạy chữ hơn dạy người, mà trong đó môn Giáo dục công dân (GDCD) vẫn bị xem là môn phụ. Đã đến lúc cần trả môn GDCD về vị trí xứng đáng của nó: môn học làm người

Thứ năm, 01/03/2018 - 09:00

Những lỗ hổng “chết người” của hệ thống ngân hàng
Những lỗ hổng “chết người” của hệ thống ngân hàng

Những vụ khách Vip dễ dàng bị nhân viên ngân hàng khoắng hàng chục, hàng trăm, hàng ngàn tỉ đồng từ sổ tiết kiệm, thử hỏi hệ thống kiểm tra chéo của ngân hàng đã chặt chẽ hay chưa?

Thứ tư, 28/02/2018 - 07:00

Đốt vàng mã có gửi tới người đã khuất?
Đốt vàng mã có gửi tới người đã khuất?

Đốt vàng mã đã trở nên phổ biến, nhất là trong mùa lễ hội với tâm niệm gửi tới người đã khuất.Vậy, Phật giáo có quy định về đốt vàng mã hay không?

Thứ ba, 27/02/2018 - 05:00

Kết thúc thí điểm Grab, Uber: Hướng đi nào trong công tác quản lý taxi công nghệ?
Kết thúc thí điểm Grab, Uber: Hướng đi nào trong công tác quản lý taxi công nghệ?

Các ứng dụng công nghệ hỗ trợ quản lý và kết nối vận tải hành khách như Grab, Uber sau 2 năm được thí điểm tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố trên cả nước đến nay đã hết hiệu lực.

Thứ hai, 26/02/2018 - 06:00

Hủ tục thì phải loại bỏ
Hủ tục thì phải loại bỏ

“Xin hỏi giới trí thức Việt Nam hiện tại tìm thấy Phật giáo và Nho giáo dạy về thuyết đốt vàng mã ở kinh sách nào?”, đây là câu hỏi của Hòa thượng Tố Liên đặt ra liên quan đến tục đốt vàng mã.

Chủ nhật, 25/02/2018 - 07:00

Cảnh giác với nạn bói dạo đầu năm
Cảnh giác với nạn bói dạo đầu năm

Những ngày đầu năm Mậu Tuất, tranh thủ thời điểm người dân đi vui xuân, những thầy bói dạo và điểm bói toán lại xuất hiện ở nhiều nơi. Địa điểm mà các thầy bói hành nghề đông nhất thường là cổng đền, chùa, các điểm vui chơi…

Thứ bảy, 24/02/2018 - 07:00

Thần thánh hóa từ con cá tới cục đá: Đừng biến tín ngưỡng thành mê tín, mông muội!
Thần thánh hóa từ con cá tới cục đá: Đừng biến tín ngưỡng thành mê tín, mông muội!

Những ngày đầu năm, các lễ hội được tổ́ chức dày đặc, vẫn diễn ra cảnh cướp lộc, chen chân, xô lấn, thậm chí đánh nhau gây thương tích. Đặc biệt, nạn buôn thần, bán thánh, “mua chuộc” thánh thần bằng vài đồng tiền lẻ và các lễ vật… đã trở thành nỗi ám ảnh của những người hành hương.

Thứ sáu, 23/02/2018 - 07:42

Thú chơi sách cũ- một nét đẹp văn hóa
Thú chơi sách cũ- một nét đẹp văn hóa

Dù xã hội luôn phát triển, xu hướng đọc có những thay đổi nhưng không thể phủ nhận, sách cũ vẫn được duy trì cùng lịch sử, có chỗ đứng nhất định với một lượng độc giả riêng.

Thứ năm, 22/02/2018 - 12:00

Ngày Tết, bàn về văn hóa "rượu uống người?"
Ngày Tết, bàn về văn hóa "rượu uống người?"

Từ nước Úc, nghiên cứu sinh Nguyễn Sóng Hiền – người từng gây “bão” dư luận với đề xuất bỏ tác phẩm Chí Phèo ra khỏi SGK – đã gửi tới Báo Lao Động đôi dòng cảm nhận về văn hóa uống rượu của người phương Tây.

Thứ tư, 21/02/2018 - 12:00

Giữ lại hương vị Tết cổ truyền Hà Thành
Giữ lại hương vị Tết cổ truyền Hà Thành

Mỗi dịp Tết cổ truyền về cũng là lúc mọi người sống chậm lại, tĩnh tâm hơn để nhìn về nguồn cội, gia phong, nâng niu ký ức. Hàng trăm năm nay, dù cuộc sống có nhiều thay đổi, dù các nếp cũ có phần bị tác động nhưng qua thời gian sàng lọc, các giá trị thuộc về truyền thống của Hà Thành xưa vẫn được gìn giữ, nhiều nét sinh hoạt văn hóa đã quay trở lại sau thời gian mai một.

Thứ ba, 20/02/2018 - 12:00

Cảm nhận xuân Mậu Tuất
Cảm nhận xuân Mậu Tuất

Đất nước đang tuổi xuân thì Tiến lên mạnh mẽ đến khi mạnh giầu

Thứ hai, 19/02/2018 - 10:33