Xuân về nhớ tiếng hát của “thần xẩm” Hà Thị Cầu

Dân trí Hằng năm, vào đêm giao thừa, món ăn tinh thần của người dân xã Yên Phong, huyện Yêu Mô là tiếng hát của nghệ nhân Hà Thị Cầu. Đã 2 năm nay, người dân địa phương không còn được thưởng thức món ăn tinh thần của “thần xẩm” Hà Thị Cầu.

Tìm đến xã Yên Phong, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình trong một ngày cuối năm, bước vào căn nhà nơi mà cố nghệ nhân Hà Thị Cầu gắn bó từ khi chuyển về sinh sống tại Nình Bình. Ít ai biết rằng, căn nhà của một nghệ nhân hát xẩm lại nhỏ và bình dị đến như thế.

Xuân về nhớ tiếng hát của “thần xẩm” Hà Thị Cầu
Chị Mận (con gái cố nghệ nhân Hà thị Cầu) đang xem lại al bum ảnh ghi lại khoảnh khoắc biểu diễn của nghệ nhân Hà Thị Cầu.

Từ lúc bà “về với đất trời”, căn nhà cũng đìu hiu, tĩnh lặng hẳn. Căn nhà nhỏ ấy không còn vang tiếng phách, tiếng nhị, tiếng trống…không còn những lời ca, giai điệu của bà như ngày nào, cũng chẳng còn những lời bắt nhịp cho những người mê hát xẩm tụ tập hàng ngày trong căn nhà nhỏ đơn sơ.

Nghệ nhân dân gian Hà Thị Cầu, tên thật la Hà Thị Năm (SN 1917), ở huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong một gia đình có truyền thống đã ba đời hát xẩm. Ngay từ nhỏ bà đã trở thành một dọng ca có tiếng trong làng. Mặc dù không biết chữ nhưng bà lại rất giỏi làm thơ và sáng tác các bài hát xẩm, hầu hết các bài hát xẩm đều do bà tự sáng tác lời và truyền dạy cho con cháu.

Trong căn nhà nhỏ nằm ở xã Yên Phong bây giờ chỉ còn vợ chồng cô con gái của bà ở. Nhắc lại những kỷ niệm về mẹ mình, chốc chốc những giọt nước mắt cứ lăn tràn trên đôi gò má gầy guộc của chị Nguyễn Thị Mận - con gái bà.

 Chiếc đàn nhị này đã theo bà Cầu từ lúc khởi nghiệp.
 Chiếc đàn nhị này đã theo bà Cầu từ lúc khởi nghiệp.

Hát xẩm không chỉ là nghề mưu sinh đối với bà mà đó còn là cả một niềm đam mê, là lý tưởng sống. Sau khi lấy ông trùm xẩm Nguyễn Văn Mậu (Chánh Trương Mậu), ở đất Yên Mô, bà lại theo chồng đi hát rong khắp đất nước. Cái tên hát xẩm rong Hà Thị Cầu cũng nhanh chóng nổi tiếng khắp cả vùng Hà Nam Ninh (nay là Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình) lúc bấy giờ. Không chỉ hát hay, nghệ nhân Hà Thị Cầu còn sáng tác nhiều làn điệu xẩm nổi tiếng như: Ai về thăm huyện Yên Mô, trong đó có bài Theo Ðảng trọn đời, mà cụ sáng tác từ những năm 70 của thế kỷ trước đến nay vẫn được nhiều người yêu thích.

Hồi tưởng lại những ngày tháng cuối cùng của mẹ mình, chị Mận vẫn còn nhớ như in cái ngày bà đột ngột lâm bệnh, hôm đó là vào 11/11/2012 (âm lịch), lúc ăn cơm xong, bà lên giường ngồi xem tivi, được một lúc thì đột ngột gục người xuống, bà chỉ gọi ý ới với con gái mấy tiếng: “Con ơi mẹ mệt lắm, bế mẹ vào. Mẹ khổ to rồi con à”. Cũng từ đó cụ nằm liệt giường, những hôm tỉnh táo cụ vẫn trò chuyện với con gái và căn dặn: “Cha bố cô! Mẹ còn sống được ngày nào, mẹ còn nhìn thấy con ngày ấy. Lúc mẹ đi rồi con nhớ rèn luyện cho tốt, hát xẩm sau này sẽ không vô dụng đâu. Mà mẹ đi rồi, mẹ sẽ về với Bác Hồ, để hát cho bác nghe. Đời nghệ nhân bạc quá, mẹ không để lại cho con được gì ngoài tiếng hát cả”.

Đội hát xẩm ở làng do chính tay nghệ nhân Hà Thị Cầu truyền dạy.
Đội hát xẩm ở làng do chính tay nghệ nhân Hà Thị Cầu truyền dạy.

Còn nhớ những dịp cuối năm, không ngày nào là nhà bà không có khách, nhất là vào những đêm giao thừa, người dân kéo đến chật kín cả nhà để được nghe bà hát xẩm, những bài hát chúc một năm mới làm ăn phát đạt, sức khỏe dồi dào. Đêm giao thừa năm ngoái, bà vẫn còn tỉnh táo, tuy không thể ngồi dậy nhưng bà vẫn làm chúc mọi người: “Năm Quý Tỵ ắt hẳn giàu sang. Tiền tài chưa biết có hay không? Sức khỏe cầu đầu, không nên đi viện” hay “Chúc mọi người sức khỏe bền bỉ”.

Bà Phạm Thị Nga, người hàng xóm cho biết: “Năm nay không được nghe cụ hát, không được nghe cụ chúc tết nữa rồi, nhớ đêm giao thừa năm nào mọi người cùng đến nhà bà cụ, vừa là để chúc tết bà vừa là được nghe cụ hát. Những dịp đầu năm như thế, ai ai cũng vui. Năm ngoái dù mọi người cũng đến thắp nén nhan đêm giao thừa, thiếu cụ quả thực là mất mát lớn”.

Cứ mỗi dịp tết đến, bà lại trải chiếu giữa nhà hát cho mọi người nghe.
Cứ mỗi dịp tết đến, bà lại trải chiếu giữa nhà hát cho mọi người nghe.

Những năm trước khi còn khỏe, bà thường dọn dẹp nhà cửa rồi chờ đến đêm giao thừa, bà trải sẵn chiếu giữa nhà, cầm đàn nhị, trống, phách… chờ mọi người đến. Bà vừa hát vừa răn dạy, những giai điệu ấy ăn sâu vào tâm trí người dân nơi đây, không chỉ người già mà ngay cả những thanh niên nam nữ cũng đến nhà bà để được nghe bà hát. Xong đêm giao thừa, lúc mọi người ra về bà còn ra tận ngõ chào và chúc từng người một. Ngay trong sáng sớm và những ngày đầu năm không chỉ người trong xã, trong huyện mà khách nhiều nơi cũng kéo về nhà bà để được nghe bà hát đầu năm.

Không chỉ là thầy của những nghệ sỹ nổi tiếng hiện nay, bà còn sẵn sàng truyền dạy cho những ai thích và đam mê hát xẩm, ngay trong làng bà cũng đứng ra dạy cho một đội gồm 28 người. Từ lúc bà mất, đội hát xẩm này vẫn kiên trì tập luyện và lấy bà làm tấm gương sáng để noi theo.

 Vợ chồng chị Mận kể lại những ngày nghệ nhân hà Thị Cầu còn khỏe.
 Vợ chồng chị Mận kể lại những ngày nghệ nhân hà Thị Cầu còn khỏe.

Ngay cả lúc sắp nhắm mắt lìa trần, bà còn vương vấn với cái nghiệp hát xẩm của mình, bà dặn con cháu, lúc bà mất trên ban thờ phải đặt cây đàn nhị, bộ trống và chiếc sênh (nhạc cụ hát xẩm) nó giống như lúc nào bà cũng hiện hữu trong căn nhà này. Ngoài ra phải để một miếng vàng mỏng cho bà gối lên như vậy để hát Xẩm sẽ tiếp tục phát triển.

Xuân đang về trên khắp nẻo đường, mọi người cũng đang hối hả chuẩn bị đón cái tết đầy đủ nhất. Nhưng ở vùng đất Yên Phong, hai năm rồi họ vẫn còn thấy thiếu một chút hương vị mùa xuân ấm áp, bởi họ không còn được nghe được thấy bà Cầu kéo nhị, gõ trống hát vang cả một làng. Họ cảm thấy thiếu đi một giá trị tinh thần lớn lao nhất, đó là tiếng hát của “thần xẩm”Hà Thị Cầu.

Đức Văn


MỚI NHẤT
Những pha vật võ đẹp mắt của trai làng Thủ Lễ
Những pha vật võ đẹp mắt của trai làng Thủ Lễ

(Dân trí) - Sáng 24/2 (mồng 6 Tết), tại làng Thủ Lễ (xã Quảng Phước, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế) đã khai hội vật truyền thống Thủ Lễ năm 2015 thu hút hàng ngàn du khách, người dân đến xem cổ vũ cho tinh thần thượng võ đầu năm.

Thứ ba, 24/02/2015 - 08:21

Phái đẹp nhìn qua... “Bản đồ Atlas của nhan sắc”
Phái đẹp nhìn qua... “Bản đồ Atlas của nhan sắc”

(Dân trí) - Vẻ đẹp tự nhiên của phụ nữ trên khắp thế giới cùng hội tụ trong cuốn “Bản đồ Atlas của nhan sắc”. Mỗi nhan sắc, mỗi gương mặt đại diện cho một quốc gia, đều mang trong mình những nét duyên dáng, hấp dẫn rất riêng.

Thứ ba, 24/02/2015 - 02:55

Hoa hậu Kỳ Duyên chúc Tết Anh hùng lao động Vũ Khiêu
Hoa hậu Kỳ Duyên chúc Tết Anh hùng lao động Vũ Khiêu

(Dân trí) - Nhân dịp Tết Ất Mùi 2014, Hoa hậu Việt Nam 2014 Nguyễn Cao Kỳ Duyên và gia đình đã tới thăm và chúc Tết Anh hùng Lao động – Giáo sư Vũ Khiêu tại nhà riêng của ông trên phố Cao Xuân Huy, Hà Nội.

Thứ ba, 24/02/2015 - 01:30

Bi kịch ngầm ở Hollywood trong phim hay nhất Oscar 2015
Bi kịch ngầm ở Hollywood trong phim hay nhất Oscar 2015

(Dân trí) - Bộ phim hài đen “Birdman” (Siêu anh hùng Birdman) được ví như một tấm gương phản chiếu thế giới hào nhoáng, phù phiếm nhưng ẩn chứa nhiều bi kịch ở Hollywood.

Thứ hai, 23/02/2015 - 07:33

Cô gái Việt diễn “Miss Saigon” - Thần tượng của giới trẻ Hungary
Cô gái Việt diễn “Miss Saigon” - Thần tượng của giới trẻ Hungary

Ở tuổi 20, Nguyễn Thanh Hiền được nhận vai chính trong “Miss Saigon” - vở nhạc kịch được coi là bệ phóng cho những nghệ sĩ có tham vọng vươn tới tầm vóc toàn cầu.

Thứ hai, 23/02/2015 - 06:42

Phát thẻ ấn Quang Trung Linh Tự
Phát thẻ ấn Quang Trung Linh Tự

(Dân trí) - Thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồi của dân tộc, ngày 23/2/2015, tại đền thờ Hoàng đế Quang Trung, TP Vinh long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 226 năm chiến thắng Ngọc Hồi -Đống Đa (mồng 5 tháng giêng âm lịch năm 1789) và tổ chức phát thẻ ấn Quang Trung Linh Tự.

Thứ hai, 23/02/2015 - 06:32

Dòng người đi xin lộc “nước thánh” ở Na Sơn Động Phủ
Dòng người đi xin lộc “nước thánh” ở Na Sơn Động Phủ

(Dân trí) - Những ngày đầu xuân Ất Mùi, hàng vạn người dân và du khách từ khắp nơi lại về Phủ Na đi lễ đầu năm. Nhiều du khách khi đến nơi đây phải lấy bằng được “nước thánh” để mang về nhà với mong muốn có lộc đầu xuân.

Thứ hai, 23/02/2015 - 04:56

Tái hiện trò chơi tết cung đình xưa tại Huế
Tái hiện trò chơi tết cung đình xưa tại Huế

(Dân trí) - Những ngày tết năm Ất Mùi 2015 tại Đại Nội, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã tái hiện lại các trò chơi dành cho vua quan triều Nguyễn dịp tết đến xuân về, gây sự thích thú cho nhiều người.

Thứ hai, 23/02/2015 - 03:23

Vỏ bom trong chiến tranh trở thành trang sức đắt giá
Vỏ bom trong chiến tranh trở thành trang sức đắt giá

(Dân trí) - Những quả bom còn sót lại giờ trở thành nguyên vật liệu để làm nên những món đồ trang sức đắt tiền, rất được các tín đồ thời trang ở Mỹ ưa chuộng, săn lùng.

Thứ hai, 23/02/2015 - 01:06

Ngư dân Lý Sơn đua thuyền tứ linh đầu năm
Ngư dân Lý Sơn đua thuyền tứ linh đầu năm

(Dân trí) - Ngày 22/2 (mùng 4 Tết), đều đặn từ hơn 300 năm qua, ngư dân Lý Sơn tưng bừng tổ chức lễ hội rước tứ linh và đua thuyền tượng trưng 4 linh vật thiêng liêng trong tiềm thức của xứ đảo “Vương quốc tỏi”.

Thứ hai, 23/02/2015 - 10:59

Tìm thấy 2.000 đồng tiền vàng 1.000 năm tuổi
Tìm thấy 2.000 đồng tiền vàng 1.000 năm tuổi

(Dân trí) - Đây là một trong những kho báu lớn nhất từng được phát hiện.

Thứ hai, 23/02/2015 - 10:50

Thăm Gia Miêu Ngoại Trang - nơi phát tích Vương triều Nguyễn
Thăm Gia Miêu Ngoại Trang - nơi phát tích Vương triều Nguyễn

(Dân trí) - Gia Miêu Ngoại Trang, nay thuộc thôn Gia Miêu, xã Hà Long, huyện Hà Trung - là nơi phát tích của vương Triều Nguyễn và trở thành mảnh đất quý hương thờ tổ tiên. Trải qua biến cố lịch sử, nhiều công trình kiến trúc nơi đây đã bị phá hủy…

Thứ hai, 23/02/2015 - 08:50

ĐÁNG QUAN TÂM
Phim tài liệu kể về những “người rừng” sống giữa lòng New York
Phim tài liệu kể về những “người rừng” sống giữa lòng New York

(Dân trí) - Bộ phim kể về 6 anh em trai độ tuổi từ 17-23, sống ở thành phố New York, Mỹ, nhưng chưa bao giờ đặt chân ra bên ngoài cửa căn hộ của gia đình. Họ không biết gì về thế giới bên ngoài căn hộ chung cư đó…

Thứ hai, 23/02/2015 - 02:31

Nghệ sĩ hài Chí Tài nhớ lại thời để tóc dài, hát rock
Nghệ sĩ hài Chí Tài nhớ lại thời để tóc dài, hát rock

(Dân trí) - Ít ai biết, nghệ sĩ hài Chí Tài từng để tóc dài, hát rock máu lửa và có ban nhạc rock riêng của mình có tên “Lướt sóng”.

Chủ nhật, 22/02/2015 - 11:25

Người phụ nữ làm rạng danh cả 3 đời vua
Người phụ nữ làm rạng danh cả 3 đời vua

(Dân trí) - Bia Quang Thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định công nhận Bảo vật quốc gia, đây là tấm bia tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc, giá trị văn hóa, lịch sử được lưu giữ đến ngày nay.

Chủ nhật, 22/02/2015 - 11:20

Lung linh, huyền ảo trong đêm hội tháp Đôi
Lung linh, huyền ảo trong đêm hội tháp Đôi

(Dân trí) - Đêm hội với nhiều tiết mục đặc sắc như trống hội, múa lân, hát múa Chăm tôn vinh vẻ đẹp Tháp Đôi huyền ảo, quyến rũ đưa du khách cùng hòa mình vào không khí vui tươi ngày Tết.

Chủ nhật, 22/02/2015 - 10:00

Miếu nổi giữa lòng Sài Thành
Miếu nổi giữa lòng Sài Thành

(Dân trí) - Đã từ lâu rồi, người ta không gọi cái tên Phù Châu nữa, mà dường như nó được gắn với cái tên miếu nổi bởi nó nằm ở một vị trí khá đặc biệt. Phù Châu miếu nằm giữa con sông Vàm Thuật, đoạn qua phường 5, quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.

Chủ nhật, 22/02/2015 - 09:01

Hoa hậu Mai Phương: Tự hào về danh hiệu Hoa hậu
Hoa hậu Mai Phương: Tự hào về danh hiệu Hoa hậu

Hẹn để trò chuyện với Phương rất khó, cô gần như không có thời gian trống vì "hồ sơ cuối năm đầy bàn". Cô hoa hậu năm nào giờ là một cán bộ hải quan gương mẫu...

Chủ nhật, 22/02/2015 - 06:45

Nick Út xuất hiện trong cuốn sách về những tay máy lừng danh thế giới
Nick Út xuất hiện trong cuốn sách về những tay máy lừng danh thế giới

(Dân trí) - Cuốn sách ảnh “Behind Photographs” (Phía sau những bức ảnh) giới thiệu chân dung của những tay máy lừng danh nhất thế giới xuất hiện bên cạnh bức ảnh nổi tiếng nhất trong sự nghiệp cầm máy của họ. Nhiếp ảnh gia Nick Ut đã góp mặt trong cuốn sách ảnh đồ sộ này.

Chủ nhật, 22/02/2015 - 02:20

Bức tranh chưa từng công bố của Trịnh Công Sơn
Bức tranh chưa từng công bố của Trịnh Công Sơn

Không phải một, mà có đến ba tác giả nổi tiếng cùng đặt cọ, ký tên vào bức tranh độc đáo mà họ vẽ ra trong một dịp tình cờ. Bức tranh chưa hề được công bố này là tác phẩm kỳ lạ của tình bạn văn nghệ giữa họa sĩ Trịnh Cung, họa sĩ Tôn Thất Văn và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 09:31

Châu Á rực rỡ “ăn Tết” Ất Mùi
Châu Á rực rỡ “ăn Tết” Ất Mùi

(Dân trí) - Trên khắp Châu Á, một không khí hân hoan chào đón năm mới đã hiện diện trong suốt ba ngày qua. Pháo hoa đã nổ lên giòn giã báo hiệu một năm Ất Mùi với nhiều may mắn, vận hội đang chờ đợi phía trước…

Thứ bảy, 21/02/2015 - 06:29

Nhà báo Lại Văn Sâm - Nỗi niềm đằng sau sự nổi tiếng
Nhà báo Lại Văn Sâm - Nỗi niềm đằng sau sự nổi tiếng

Sức hút của cái tên Lại Văn Sâm đến giờ vẫn rất "nóng" nhưng đằng sau sự nổi tiếng không đơn giản chỉ có những niềm vui…

Thứ bảy, 21/02/2015 - 04:44

Âm vang tiếng trống đồng
Âm vang tiếng trống đồng

(Dân trí) - Với kỹ thuật thủ công truyền thống, những nghệ nhân xứ Thanh đã cho ra lò những trống đồng Đông Sơn huyền thoại giữa thế kỷ XXI. 100 chiếc trống dâng Đại lễ 1.000 năm Thăng Long, trống dâng Đại tướng và trống mang hình ảnh Bác Hồ...

Thứ bảy, 21/02/2015 - 02:34

Thong dong chợ Vé đầu xuân với món thịt trâu nức tiếng
Thong dong chợ Vé đầu xuân với món thịt trâu nức tiếng

(Dân trí) - Mùng 3 Tết, chợ Vé (Xã Đồng Tâm, huyện Ninh Giang, Hải Dương) họp phiên đầu tiên với những phản thịt trâu tươi ngon nức tiếng cả nước, với hình ảnh người người đi mua muối cầu may, mong một năm mặn mà, sung túc.

Thứ bảy, 21/02/2015 - 02:23