Người chiến sĩ an ninh một mình chiến đấu trong vòng vây kẻ thù

40 năm mới biết mặt cha qua ảnh

Chúng tôi có mặt tại nhà Thượng tá Bùi Quang Vinh, nguyên Phó trưởng Công an huyện Nam Đàn cũ, tỉnh Nghệ An, khi ông vừa trở về sau lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân do Công an tỉnh Nghệ An tổ chức. Tại lễ kỷ niệm này, ông như được gặp người cha - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Bùi Huy Giáp - qua trích đoạn vở kịch “Người mang bí danh Ba Lâm”.

“Tháng 1/1965, bố lên đường vào Nam khi mẹ vừa sinh tôi được 3 ngày, thời điểm đó ông là Phó ban Bảo vệ kinh tế Ty Công an Nghệ An (nay là Công an tỉnh Nghệ An). Khi tôi hơn 4 tuổi thì bố hy sinh...”, Thượng tá Bùi Quang Vinh bùi ngùi kể câu chuyện của gia đình mình.

Ông Vinh cùng 4 người anh, chị lớn lên bằng yêu thương, tảo tần của mẹ, sự đùm bọc của họ hàng nội ngoại và các đồng chí, đồng đội của cha.

Ông chỉ biết bố mình là liệt sĩ, không có lấy một tấm ảnh thờ nên hình dung của ông về bố là qua lời kể của mẹ - bà Bùi Thị Hỷ. Kỷ vật duy nhất của bố mà gia đình lưu giữ là sợi dây dù dài khoảng 2m. Theo lời kể của mẹ ông Vinh, đây là sợi dây bọn mật thám Pháp trói ông Giáp khi bắt được ông trong một lần vây ráp. Bằng sự mưu trí, dũng cảm của mình, ông Giáp đã tự cởi trói, nhảy xuống sông, nương theo đám bèo tây để thoát thân.

Nối tiếp bố, ông Vinh công tác trong ngành công an. Mẹ già yếu, anh chị ốm đau, hai con còn nhỏ, gánh nặng gia đình và công tác bận rộn nhưng bất kể lúc nào có thời gian, ông lại đi tìm manh mối thông tin về bố.

Ngoài thông tin bố là cán bộ an ninh, được tổ chức cử vào miền Nam công tác, ông không có thông tin nào khác. Suốt nhiều năm, ông đi khắp 9 tỉnh, thành, chắp nối từng mẩu thông tin rời rạc về bố. Năm 2004, từ một gợi ý, ông tìm đến Cục hồ sơ, Bộ Công an đề đạt nguyện vọng được hỗ trợ tìm kiếm hồ sơ cán bộ “đi B”. Với sự hỗ trợ đặc biệt của lãnh đạo Cục hồ sơ ông tìm thấy một tập hồ sơ dày mang tên Bùi Huy Giáp.

“Toàn bộ hồ sơ của bố tôi và các giấy tờ khen thưởng cùng tấm ảnh chân dung, tấm ảnh bố chụp cùng mẹ và hai anh chị tôi đều được lưu trữ ở đây. Lần đầu tiên trong đời, tôi được nhìn thấy bố, dẫu chỉ qua 2 tấm ảnh...”, ông nghẹn lại.

Như một cơ duyên, chỉ một năm sau, ông Vinh tìm thấy thêm nhiều hồ sơ, tài liệu về những chiến công của bố, được mẹ cất giấu trong ống tre gác trên mái nhà. Nhiều tài liệu đã bị mối xông, không còn nguyên vẹn, trong đó giấy khen Ty Công an Nghệ An tặng ông Bùi Huy Giáp về thành tích bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lần Người về thăm quê lần thứ 2, năm 1961.

Sau này, Ban quản lý Khu di tích Kim Liên tặng gia đình ông Vinh bức ảnh sự kiện Bác Hồ về thăm quê, trong đó, ông Bùi Huy Giáp, trong vai trò Phó ban Bảo vệ kinh tế Ty Công an Nghệ An, cùng lãnh đạo Quân khu 4 và lãnh đạo tỉnh đón Bác Hồ khi vừa xuống máy bay.

Chiến đấu trong lòng địch

Thực hiện tâm nguyện của mẹ, từ năm 1999, ông Vinh bắt đầu hành trình tìm hài cốt bố. Lần theo giấy báo tử, hai vợ chồng ông đi khắp các chiến trường cũ ở miền Nam tìm kiếm nhưng không có kết quả. Việc tìm thấy hồ sơ cán bộ của liệt sĩ Bùi Huy Giáp đã mở ra một cánh cửa mới, giúp gia đình khoanh vùng khu vực tìm kiếm.

Theo hồ sơ, năm 1964, ông Bùi Huy Giáp với bí danh Vũ Thanh Lâm, cán bộ Ty Công an Nghệ An được cử đi chiến trường B, hoạt động ở an ninh Khu 8. Thời điểm hy sinh ngày 29/1/1968, ông Vũ Thanh Lâm là Phó ban an ninh tỉnh Tiền Giang.

Sau nhiều lần xác minh, xâu chuỗi, khớp nối thông tin, ông Vinh tìm gặp Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - Trung tướng Nguyễn Việt Thành, nguyên giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang. Theo bản xác nhận thông tin của Trung tướng Nguyễn Việt Thành, thông tin thu thập từ thân nhân cán bộ chiến đấu cùng đơn vị và cơ sở bí mật, những năm tháng chiến đấu mưu trí, ngoan cường của anh Ba Lâm (tên gọi thân mật của Phó ban an ninh Vũ Thanh Lâm) trong lòng địch được làm rõ.

Từ năm 1964 đến đầu năm 1968, ông Ba Lâm chủ yếu hoạt động ở 3 hầm bí mật, trong đó có 2 hầm ngoài gò và 1 hầm tại cơ sở bí mật (nhà ông Ba Tâm, sau này là Phó trưởng Công an thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang). Giai đoạn này, địch tổ chức hàng trăm đợt dồn dân, lập ấp, càn quét, bắt giết cán bộ và nhân dân khu vực địa bàn Mỹ Tho (lân cận huyện Chợ Gạo).

Trong dịp Tết Mậu Thân, địch liên tục tổ chức nhiều trận càn ở huyện Chợ Gạo, phá vỡ nhiều cơ sở bí mật của ta, bắt bớ, tàn sát nhiều chiến sỹ cách mạng một cách tàn bạo. Trong tình thế bị khủng bố, vây ráp, ông Ba Lâm mưu trí, dũng cảm cùng nhân dân chống lại hàng trăm đợt càn quét, xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng, chuẩn bị vũ khí cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Khoảng 4h ngày 29/1/1968 (tức mùng 1 Tết), Ba Lâm cùng 2 đồng chí của mình trực tiếp tham gia cuộc tổng tiến công nổi dậy tại Mỹ Tho. Khoảng 11h cùng ngày, trên đường trở về hầm bí mật, tổ công tác gặp trận càn của địch. Địch cho máy bay trực thăng đổ quân xuống ấp Mỹ Lương và vùng lân cận, tổ chức càn quét, lùng sục, vây bắt ráo riết.

Ông Ba Lâm chỉ đạo các đồng chí của mình chia làm 3 hướng nhằm phân tán địch. Ông chạy về hầm bí mật, kịp thời đốt hết tài liệu, phá hủy máy bộ đàm, chiến đấu quyết liệt, tiêu diệt nhiều tên địch. Sau 30 phút chiến đấu ngoan cường, ông Ba Lâm hết đạn, bị thương và rơi vào tay địch.

Bị địch tra tấn bằng đủ ngón đòn thù, ông Ba Lâm vẫn giữ vững khí tiết, quyết không khai báo. Biết không thể lung lay được ý chí của người chiến sĩ cách mạng, địch dùng báng súng đánh vào đầu, đâm lưỡi lê xuyên ngực rồi đưa ông lên gò đất gần khu vực hầm bí mật để phơi nắng, không cho chôn cất nhằm uy hiếp nhân dân và những người nuôi giấu cán bộ.

Đến khoảng 20h cùng ngày, cơ sở của ta bí mật vào khu vực phơi xác, đưa thi thể ông Ba Lâm ra ngoài. Đêm khuya, người cán bộ an ninh ngoan cường được cơ sở bí mật của cách mạng chôn cất. Hai người đồng chí của ông cũng ngã xuống trong trận càn này.

“Tôi được nghe kể về bố, về cuộc chiến đấu gian khổ và hi sinh oanh liệt của ông. Tôi được nghe kể về nghĩa tình, đùm bọc của cơ sở cách mạng, nhân dân và tổ chức khi bố tôi nằm lại trên mảnh đất này. Cũng chính nghĩa tình ấy đã giúp tôi tìm được bố và đưa bố về quê hương vào năm 2007, sau hơn 40 năm ông từ biệt vợ con lên đường, thầm lặng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc nơi tuyến đầu”, Thượng tá Bùi Quang Vinh chia sẻ.

Người con trai liệt sĩ Bùi Huy Giáp tâm sự, việc tìm và đưa được bố trở về có lẽ là niềm an ủi lớn nhất đời mẹ ông - người phụ nữ đã nén nỗi đau mất chồng, tần tảo nuôi 5 đứa con thơ dại. Năm 2010, bà thanh thản “đi gặp” chồng...

Tháng 8/2025, ghi nhận sự cống hiến thầm lặng của người cán bộ an ninh Bùi Huy Giáp đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, Đảng, Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tiếp nối khí phách anh hùng của liệt sĩ Bùi Huy Giáp, ông Bùi Quang Vinh và con trai Bùi Trung Linh trở thành người chiến sĩ an ninh thầm lặng trên trận tuyến bảo vệ bình yên cho đất nước.