Giải mã trận đánh liên quan mộ tập thể liệt sĩ ở sân bay Tân Sơn Nhất

Sau hơn một tháng tập trung tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TPHCM), Bộ Tư lệnh TPHCM tiếp tục phát đi lời kêu gọi tìm nhân chứng, thông tin vị trí mộ tập thể tại khu vực phía Tây sân bay Tân Sơn Nhất.

Khu vực này được xác định là địa điểm chôn cất liệt sĩ hy sinh trong trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất vào đêm 30, rạng sáng 31/1/1968 (Chiến dịch Tết Mậu Thân). Thông qua các nguồn sử liệu trong nước và quốc tế, Bộ Tư lệnh TPHCM xác định có 2 rãnh mộ tập thể được hình thành sau khi trận đánh kết thúc.

Mục tiêu hiệu lệnh của Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968

Cách đây gần 60 năm, thành phố Sài Gòn - Gia Định (nay là TPHCM) là một trong những chiến trường khốc liệt của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Theo cuốn Lịch sử Nam Bộ kháng chiến (Tập II), Quân Giải phóng tại mặt trận Sài Gòn đã xác định giờ nổ súng là từ 0h đến 2h ngày 31/1, với hiệu lệnh tiến công là loạt pháo ĐKB bắn vào sân bay Tân Sơn Nhất và Bộ Chỉ huy MACV của Tướng Westmoreland.

Tuy nhiên, pháo ĐKB không nổ như kế hoạch. Chờ thêm 15 phút, lúc 2h15, Ban Chỉ huy cánh 1 của Phân khu 2 quyết định bắn 8 quả cối 82 ly vào sân bay làm hiệu lệnh.

Trong trận đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, Tiểu đoàn 16 đánh chiếm được 2 lô cốt án ngữ phía Tây sân bay, tiến vào cách đường băng khoảng 400m thì bị đẩy lùi, phải rút ra cầu Tham Lương.

Ở khu vực Tham Lương, Tiểu đoàn 267, 269, 16 và Tiểu đoàn 12 đặc công liên tục đánh phản kích, diệt được một số lượng địch và xe quân sự, nhưng bị thiệt hại 50% quân số, 60% vũ khí. Riêng Tiểu đoàn 16 chịu thiệt hại nặng, mất sức chiến đấu.

Trong số các chuyên gia đang tích cực cộng tác với Bộ Tư lệnh TPHCM, ông Phan Thanh Nam, một họa sĩ, người sưu tầm và nghiên cứu tư liệu lịch sử, cho biết, ông đã chuyển cho Bộ Tư lệnh thành phố các tài liệu lịch sử quan trọng liên quan đến trận đánh của Quân giải phóng vào sân bay Tân Sơn Nhất rạng sáng 31/1.

Trong đó, cuốn sử liệu The Battle of Saigon Tet 1968 của tác giả Keith Nolan đã ghi lại diễn biến của trận đánh. 

Tài liệu này ghi nhận đợt tấn công đầu tiên của Quân Giải phóng bắt đầu ở vành đai phía Đông và Bắc của sân bay nhằm mục đích nghi binh. Vài phút sau, hướng tấn công chính vào vành đai phía Tây sân bay bắt đầu khi Quân Giải phóng sử dụng bộc phá để phá thủng 3 lớp rào kẽm gai gần cổng số 51.

Lực lượng quân giải phóng dẫn đầu bởi Tiểu đoàn 269 đã đánh sập cổng 51 và tràn vào căn cứ. Trọng tâm phòng thủ ở khu vực này là lô cốt 51 đã bị áp đảo hỏa lực. 4 lính Mỹ tử trận trước khi lô cốt bị Quân Giải phóng chiếm giữ.

Bên trong sân bay, quân đội Mỹ thiết lập tuyến phòng thủ, ngăn chặn các chiến sỹ của ta tiến về phía đường băng và khu vực đỗ máy bay. Theo mô tả của phía Mỹ, Quân Giải phóng liên tục tìm cách vượt qua dải đường lăn bê tông nhưng bất thành và bị hy sinh nhiều.

Sau đó, quân đội Mỹ điều động máy bay và xe thiết giáp đến cứu viện. Lực lượng áp đảo của đối phương đã chia cắt đội hình Quân Giải phóng bên ngoài với nhóm chiến sỹ đã đột kích vào trong sân bay.

Đến trưa cùng ngày, đơn vị Quân giải phóng tử thủ trong lô cốt 51 hy sinh. Theo ghi nhận từ phía Mỹ, giao tranh chấm dứt hoàn toàn lúc 16h30 cùng ngày.

Sau trận đánh, đối phương đếm được 157 thi thể chiến sỹ Quân Giải phóng bên trong khu vực vành đai phía Tây của sân bay Tân Sơn Nhất; khoảng 350 thi thể khác được tìm thấy dọc theo quốc lộ 1, ngôi làng gần đó và ngoài cánh đồng. 24 chiến sỹ bị bắt làm tù binh.

Theo nhiều tư liệu lịch sử, số thi thể trên đã được chôn cất tại các rãnh mộ tập thể gần sân bay.

Khởi động lại nỗ lực tìm kiếm

Cách đây 9 năm, vào năm 2017, câu chuyện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại sân bay Tân Sơn Nhất nổi lên sau khi KTS Nguyễn Xuân Thắng, người có chuyên môn và tâm huyết trong việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, cung cấp cho cơ quan chức năng các manh mối về mộ chôn tập thể bên trong sân bay. 

Trong 2 năm 2017 và 2018, nhà chức trách đã triển khai 4 đợt tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất. Đợt 1 kéo dài 44 ngày, tổ chức đào tìm trên diện tích 21.000m2. Đợt 2 kéo dài 28 ngày, đào và tìm kiếm hơn 7.600m2.  Đợt 3 kéo dài 19 ngày, đào tìm trên tổng diện tích 2.800m2. Cả 3 đợt đều chưa tìm thấy hài cốt liệt sĩ.

Đến đợt 4 kéo dài hai ngày (từ 13/3/2018 đến 14/3/2018), tổ chức đào, tìm kiếm trên tổng diện tích 2.800m2. Sau 2 ngày, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện nhiều mẩu xương lớn và nhiều vật dụng như đế giày lính Mỹ, lon đồ hộp, muỗng inox, dây điện và một số vật dụng khác.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, cho biết, Đảng, Nhà nước và quân đội rất quan tâm đến việc tìm kiếm hài cốt các anh hùng liệt sĩ. Việc này đã được triển khai từ lâu, không phải đến bây giờ mới làm.

"Năm 2017, Quân khu 7, Bộ Tư lệnh TPHCM và chính quyền địa phương rất quan tâm đến manh mối mộ tập thể tại sân bay Tân Sơn Nhất. Khi có thông tin cung cấp từ KTS Nguyễn Xuân Thắng, thành phố đã khẩn trương tìm kiếm. Tuy nhiên, ứng dụng khoa học công nghệ như radar xuyên đất, điện trở suất... giai đoạn đó chưa nhiều nên kết quả thu về còn hạn chế", lãnh đạo Bộ Tư lệnh thành phố chia sẻ.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung khẳng định đến nay, thời cơ đã chín muồi khi Nhà nước phát động Chiến dịch 500 ngày đêm. Bên cạnh đó, hiện nay các tổ chức nước ngoài cũng đã có sự đồng hành trong việc trao đổi thông tin để tìm kiếm liệt sĩ. Các công nghệ radar xuyên đất, xác định ADN cũng thuận lợi hơn.

"Đây chính là thời cơ để chúng ta quay lại tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ đã hy sinh vào rạng sáng ngày 31/1/1968 tại sân bay Tân Sơn Nhất", Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung chia sẻ.