Đại biểu lo dự án Vành đai 5 nguy cơ cao đội vốn, chậm tiến độ

Thảo luận về chủ trương đầu tư dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội sáng 6/8, đại biểu Võ Tiến Nghị, đoàn đại biểu tỉnh Quảng Trị, cho rằng cơ quan soạn thảo cần tiếp tục đánh giá kỹ nguồn vốn, khả năng cân đối và tính khả thi của phương án bố trí vốn.

Theo báo cáo được đại biểu dẫn lại, sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án khoảng 288.268 tỷ đồng. Riêng giai đoạn 2026-2030 cần khoảng 59.700 tỷ đồng.

Ông Nghị cho rằng đây là dự án có quy mô rất lớn, sử dụng nhiều nguồn vốn và triển khai qua nhiều kỳ kế hoạch. Việc phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực đầu tư công vì vậy phải bảo đảm hiệu quả, đồng thời không ảnh hưởng đến yêu cầu cân đối, bền vững và an toàn tài chính quốc gia.

"Nếu không có sự đánh giá đầy đủ, chính xác ngay từ đầu, dự án sẽ có nguy cơ cao đối mặt với tình trạng đội vốn và buộc phải điều chỉnh tiến độ thi công", ông Nghị nói.

Áp lực vốn từ 22 dự án thành phần

Cùng quan tâm đến bài toán nguồn lực, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, cho biết Vành đai 5 được chia thành 22 dự án thành phần, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2030.

Theo ông, tổng mức đầu tư lớn cùng số lượng dự án thành phần nhiều có thể làm phát sinh rủi ro trượt giá nguyên vật liệu và tạo áp lực cân đối ngân sách cho các địa phương. Vì vậy, các tỉnh, thành có tuyến đi qua cần cam kết bố trí đủ vốn theo tiến độ; tỷ lệ dự phòng vốn cũng cần được rà soát để phù hợp với biến động thị trường.

Ông Hà đề nghị xây dựng cơ chế điều phối thống nhất trên toàn tuyến, xác định rõ cơ quan điều phối trung tâm và trách nhiệm trong quản lý tiến độ, tiêu chuẩn kỹ thuật, giải ngân cũng như xử lý các vướng mắc liên tỉnh.

Theo đại biểu, cơ chế này nhằm hạn chế tình trạng mỗi địa phương triển khai một cách rời rạc, ảnh hưởng đến tiến độ chung của dự án. Việc điều phối càng cần thiết khi Vành đai 5 đi qua 7 tỉnh, thành phố và được phân chia thành nhiều dự án thành phần.

Ông cũng đề nghị hoàn thiện quy hoạch đô thị, công nghiệp và dịch vụ dọc tuyến, gắn với quản lý chặt đất đai, ngăn ngừa đầu cơ và tình trạng quỹ đất bị chia nhỏ. Nguồn lực từ đất đai cần được khai thác hiệu quả để phục vụ tái đầu tư hạ tầng.

Không bỏ qua yêu cầu quốc phòng, an ninh

Ngoài nguồn vốn, đại biểu Võ Tiến Nghị lưu ý cơ chế xử lý trường hợp dự án có nội dung khác với các quy hoạch liên quan.

Khoản 7 Điều 3 dự thảo quy định, nếu việc lập, thẩm định và phê duyệt dự án có nội dung khác quy hoạch liên quan, dự án vẫn được phê duyệt mà chưa phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch. Sau khi dự án được phê duyệt, các quy hoạch liên quan phải được rà soát, điều chỉnh, cập nhật và công bố kịp thời.

Ông Nghị cho rằng khi áp dụng cơ chế này, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh là bắt buộc và không được bỏ qua. Đại biểu dẫn quy định tại Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự năm 2023, theo đó việc chuyển mục đích sử dụng công trình quốc phòng, khu quân sự sang mục đích khác phải được Bộ trưởng Quốc phòng thống nhất bằng văn bản.

Dự án đi qua 7 tỉnh, thành và có phạm vi sử dụng đất lớn. Theo ông, nếu không rà soát kỹ ngay từ khi xác định hướng tuyến, dự án có thể phải điều chỉnh thiết kế và hồ sơ đất đai, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các dự án thành phần.

Ông đề nghị bổ sung quy định trường hợp hướng tuyến hoặc phạm vi sử dụng đất liên quan đến công trình quốc phòng, khu quân sự hay vành đai an toàn thì phải lấy ý kiến thẩm định, thống nhất và có quyết định của cấp có thẩm quyền. Sau khi có quyết định, nội dung này mới được cập nhật vào các quy hoạch liên quan.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Hà cũng đề nghị tiếp tục rà soát kỹ hướng tuyến, nút giao, bãi đổ thải và khu tái định cư, bảo đảm không ảnh hưởng đến công trình quốc phòng, an ninh trọng yếu. Thỏa thuận về hướng tuyến với Bộ Quốc phòng và Bộ Công an cần được hoàn thiện trước khi triển khai.

Kiểm soát đất đai, môi trường và cơ chế đặc thù

Theo ông Hà, dự án sẽ sử dụng diện tích lớn đất nông nghiệp, trong đó có hơn 500ha đất lúa, đồng thời phải di dời nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật và bố trí tái định cư. Hướng tuyến vì vậy cần được cập nhật đồng bộ vào quy hoạch sử dụng đất của các địa phương nhằm tránh chồng chéo, làm chậm giải phóng mặt bằng.

Tuyến đường còn cắt qua nhiều hệ thống thủy lợi, sông, suối, tiềm ẩn nguy cơ làm thay đổi dòng chảy và gây ngập úng cục bộ nếu không có giải pháp thiết kế phù hợp. Đại biểu đề nghị hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường, tổ chức tham vấn cộng đồng và tính đủ chi phí bảo vệ môi trường trong tổng mức đầu tư.

Với các cơ chế đặc thù như chỉ định thầu và cấp phép khai thác khoáng sản không qua đấu giá, ông Hà cho rằng đây là giải pháp tạo thuận lợi cho tiến độ nhưng phải đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ, gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương, tránh để xảy ra trục lợi chính sách.

Ông Hà khẳng định Vành đai 5 có ý nghĩa chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường liên kết vùng và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, để dự án phát huy hiệu quả, các vấn đề về nguồn vốn, quy hoạch, đất đai, môi trường và cơ chế điều phối cần được tính toán kỹ ngay từ giai đoạn chuẩn bị.