Người phụ nữ dành nửa đời đi "nhận mặt" đồng đội qua những mảnh vỏ đạn

Tại chương trình Gala "ADN - Hành trình nối lại mạch nguồn", bà Lê Thị Tâm, Chi hội trưởng Chi hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ xã Đào Xá (Phú Thọ), chia sẻ về công việc hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Nhiều năm qua, nữ cựu chiến binh này đã đi đến nhiều nghĩa trang trên cả nước và rà soát hồ sơ lưu trữ để cung cấp thông tin cho các gia đình tìm kiếm người thân.

Ký ức về chiếc vỏ đạn K82 trong lòng đất

Giữa hàng nghìn trường hợp đã hỗ trợ, bà Lê Thị Tâm nhớ nhất là hành trình tìm kiếm danh tính cho liệt sĩ Nguyễn Tiến Vượng. Tại Nghĩa trang liệt sĩ TPHCM, có một ngôi mộ mà thông tin để lại vô cùng ít ỏi.

Bà Tâm kể lại: "Nghĩa trang liệt sĩ TPHCM tôi vào xem mộ thì ghi có vẻn vẹn mỗi chữ là: Liệt sĩ Vượng, ngoài ra không có gì". Điều đau xót hơn là người chiến sỹ ấy ngã xuống vào ngày 29/4/1975, chỉ một ngày trước khi đất nước hoàn toàn thống nhất.

Hy vọng lóe lên khi bà tìm được một nhân chứng là cựu chiến binh ở Nghệ An, người đã trực tiếp chôn cất liệt sĩ Vượng. Người đồng đội cũ ấy khẳng định chắc chắn: "Chính chú chôn cất bố cháu với một cái vỏ đạn K82 ở đấy". Chính từ manh mối mang tính quyết định này, bà Tâm đã cùng gia đình tiến hành khai quật ngôi mộ để xác thực.

Giây phút chạm tay vào di vật sau mấy chục năm nằm trong lòng đất là khoảnh khắc bà không bao giờ quên. "1 giờ chiều tôi khai quật. Tôi đeo găng tay tôi mở lên thì đúng vỏ đạn thật. Hoen rỉ hết, không còn cái gì mà xương còn rất ít. Thật sự là đau xót... Tự nhiên tôi cứ ứa nước mắt ra, thương quá", bà Tâm xúc động nhớ lại.

Chiếc vỏ đạn K82 hoen rỉ ấy không chỉ là vật chứng xác định danh tính, mà còn là sợi dây kết nối linh thiêng đưa người lính trở về với gia đình. Sau hành trình ấy, con của liệt sĩ Vượng đã nhận bà Tâm là mẹ nuôi như một cách để đền đáp ơn nghĩa sâu nặng này.

Cuộc chạy đua tìm lại tên cho 300.000 liệt sĩ

Câu chuyện của bà Lê Thị Tâm là một mảnh ghép trong bức tranh lớn của "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (triển khai từ 15/3/2026 đến 27/7/2027).

Trải qua các cuộc kháng chiến, hơn 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh, nhưng đến nay vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 ngôi mộ trong các nghĩa trang chưa xác định được danh tính.

Để giải quyết nỗi đau đáu này, bên cạnh những nỗ lực cá nhân như bà Tâm, Nhà nước đã triển khai chiến dịch hóa hoạt động tìm kiếm ở quy mô quốc gia. Trọng tâm của chiến dịch là việc thiết lập Ngân hàng Gen liệt sĩ và Ngân hàng Gen thân nhân liệt sĩ.

Đây là cuộc chạy đua với thời gian, bởi nhiều thân nhân liệt sĩ nay đã rất già, có cụ đã gần 100 tuổi, sức khỏe suy giảm và nguồn gen quý giá để đối chiếu đang dần mất đi. Mỗi mẫu sinh phẩm ADN được thu thập, mỗi chiếc vỏ đạn hay di vật được tìm thấy đều là những mảnh ghép quý giá để hoàn thiện hành trình "nối lại mạch nguồn".